Talmud Yerushalmi · Massechet Shabbat · Perek Bet · Halachá 5
שַׁבָּת

Quem apaga a lâmpada: o medo do perigo e o pavio que vira carvão

Perek Bet, Bameh Madlikin, Halachá 5, no Talmud Yerushalmi, Massechet Shabbat

Quinta halachá do Perek Bet de Massechet Shabbat, Bameh Madlikin. A Mishná isenta quem apaga a lâmpada por medo de gentios, de salteadores ou do espírito mau, ou para que o doente durma, e declara culpado quem a apaga para poupar a lâmpada, o óleo ou o pavio; Rabi Yossi isenta em todos os casos, exceto o do pavio, porque assim o faz carvão. A guemará lê o primeiro caso como perigo de vida, em que apagar é permitido; ensina, com Rabi Yochanan, que Rabi Yossi e Rabi Shimon dizem uma só coisa, que só é culpado quem precisa do próprio corpo da coisa; discute os que estragam e são isentos, exceto quem acende fogo e quem fere, e o boi que incendiou a meda no Shabat; trata de quem acende e apaga com um só sopro, de quem revolve brasas e de quem acende e cozinha; e termina com o não-cohen que serviu no Santuário no Shabat. O Bavli discute esta mesma Mishná em Shabbat 29b.

A Mishná · מַתְנִיתִין

הַמְכַבֶּה אֶת הַנֵּר מִפְּנֵי שֶׁהוּא מִתְיָירֵא מִפְּנֵי גוֹיִם מִפְּנֵי לִיסְטִים מִפְּנֵי רוּחַ רָעָה אִם בִּשְׁבִיל הַחוֹלֶה שֶׁיִּשַׁן פָּטוּר. כְּחָס עַל הַנֵּר כְּחָס עַל הַשֶּׁמֶן כְּחָס עַל הַפְּתִילָה חַיָיב. רִבִּי יוֹסֵי פּוֹטֵר בְּכוּלָּן חוּץ מִן הַפְּתִילָה מִפְּנֵי שֶׁהוּא עוֹשָׂהּ פֶּיחָם:

Mishná: Quem apaga a lâmpada no Shabat porque tem medo por causa de goyim (gentios), por causa de listim (salteadores), por causa de ruach raá (espírito mau), ou se apagou por causa do doente, para que ele durma, é patur (isento). Se apagou como quem poupa a lâmpada, como quem poupa o óleo, como quem poupa o pavio, é chayav (culpado). Rabi Yossi isenta em todos eles, exceto quando apaga para poupar o pavio, porque assim ele o faz pecham (carvão), e o pavio carbonizado acende melhor.

A Halachá · הֲלָכָה ה

01Perigo de vida: “isento” ou “permitido”
Yerushalmi · Shabbat 2:5
הַמְכַבֶּה אֶת הַנֵּר מִפְּנֵי שֶׁהוּא מִתְיָירֵא מִפְּנֵי גוֹיִם כול׳. אָמַר רִבִּי שְׁמוּאֵל בַּר רַב יִצְחָק. מִפְּנֵי גוֹיִם שֶׁלְּסַכָּנָה. מִפְּנֵי לִיסְטִים שֶׁלְּסַכָּנָה. רִבִּי יוֹסֵי בָעֵי. אִי מִפְּנֵי לִיסְטִין שֶׁל סַכָּנָה נִיתְנֵי מוּתָּר. רַבָּנִין דְּקַיְסָרִין בְּשֵׁם רִבִּי יוֹסֵי בֶּן חֲנִינָה. מוּתָּר.

Na Mishná: “Quem apaga a lâmpada porque tem medo por causa de goyim” etc. Rabi Shmuel bar Rav Yitzchak disse: a Mishná fala de medo por causa de goyim de perigo, e por causa de listim de perigo, que ameaçam a vida. Rabi Yossi perguntou: se é por causa de listin de perigo, que a Mishná ensine “é permitido”, e não apenas “é isento”! Os rabinos de Cesareia ensinam em nome de Rabi Yossi ben Chanina: “é permitido”.

02Salvar o que está na lâmpada e salvar o que está na azeitona
Yerushalmi · Shabbat 2:5
מַה בֵּין הַמַּצִּיל מִמָּה שֶׁבַּנֵּר מַה בֵּין הַמַּצִּיל מִמָּה שֶׁבַּזַיִת. רַבָּנִן דְּקַיְסָרִין בְּשֵׁם רִבִּי שִׁילָא דִינָוֶה. לֹא דוֹמֶה הַמַּצִּיל מִגּוּפָהּ שֶׁלִּפְתִילָה לַמַּצִּיל חוּץ מִגּוּפָהּ שֶׁלִּפְתִילָה.

