Talmud Yerushalmi · Massechet Shabbat · Perek Guimel · Halachá 2
שַׁבָּת

O tanur e o kupach: o forno e o fogareiro pequeno no Shabat

Perek Guimel, Kirá, Halachá 2, no Talmud Yerushalmi, Massechet Shabbat

Segunda halachá do Perek Guimel de Massechet Shabbat, Kirá. A Mishná passa da kirá ao tanur, o forno, e ao kupach, o fogareiro pequeno: no tanur, mesmo aceso com kash e com gevavá, não se coloca nada, nem dentro nem sobre o seu dorso; o kupach aceso com kash e com gevavá é como a kirá, e aceso com gefet ou com lenha é como o tanur. A guemará traz a baraita de Bar Kapara, segundo a qual é proibido até encostar uma panela ao forno, e a objeção de Rabi Mana a Rabi Shamai; as mulheres que estendiam as suas roupas sobre o forno; as três pedras de Rabi Yudan beRabi Yishmael, ensinadas só em caso de necessidade e às escondidas das vizinhas; e termina com Rabi Yossi: no Shabat se segue o aquecimento, e na impureza, o fechamento. O Bavli discute esta mesma Mishná em Shabbat 38b.

A Mishná · מַתְנִיתִין

תַּנּוּר שֶׁהִסִּיקוֹ בַקַשׁ וּבַגְבָבָה לֹא יִתֵּן בֵּין מִתּוֹכוֹ בֵּין מֵעַל גַּבָּיו. כּוּפָּח שֶׁהִסִּיקוֹ בַקַשׁ וּבַגְבָבָה הֲרֵי זֶה כְכִירַיִם. בְּגֶפֶת אוֹ בְעֵצִים הֲרֵי הוּא כְתַנּוּר:

Mishná: Um tanur (forno) que alguém acendeu com kash (palha) e com gevavá (restolho): não se coloque uma panela, nem dentro dele nem sobre o seu dorso, porque o forno retém muito calor. Um kupach (fogareiro pequeno, com lugar para uma só panela) que alguém acendeu com kash e com gevavá, eis que é como kirayim (o fogareiro de duas panelas), e coloca-se sobre ele; se o acendeu com gefet (bagaço de azeitona) ou com lenha, eis que ele é como um tanur, e não se coloca nada nele.

A Halachá · הֲלָכָה ב

01Nem sequer encostar ao forno
Yerushalmi · Shabbat 3:2
מתני׳. תַּנּוּר שֶׁהִסִּיקוֹ בַקַשׁ וּבַגְבָבָה כול׳. תַּנֵּי בַּר קַפָּרָא. אֲפִילוּ לִסְמוֹךְ לוֹ אָסוּר. רִבִּי שַׁמַּי סְמִיךְ לַאֲוִירָא דָתַנּוּרָא. אָמַר לֵיהּ רִבִּי מָנָא. וְהָתַנֵּי בַּר קַפָּרָא. אֲפִילוּ לִסְמוֹךְ לוֹ אָסוּר.

Na Mishná: “Um tanur que alguém acendeu com kash e com gevavá” etc. Ensinou Bar Kapara numa baraita: mesmo encostar uma panela a ele é proibido. Rabi Shamai encostava a panela ao avira (o espaço de ar) do forno, junto dele, sem tocá-lo. Disse-lhe Rabi Mana: e não ensinou Bar Kapara: mesmo encostar uma panela a ele é proibido?

02As roupas sobre o forno, as três pedras e o critério de Rabi Yossi
Yerushalmi · Shabbat 3:2
רִבִּי מָנָא מֵיקַל לִנְשַׁיָיא דְשָׁטְחָן בִּגְדֵּיהוֹן לַאֲוִירָה דְתַנּוּרָא. רִבִּי יוּדָן בֵּירִבִּי יִשְׁמָעֵאל הוֹרֵי מִדּוֹחַק מִיגְרוֹף תַּנּוּרָא וּמִיתַּן תְּלָתָא כַפִּין וּמִירְמֵי עֲלֵיהוֹן. וּבִלְחוּד לֹא יָדְעִין מְגִירְיַית. אָמַר רִבִּי יוֹסֵי. בְּשַׁבָּת אַתָּה מְהַלֵּךְ אַחַר הֶסֵּיקוֹ. וּבְטוּמְאָה אַתְּ מְהַלֵּךְ אַחַר גִּיפוּפוֹ.