Que diferença há entre quem salva algo daquilo que está na lâmpada e quem salva algo daquilo que está na azeitona? Os rabinos de Cesareia disseram em nome de Rabi Shilá de Naveh: não é comparável quem salva algo do próprio corpo do pavio e por isso apaga a chama a quem salva algo fora do próprio corpo do pavio.

03Rabi Yossi e Rabi Shimon: a necessidade do próprio corpo da coisa
Yerushalmi · Shabbat 2:5
אָמַר רִבִּי יוֹחָנָן. רִבִּי יוֹסֵי וְרִבִּי שִׁמְעוֹן שְׁנֵיהֶן אָמְרוּ דָבָר אֶחָד. כְּמַה דְרִבִּי יוֹסֵי אָמַר. עַד שֶׁיְּהֵא לוֹ צוֹרֶךְ בְּגוּפָהּ שֶׁלַּפְּתִילָה. כֵּן רִבִּי שִׁמְעוֹן אוֹמֵר. עַד שֶׁיְּהֵא לוֹ צוֹרֶךְ בְּגוּפוֹ שֶׁלְּדָבָר. מַה אִית לָךּ צוֹרֶךְ בְּגוּפָהּ שֶׁלַּפְּתִילָה. רַבָּנִן דְּקַיְסָרִין רִבִּי לָעְזָר בְּשֵׁם רִבִּי חֲנִינַא. שֶׁכֵּן שַׁמָּשֵׁי אוּמָּנִין מְחָרְכִין לֵין. כְּמַה דְתֵימַר. וּשְׂעַר רֵישְׁיהוֹן לָא הִתְחָרַךְ. מָהוּ מְחָרְכִין לֵין. מְפַסְפְּסִין לֵין.

Rabi Yochanan disse: Rabi Yossi e Rabi Shimon disseram ambos uma só coisa. Assim como Rabi Yossi disse que não é culpado até que tenha necessidade do próprio corpo do pavio, assim Rabi Shimon diz que não é culpado até que tenha necessidade do próprio corpo da coisa. E que necessidade tens do próprio corpo do pavio? Os rabinos de Cesareia, Rabi Elazar em nome de Rabi Chanina disseram: pois assim os shamashei umanin (servidores de ofício) os mecharchin (chamuscam, antes de usá-los), como dizes no versículo: “E o cabelo da cabeça deles não foi chamuscado” (Daniel 3:27). Que quer dizer “mecharchin lein”? Quer dizer mefasfessin lein (chamuscam-nos, na língua corrente).

04Os que estragam são isentos, e o boi que incendiou a meda
Yerushalmi · Shabbat 2:5
תַּמָּן תַּנִּינָן. כָּל הַמְקַלְקְלִין פְּטוּרִין חוּץ מִן הַמַּבְעִיר וּמִן הָעוֹשֶׂה חַבּוּרָה. בַּר קַפָּרָא אָמַר. אֲפִילוּ אֵינוֹ צָרִיךְ לַדָּם אֲפִילוּ אֵינוֹ צָרִיךְ לָאֶפֶר. מַתְנִיתָא פְלִיגָא עַל רִבִּי יוֹחָנָן. שׁוֹרוֹ שֶׁהִדְלִיק אֶת הַגָּדִישׁ בַּשַּׁבָּת חַיָיב. וְהוּא שֶׁהִדְלִיק אֶת הַגָּדִישׁ בַּשַּׁבָּת פָּטוּר. שׁוֹרוֹ שֶׁהִדְלִיק אֶת הַגָּדִישׁ בַּשַּׁבָּת חַיָיב. (לֹא) שֶׁלֹּא לַצוֹרֶךְ. וְהָכָא הוּא שֶׁהִדְלִיק אֶת הַגָּדִישׁ בַּשַּׁבָּת פָּטוּר. אֲפִילוּ שֶׁלֹּא לַצּוֹרֶךְ. תַּנֵּי. כָּל הַמִּתְחַיֵיב בְּנַפְשׁוֹ שׁוֹגֵג מֵבִיא חַטָּאת. אָמַר רִבִּי חֲנַנְיָה בְרֵיהּ דְּרִבִּי הִילֵּל. מֵאַחַר שֶׁלֹּא לַצּוֹרֶךְ הָיָה מִתָחַיֵיב בְּנַפְשׁוֹ. וְכָאן אֲפִילוֹ שֶׁלֹּא לַצּוֹרֶךְ יְהֵא פָטוּר מִן הַתַּשְׁלוּמִין. מִן הָדָא. מַכֵּה בְהֵמָה יְשַׁלְּמֶנָּה וּמַכֵּה אָדָם יוּמָת. מַה מַכֵּה בְהֵמָה לֹא חִלַּקְתָּה בָהּ בֵּין שׁוֹגֵג לַמֵּזִיד לְחַיְיבוּ מָמוֹן. אַף מַכֵּה אָדָם לֹא תַחֲלוֹק בּוֹ בֵּין שׁוֹגֵג בֵּין מֵזִיד לִפְטוֹר מָמוֹן.

Ali ensinamos: “Todos os que estragam no Shabat são isentos, exceto quem acende fogo e quem faz uma chaburá (ferida).” Bar Kapara disse: é culpado mesmo que não precise do sangue, mesmo que não precise da cinza. Uma Mishná diverge de Rabi Yochanan, que só declara culpado quem precisa da cinza ou do sangue: “Se o seu boi incendiou o gadish (meda de feixes) no Shabat, o dono é chayav no pagamento; e se ele mesmo incendiou o gadish no Shabat, é patur.” Se o seu boi incendiou o gadish no Shabat, é chayav: e isso não é sem necessidade? E aqui, quando ele mesmo incendiou o gadish no Shabat, é patur, mesmo que tenha sido sem necessidade, como quem está sujeito à pena de morte. Ensinou-se: todo aquele que se torna culpado com a sua vida, se agiu shogueg (sem intenção), traz um chatat (oferta de pecado). Rabi Chananiá, filho de Rabi Hilel, disse: uma vez que era sem necessidade, ele se tornaria culpado com a sua vida? Não; mas aqui, mesmo sem necessidade, ele será isento do pagamento, e isso se aprende desta passagem: “Quem fere um animal o pagará, e quem fere um homem será morto” (Vayikrá 24:21). Assim como, no que fere um animal, não distinguiste entre shogueg e mezid (intencional) para torná-lo culpado de dinheiro, assim também, no que fere um homem, não distingas entre shogueg e mezid para isentá-lo do dinheiro.

05O acender ensinou sobre todas as melachot, ou sobre si mesmo
Yerushalmi · Shabbat 2:5
וְקַשְׁיָא עַל דְּבַר קַפָּרָא. הַבְעָרָה לִימְּדָה עַל כָּל הַמְּלָאכוֹת שֶׁבַּתּוֹרָה. כּוּלְּהֹן לְצוֹרֶךְ וְהִיא שֶׁלֹּא לְצוֹרֶךְ. אָמַר רִבִּי יוֹסֵי. אִין יִסְבּוֹר (רִבִּי לָעְזָר) כְּרִבִּי יוֹחָנָן דְּאָמַר. הַבְעָרָה לִמְּדָה עַל כָּל הַמְּלָאכוֹת שֶׁבַּתּוֹרָה. רִבִּי לָעְזָר אָמַר. הַבְעָרָה לִימְּדָה עַל עַצְמָהּ. וְלֵית לְרִבִּי לָעְזָר לְאַחַת לְחַיְיבוֹ עַל כָּל אַחַת וָאַחַת. אַשְׁכַּח תַּנֵּי בְשֵׁם רִבִּי לָעְזָר. הֵנָּה. לְחַיֵיב עַל כּוּלְּהֹן אַחַת. נִיחָא הַבְעָרָה. חַבּוּרָה. אַב שֶׁלָּהּ לְצוֹרֶךְ וְהִיא שֶׁלֹּא לְצוֹרֶךְ. רִבִּי יוֹסֵי בֵּירִבִּי בּוּן אָמַר. אִיתְפַּלְּגוֹן רִבִּי לָעְזָר וְרִבִּי יוֹחָנָן. חַד אָמַר. שְׁחִיטָה עִיקָּר וַחַבּוּרָה תּוֹלֶדֶת. וְחוֹרָנָה מַחְלִף.

E é difícil para a opinião de Bar Kapara: a havará (o acender fogo) ensinou sobre todas as melachot (trabalhos) que estão na Torá; e todas elas são culpáveis só quando feitas por necessidade, e ela, que as ensina, seria culpável sem necessidade? Rabi Yossi disse: a dificuldade só existiria se Rabi Elazar pensasse como Rabi Yochanan, que disse: a havará ensinou sobre todas as melachot que estão na Torá. Mas Rabi Elazar disse: a havará ensinou apenas sobre si mesma. E Rabi Elazar não tem a palavra “de uma” no versículo (Vayikrá 4:2), para torná-lo culpado por cada uma e uma? Achou-se ensinado em nome de Rabi Elazar: da palavra “delas” se aprende a torná-lo culpado de uma só vez por todas elas. Está bem quanto à havará; mas e a chaburá? O seu av (a categoria principal dela) é culpável por necessidade, e ela, sem necessidade? Rabi Yossi beRabi Bun disse: Rabi Elazar e Rabi Yochanan divergiram: um disse que a shechitá (abate) é o principal e a chaburá é toledá (derivada), e o outro inverte.