Rabi Mana amaldiçoava as mulheres que estendem as suas roupas sobre o avira do forno, para secá-las no Shabat com o calor que sobe dele. Rabi Yudan beRabi Yishmael ensinou, em caso de necessidade, a varrer as brasas do forno, a pôr três pedras e a colocar a panela sobre elas, como se fosse uma kirá; mas somente com a condição de que as vizinhas não o saibam, para que não tirem disso uma permissão. Disse Rabi Yossi: no Shabat, tu segues o seu aquecimento, e é ele que decide se o fogareiro é como um forno ou como uma kirá; e na questão da impureza, tu segues o seu gipuf (o seu fechamento, a forma em que o fogareiro é fechado).

Nota

Esta é a segunda halachá do Perek Guimel de Massechet Shabbat, Kirá, que corresponde à Mishná Shabbat 3:2 da Mishná avulsa. A halachá anterior terminou com Rabi Yochanan beRabi Maryá: a panela pendurada numa estaca e posta sobre um banco só pode ser devolvida quando ele não tirou a mão dela; se tirou a mão dela, é proibido devolvê-la. A Mishná desta halachá passa da kirá a dois outros fogareiros. O tanur é um forno de barro em forma de cone, aberto em cima, que concentra o calor; por isso, mesmo aceso só com palha ou com restolho, que se apagam depressa, não se coloca nele nada, nem dentro nem em cima. O kupach tem lugar para uma só panela: aceso com palha ou com restolho, segue a regra da kirá; aceso com bagaço de azeitona ou com lenha, segue a regra do tanur.

Na seção 01, a baraita de Bar Kapara proíbe até encostar uma panela à parede do forno, e Rabi Mana objeta a Rabi Shamai, que a encostava ao espaço de ar do forno. No Bavli, em Shabbat 38b, Rav Yosef pensou de início que a Mishná só proíbe colocar dentro do forno ou sobre ele, e que encostar é permitido; Abaie o refutou a partir da própria Mishná: o kupach aceso com bagaço ou com lenha “é como o tanur”, e isso só pode falar de encostar a panela a ele; é a mesma regra que a baraita de Bar Kapara ensina aqui. Segundo Guggenheimer, a palavra “avira”, o espaço de ar, pode ser lida no manuscrito também de outra maneira, “adira”, que significa eira, monte ou couro; seguimos o hebraico desta edição.

Na seção 02, Guggenheimer explica que as mulheres estendiam as roupas sobre o forno para secá-las no Shabat com o ar quente que sobe dele. Rabi Yudan beRabi Yishmael tratou o forno como uma kirá: depois de varrer as brasas, pôs três pedras e colocou a panela sobre elas; mas só o ensinou em caso de necessidade, e às escondidas das vizinhas. A palavra “kafin” é entendida por Guggenheimer como pedras, e “megiryat”, como as vizinhas. A regra de Rabi Yossi é explicada por Guggenheimer assim: para o Shabat, todo lugar onde o fogo produz uma corrente de ar quente para cima é tratado como forno, e, sem essa corrente, como kirá, qualquer que seja a sua forma; para a impureza, o que decide é o fechamento: se o fogareiro tem uma abertura embaixo para a entrada do ar, é forno; se é fechado e só tem abertos em cima os lugares das panelas, é kirá. No Bavli, em Shabbat 38b, Rabi Yossi bar Chanina define o kupach como o lugar onde se assenta uma só panela, e a kirá como o lugar onde se assentam duas; e Abaie cita a Mishná Kelim 7:3, sobre a impureza: a kirá que se partiu ao comprido é pura, e ao largo é impura; o kupach que se partiu, quer ao comprido, quer ao largo, é puro.

Observações de leitura. A Mishná do Yerushalmi apresenta grafias e leituras próprias, conservadas no hebraico: “shehisikó”, que alguém acendeu, no singular, onde a Mishná avulsa diz “shehisikuhu”, que acenderam; “gevavá” escrito com he final, onde a Mishná avulsa escreve com alef; “kupach” escrito com vav; e “com gefet ou com lenha”, onde a Mishná avulsa diz “com gefet e com lenha”. Na seção 01, a abreviação “matni’” indica a Mishná, e “kul’”, que traduzimos “etc.”, indica que a citação continua. Na seção 02, Rabi Yossi diz primeiro “atá”, tu, na forma comum, e depois “at”, na forma abreviada; as duas significam o mesmo.

Comparação com a tradução inglesa. Seguiu-se o hebraico frase a frase. Guggenheimer verte “kupach” como “single burner” e “gevavá” como “stubbles”. Na seção 02, ele traduz “midochak” como “com dificuldade”; nós traduzimos “em caso de necessidade”, que é o sentido da palavra na linguagem das decisões. A Mishná seguinte, Shabbat 3:3, começa: “Não se coloca um ovo ao lado do meicham.”