06Acender e apagar com um só sopro, e revolver as brasas
Yerushalmi · Shabbat 2:5
הִבְעִיר וְכִיבֶּה בִּנְפִיחָה אַחַת חַיָיב שְׁתַּיִם. אָמַר רִבִּי אֶבְדַּיְמִי אֲחוֹי דְרִבִּי יוֹסֵה. הָדָא אָמְרָה. נָפַח בַּכֵּלִים וְשִׁיבְּרָן מְשַׁלֵּם נֶזֶק שָׁלֵם. הַחוֹתֶה גְחָלִים מִתַּחַת הַקְּדֵירָה בַּשַּׁבָּת חַיָיב. רִבִּי שִׁמְעוֹן בֶּן אֶלְעָזָר בְּשֵׁם רִבִּי לָעְזָר בֵּירִבִּי צָדוֹק. חַיָיב שְׁתַּיִם. אַחַת שֶׁכִּיבֶּה אֶת הָעֶלְיוֹנוֹת וְאַחַת שֶׁהִבְעִיר אֶת הַתַּחְתּוֹנוֹת. וְחוֹתֶה גְחָלִים וּמִתְחַמֵּם כְּנֶגְדָּן בַּשַּׁבָּת פָּטוּר. רִבִּי יַעֲקֹב בַּר אָחָא אָמַר. בַּמַּחֲלוֹקֶת. כְּמָאן דָּמַר אֵינוֹ חַיָיב אֶלָּא אַחַת. בְּרַם כְּמָאן דָּמַר חַיָיב שְׁתַּיִם. חַיָיב. דָּמַר רִבִּי אַבָּהוּ בְשֵׁם רִבִּי יוֹחָנָן. לֵית כָּאן חַיָיב שְׁתַּיִם אֶלָּא מַעֲלִין עָלָיו כְּאִילּוּ חַיָיב שְׁתַּיִם. אָמַר רִבִּי יוּדָן. תַּמָּן אֵינוֹ רוֹצֶה שֶׁיְּבַעֲרוּ וְאֵינוֹ רוֹצֶה שֶׁיִּכְבּוּ. בְּרַם הָכָא רוֹצֶה הוּא שֶׁיְּבַעֲרוּ וְרוֹצֶה הוּא שֶׁיִּכְבּוּ.

Se alguém acendeu e apagou com um só sopro, é culpado de duas ofertas. Rabi Avdimi, irmão de Rabi Yossi, disse: isto diz que, se alguém soprou nos utensílios e os quebrou, paga o dano inteiro, pois o sopro é como um ato das suas mãos. Ensinou-se: quem revolve brasas debaixo da panela no Shabat é culpado. Rabi Shimon ben Elazar disse em nome de Rabi Elazar beRabi Tzadok: é culpado de duas: uma culpa porque apagou as brasas de cima e uma outra porque acendeu as de baixo. Ensinou-se também: e quem revolve brasas e se aquece diante delas no Shabat é isento. Rabi Yaakov bar Acha disse: isto está na disputa: é isento segundo quem diz que não é culpado senão de uma; mas, segundo quem diz que é culpado de duas, também este é culpado. Pois Rabi Abahu disse em nome de Rabi Yochanan: não há aqui de fato “culpado de duas”, mas o sentido é que considera-se como se fosse culpado de duas. Rabi Yudan disse: ali, quem se aquece não quer que as brasas ardam e não quer que se apaguem; mas aqui, debaixo da panela, ele quer que ardam e quer que se apaguem.

07Acender e cozinhar: uma culpa ou duas
Yerushalmi · Shabbat 2:5
הִבְעִיר וּבִישֵּׁל. אִית תַּנָּיֵי תַנֵּי. חַיָיב שְׁתַּיִם. אִית תַּנָּיֵי תַנֵּי. חַיָיב אַחַת. מָאן דָּמַר. חַיָיב שְׁתַּיִם. אַחַת מִשּׁוּם מַבְעִיר וְאַחַת מִשּׁוּם מְבַשֵּׁל. וּמָאן דָּמַר. אַחַת. הַיי דָא הִיא. רִבִּי יוּדָה אוֹמֵר. מִשּׁוּם מַבְעִיר. רִבִּי יוֹסֵי אוֹמֵר. מִשּׁוּם מְבַשֵּׁל. וְקַשְׁיָא עַל דְּרִבִּי יוֹסֵי. הַבְעָרָה לִימְּדָה עַל כָּל הַמְּלָאכוֹת שֶׁבַּתּוֹרָה. אֵינוֹ חַיָיב מִשּׁוּם מַבְעִיר אֶלָּא מִשּׁוּם מְבַשֵּׁל.

Se alguém acendeu e cozinhou, há tanaim que ensinam: é culpado de duas; e há tanaim que ensinam: é culpado só de uma. Quem diz “culpado de duas”: uma por causa de mavir (acender) e uma por causa de mevashel (cozinhar). E quem diz “uma”, qual delas é? Rabi Yudá diz: é culpado por causa de acender. Rabi Yossi diz: é culpado por causa de cozinhar. E é difícil para a opinião de Rabi Yossi: se a havará ensinou sobre todas as melachot que estão na Torá, e ele não é culpado por causa de acender, mas por causa de cozinhar?

08O não-cohen que serviu no Santuário no Shabat
Yerushalmi · Shabbat 2:5
זָר שֶׁשִּׁימֵּשׁ בַּמִּקְדָּשׁ בַּשַּׁבָּת וּבַעַל מוּם שֶׁשִּׁימֵּשׁ בְּטוּמְאָה. רִבִּי חִיָיה רוֹבָה אָמַר. שְׁתַּיִם. בַּר קַפָּרָא אָמַר. אַחַת. מָתִיב בַּר קַפָּרָא לְרִבִּי חִיָיא רוֹבָא. עֲבוֹדָה שֶׁהַכֹּהֵן מוּתָּר בָּהּ זָּר מְחַיֵיב עָלֶיהָ. וּמוֹתִיב לָהּ וְהוּא מְתִייב לָיהּ. וַהֲרֵי קְמִיצָה עַד שֶׁלֹּא נִקְמְצַה אֲסוּרָה לָזֶה וְלָזֶה. מִשֶׁנִּיקְמְצָה אֲסוּרָה לַזָּרים וֹמוּתֶּרֶת לַכֹּהֲנִים. אָמַר לֵיהּ. שַׁנְיָיא הִיא. דִּכְתִיב וְכָל זָר לֹא יֹאכַל קוֹדֶשׁ. וַהֲרֵי מְלִיקָה עַד שֶׁלֹּא נִמְלְקָה אָסוּר לָזֶה וְלָזֶה. מִשֶּׁנִמְלְקָה אֲסוּרָה לְזָרִים וּמוּתֶּרֶת לַכֹּהֲנִים. אָמַר לֵיהּ. שַׁנְיָיא הִיא. דִּכְתִיב וְכָל זָר לֹא יֹאכַל קוֹדֶשׁ. הֲרֵי טֵבֵל. עַד שֶׁלֹּא נִיתְקָן אָסוּר לָזֶה וְלָזֶה. מִשֶּׁנִיתְקָן אָסוּר לְזָרִים וּמוּתָּר לַכֹּהֲנִים. אָמַר לֵיהּ. שַׁנְיָיא הִיא. דִּכְתִיב וְכָל זָר לֹא יֹאכַל קוֹדֶשׁ. אָמְרִין. נֵצֵא לַחוּץ וְנִלְמַד. נַפְקוּן וְשָׁמְעוּן. רִבִּי יוֹסֵי אוֹמֵר. שְׁתַּיִם. רִבִּי שִׁמְעוֹן אוֹמֵר. אַחַת. מָאן דָּמַר. אַחַת. מִשּׁוּם זָרוּת. וּמָאן דָּמַר. שְׁתַּיִם. אַחַת מִשּׁוּם זָרוּת. חוֹרָנִיָיתָה לָמָּה. מִשּׁוּם שְׁחִיטָה. וַהֲרֵי שְׁחִיטָה בְזָר כְּשֵׁירָה. אֶלָּא מִשּׁוּם הִילּוּךְ זְרִיקָה וְקַבָּלָה. אֵינָהּ אֶלָּא שְׁבוּת. הֲוֵי לֵית טַעֲמָא אֶלָּא מִשּׁוּם אִיכּוּל אֵיבָרִים וּפְדָרִים שֶׁהָיוּ מִתְאַכְּלִין עַל גַּבֵּי הַמִּזְבֵּחַ כָּל הַלַּיְלָה. עַל דַּעְתֵּיהּ דְּרִבִּי יוּדָה דּוּ אָמַר מִשּׁוּם מַבְעִיר. נִיחָא. עַל דַּעְתֵּיהּ דְּרִבִּי יוֹסֵי דּוּ אָמַר מִשּׁוּם מְבַשֵּׁל. מַה בִישּׁוּל יֵשׁ כָּאן. מִכֵּיוָן שֶׁהוּא רוֹצֶה בְאִיכּוּלָן כִּמְבַשֵּׁל הוּא.

Um zar (não-cohen) que serviu no Santuário no Shabat, e um baal mum (cohen com defeito no corpo) que serviu em impureza: Rabi Chiya Rabá disse: é culpado de duas ofertas; Bar Kapara disse: de uma. Bar Kapara objetou a Rabi Chiya Rabá: acaso um serviço que é permitido ao cohen, o zar é culpado por ele por causa do Shabat? E Bar Kapara mesmo objetava contra isso, e ele mesmo respondia: e eis a kemitzá (o punhado da oferta de farinha): antes de ser tomado o punhado, a oferta era proibida a este e àquele, ao cohen e ao zar; depois de tomado o punhado, é proibida aos zarim e permitida aos cohanim. Disse-lhe: ali é diferente, pois está escrito: “E nenhum zar comerá coisa santa” (Vayikrá 22:10). E eis a melicá (o corte da nuca da ave): antes de ser cortada, a ave era proibida a este e àquele, ao cohen e ao zar; depois de cortada, a sua carne é proibida aos zarim e permitida aos cohanim. Disse-lhe: ali é diferente, pois está escrito: “E nenhum zar comerá coisa santa.” Eis o tevel (produto não dizimado): antes de ser corrigido com a separação dos dízimos, era proibido a este e àquele; depois de corrigido, é proibido aos zarim e permitido aos cohanim. Disse-lhe: ali é diferente, pois está escrito: “E nenhum zar comerá coisa santa.” Disseram: saiamos para fora e aprendamos. Saíram e ouviram que se ensinava: Rabi Yossi diz: duas; Rabi Shimon diz: uma. Quem diz uma, é por causa da zarut (a condição de não-cohen). E quem diz duas: uma é por causa da zarut; a outra, por quê? Por causa da shechitá? Mas eis que a shechitá feita por um zar é válida! Mas será por causa do levar, do aspergir e do receber o sangue? Isso não é senão shevut (proibição rabínica de descanso). Portanto, não há razão para a segunda culpa senão por causa da consumação dos membros e das gorduras, que ficavam sendo consumidos sobre o altar a noite inteira. Segundo a opinião de Rabi Yudá, que diz “por causa de acender”, está bem, pois a consumação no altar é um acender. Segundo a opinião de Rabi Yossi, que diz “por causa de cozinhar”, que cozimento há aqui, no altar? Uma vez que ele quer a consumação deles, é como quem cozinha.

Nota

Esta é a quinta halachá do Perek Bet de Massechet Shabbat, Bameh Madlikin, que corresponde à Mishná Shabbat 2:5 da Mishná avulsa. A halachá anterior terminou com a palavra de Rabi Chananiá em nome de Rabi Pinchas: Rabi Yudá segue a sua opinião, de que o líquido que umedece é conexão. A Mishná desta halachá passa do acender para o apagar: quem apaga a lâmpada por medo de gentios, de salteadores ou do espírito mau, ou para que o doente durma, é isento; quem a apaga para poupar a lâmpada, o óleo ou o pavio é culpado; e Rabi Yossi isenta em todos os casos, exceto o do pavio, porque, ao apagá-lo, faz dele carvão, e o pavio já carbonizado acende melhor. No Bavli, esta Mishná está em Shabbat 29b, e a sua guemará, em Shabbat 30a.

Na seção 01, Rabi Shmuel bar Rav Yitzchak explica que a Mishná fala de gentios e salteadores que põem a vida em perigo. Rabi Yossi pergunta por que, então, a Mishná diz “isento”, que dá a entender que o ato é proibido, e não “permitido”; e os rabinos de Cesareia, em nome de Rabi Yossi ben Chanina, ensinam de fato “é permitido”. Guggenheimer acrescenta, de outro testemunho do texto, as palavras “assim é a Mishná” depois do nome de Rabi Shmuel bar Rav Yitzchak; elas não estão no hebraico desta edição, e as completamos em itálico como sentido. O Bavli, Shabbat 30a, faz a mesma pergunta, “‘permitido’ ele deveria dizer”, e responde que a Mishná diz “isento” no início porque no fim diz “culpado”. Na mesma seção, o hebraico escreve primeiro “listim” e depois “listin”; conservamos as duas grafias.

Na seção 02, a pergunta compara quem apaga a lâmpada para salvar o óleo com quem salva o que está na azeitona. Guggenheimer entende que se pergunta por que é culpado quem apaga para poupar o óleo, se quem guarda azeitonas sem prensá-las não faz trabalho algum; e anota que S. Lieberman prefere ler “bebáyit”, na casa, em vez de “bazáyit”, na azeitona. A resposta, dos rabinos de Cesareia em nome de Rabi Shilá de Naveh, é que não se compara quem salva algo do próprio corpo do pavio, e por isso apaga a chama, a quem salva algo fora dele. Traduzimos o hebraico desta edição, “na azeitona”.

Na seção 03, Rabi Yochanan ensina que Rabi Yossi, na nossa Mishná, e Rabi Shimon dizem uma só coisa: só é culpado quem tem necessidade do próprio corpo da coisa. A posição de Rabi Shimon aparece, por exemplo, na Mishná Shabbat 10:5, onde ele isenta quem leva um morto numa cama, e no Bavli é chamada “melachá sheeinah tzrichá legufah”, trabalho que não é necessário pelo seu próprio corpo. Guggenheimer anota que os servidores de ofício chamuscam os pavios antes de usá-los, para que acendam logo diante dos convidados; por isso, quem apaga para poupar o pavio quer o próprio carvão que se forma. O versículo citado é Daniel 3:27, sobre Chananiá, Mishael e Azariá na fornalha: “e o cabelo da cabeça deles não foi chamuscado”. A guemará explica a palavra bíblica “mecharchin”, do verbo charach, com a palavra aramaica “mefasfessin”, de mesmo sentido.

Na seção 04, “ali ensinamos” introduz uma Mishná citada com as palavras “todos os que estragam são isentos, exceto quem acende fogo e quem faz uma ferida”. A Mishná Shabbat 13:3, nas edições da Mishná avulsa e do próprio Yerushalmi, diz apenas “todos os que estragam são isentos”, sem a exceção. O Bavli, Shabbat 106a, conta que Rabi Abahu ensinou diante de Rabi Yochanan “todos os que estragam são isentos, exceto quem fere e quem acende”, e Rabi Yochanan lhe respondeu que isso não é Mishná. Depois da palavra de Bar Kapara, o texto supõe a posição de Rabi Yochanan, que não está escrita aqui: só é culpado quem precisa da cinza ou do sangue; Guggenheimer anota que essa frase aparece nas passagens paralelas, e a completamos em itálico. A Mishná do boi que incendiou a meda está em Bava Kamá 3:10, que termina: “porque ele está sujeito à pena de morte”. No hebraico, a palavra “lo”, não, está entre parênteses na frase “o seu boi incendiou a meda, é culpado: não é sem necessidade?”; é uma marca do editor, e nós a lemos, com Guggenheimer, como pergunta. A resposta de Rabi Chananiá, filho de Rabi Hilel, é que o ato sem necessidade não é crime capital segundo Rabi Yochanan, e ainda assim o homem é isento do pagamento, porque, segundo o versículo de Vayikrá 24:21, quem fere um homem é isento de pagar dinheiro mesmo quando agiu sem intenção e não há pena de morte. Guggenheimer remete o versículo a Levítico 23:21; o versículo correto é Vayikrá 24:21, conferido.

Na seção 05, a guemará se refere a Shemot 35:3, “não acendereis fogo em todas as vossas moradas no dia do Shabat”: por que o acender é mencionado à parte, se toda melachá é proibida? Para Rabi Yochanan, a havará ensinou sobre todas as melachot, isto é, que cada uma delas é uma culpa separada; para Rabi Elazar, ensinou apenas sobre si mesma. No Bavli, Shabbat 70a, a primeira opinião é de Rabi Natan, “para dividir saiu”, e a segunda, de Rabi Yossi, “para uma proibição simples saiu”. No hebraico, o nome “Rabi Lazar” na fala de Rabi Yossi está entre parênteses: o copista o escreveu e o corretor o marcou. Guggenheimer entende que, nesta passagem, Rabi Elazar é o tana Rabi Elazar haKapar, isto é, Bar Kapara, e não o amora discípulo de Rabi Yochanan. As palavras “de uma” e “delas” são do versículo de Vayikrá 4:2, “e fizer de uma delas”. Por fim, a pergunta sobre a chaburá: se o seu av, a categoria principal, exige necessidade, como pode a ferida ser culpável sem necessidade? Rabi Yossi beRabi Bun responde que, para um deles, o av é a shechitá, o abate, e a ferida é derivada; para o outro, é o inverso.

Na seção 06, a frase de Rabi Avdimi, irmão de Rabi Yossi, ensina que o sopro é tratado como ato da pessoa: por isso, quem soprou e quebrou utensílios paga o dano inteiro. A baraita de quem revolve brasas debaixo da panela tem paralelo no Bavli, Keritot 20a, onde Rabi Shimon ben Elazar fala em nome de Rabi Eliezer beRabi Tzadok; o nosso hebraico escreve “Rabi Lazar beRabi Tzadok”, que traduzimos “Rabi Elazar beRabi Tzadok”, e Guggenheimer traduz “Rebbi Simeon ben Rebbi Ṣadoq”, que não corresponde ao hebraico. A baraita de quem revolve brasas para se aquecer está no Bavli, Keritot 20b, onde se trazem duas baraitot, uma que o declara culpado e outra que o isenta. Rabi Yudan distingue os casos: quem se aquece não se importa com o arder nem com o apagar das brasas; quem cozinha quer as duas coisas.

Na seção 07, a disputa entre os tanaim sobre quem acende e cozinha depende de saber se o cozinhar está incluído no acender. A dificuldade contra Rabi Yossi é que, se a havará ensinou sobre todas as melachot, ela é uma melachá própria, e não se entende por que ele não o declara culpado por acender. Guggenheimer observa que, no Bavli, Shabbat 70a, é justamente Rabi Yossi quem diz que a havará saiu como proibição simples, e então a dificuldade não existe. Na Mishná o nome é “Rabi Yehudá”, mas na guemará desta halachá é “Rabi Yudá”; é o mesmo sábio.

Na seção 08, a guemará pergunta por quantas culpas responde, se agiu sem intenção, o não-cohen que serviu no Santuário no Shabat, pois o serviço do zar é proibido, como diz Bamidbar 18:7, “e o zar que se aproximar será morto”, e o baal mum é afastado do serviço segundo Vayikrá 21:17. A objeção de Bar Kapara é que o Shabat é afastado no Santuário para o serviço; e ele mesmo levanta três casos em que algo permitido aos cohanim continua proibido aos zarim: o resto da oferta de farinha depois do punhado, de Vayikrá 2:2 e 6:9; a ave depois da melicá, de Vayikrá 1:15 e 5:8; e o tevel depois de separados os dízimos, cuja terumá é dos cohanim. A todos responde que são diferentes, por causa de Vayikrá 22:10, “e nenhum zar comerá coisa santa”. Quanto à shechitá feita por um zar, a Mishná Zevachim 3:1 ensina que todos os desqualificados que abateram, o seu abate é válido, “porque o abate é válido por zarim”. A conclusão é que a segunda culpa só pode vir da consumação dos membros e das gorduras no altar durante a noite, que é acender segundo Rabi Yudá e é como cozinhar segundo Rabi Yossi; por isso esta passagem foi posta aqui, depois da disputa da seção 07. A frase “e ele mesmo objetava contra isso, e ele mesmo respondia” traduz o hebraico desta edição; Guggenheimer anota que S. Lieberman lê “ele objetava”.

Observações de leitura. A Mishná do Yerushalmi escreve “mityaré” com dois yod, “listim” com yod, “sheyishan” com um só yod, “pecham” com yod, e não tem a conjunção “e” antes de “se por causa do doente” nem antes de “Rabi Yossi”, que a Mishná avulsa traz. A Mishná do Bavli tem “e por causa de listim” e “por causa do doente”, sem “se”. Na seção 04, “afilo” está escrito com vav, e na seção 06 o nome do irmão de Rabi Avdimi está escrito “Yossé”; conservamos a grafia hebraica e traduzimos “Rabi Yossi”, como nas halachot anteriores.

Comparação com a tradução inglesa. Seguiu-se o hebraico frase a frase. Guggenheimer traduz “mefasfessin lein” por “they singe it”; traduz “afilu shelo latzórech” como “even if it was for no purpose” e lê a frase de Rabi Chananiá como pergunta, o que seguimos. As referências dele foram conferidas: Daniel 3:27, Vayikrá 4:2, 22:10 e 24:21, Shemot 35:3, Bamidbar 18:7 e o Bavli, Shabbat 30a e Keritot 20a e 20b, estão corretas, salvo a remissão a Levítico 23:21, corrigida para Vayikrá 24:21, e o nome “Rebbi Simeon ben Rebbi Ṣadoq”, corrigido segundo o hebraico. A baraita “todo aquele que se torna culpado com a sua vida, se agiu sem intenção, traz um chatat”, na seção 04, e a de quem acende e apaga com um só sopro, na seção 06, não foram localizadas por nós, e por isso não as indicamos.

A Mishná seguinte, Shabbat 2:6, começa: “Por três transgressões as mulheres morrem.”