Talmud Yerushalmi · Massechet Shabbat · Perek Yud-Tet · Halachá 6 (última do perek)
שַׁבָּת

Os tzitzin que impedem a milá, a priá e o voltar aos tzitzin

Perek Yud-Tet, Rabi Eliezer DeMilah, Halachá 6, no Talmud Yerushalmi, Massechet Shabbat — encerramento do capítulo

Sexta e última halachá do Perek Yud-Tet de Massechet Shabbat, Rabi Eliezer DeMilah (Rabi Eliezer, da circuncisão). A Mishná ensina quais são os tzitzin (os fiapos de pele que restam da orla) que impedem a milá: a carne que cobre a maior parte da coroa da glande; que, enquanto ela resta, o menino não come terumá; que o menino carnudo é corrigido por causa da aparência; e que quem circuncidou e não fez a priá é como se não tivesse circuncidado. A guemará traz a palavra de Rabi Avona em nome de Rav Yirmeyá e a de Rabi Yossi ben Chanina sobre a maior parte da altura da coroa; a de Rabi Tavi em nome de Shmuel, de que o menino é examinado na hora em que o membro se enrijece; a baraita de que quem não fez a priá é punido com karet, com a ressalva de Rabi Achá em nome de Rabi Abahu; e a baraita sobre voltar aos tzitzin enquanto se está ocupado com a milá e depois de se afastar, com a palavra de Rabi Yochanan segundo Rabi Yossi, o lulav, a faca da milá e a matzá. Com ela se encerra o Perek Yud-Tet, Rabi Eliezer DeMilah; o tratado continua no Perek Kaf, Tolin. O Bavli discute esta mesma Mishná em Shabbat 137a.

A Mishná · מַתְנִיתִין

אֵילּוּ הֵן צִיצִים הַמְעַכְּבִין אֶת הַמִּילָה בָּשָׂר הַחוֹפֶה אֶת רֹב הָעֲטָרָה וְאֵינוֹ אוֹכֵל בַּתְּרוּמָה. אִם הָיָה בַעַל בָּשָׂר מְתַקְּנוֹ מִפְּנֵי מַרְאִית הָעָיִן. מָל וְלֹא פָרַע אֶת הַמִּילָה כְּאִילּוּ לֹא מָל:

Mishná: Estes são os tzitzin (os fiapos de pele que restam da orla) que impedem a milá (circuncisão): carne que cobre a maior parte da atará (a coroa da glande); e, enquanto ela resta, o menino não come da terumá (a porção do sacerdote). Se era baal bassar (carnudo), o circuncidador o corrige por causa da aparência aos olhos. Circuncidou e não fez a priá (o descobrimento da glande) da milá, é como se não tivesse circuncidado.

A Halachá · הֲלָכָה ו

01A maior parte da altura da atará e o exame do menino carnudo
Yerushalmi · Shabbat 19:6
אֵילּוּ צִיצִין הַמְעַכְּבִין אֶת הַמִּילָה. רִבִּי אַבוֹנָּא בְשֵׁם רַב יִרְמְיָה. בְּחוֹפֶה רוֹב גּוֹבְהָהּ שֶׁלְעֲטָרָה. רִבִּי יוֹסֵה בֶּן חֲנִינָא אוֹמֵר. בְּחוֹפֶה רוֹב גּוֹבָה עֲטָרָה. רִבִּי טֵבַיי בְשֵׁם שְׁמוּאֵל. בּוֹדְקִין אוֹתוֹ בְּשָׁעָה שֶׁמִּתְקַשֶּׁה.

“Estes são os tzitzin que impedem a milá.” Rabi Avona disse em nome de Rav Yirmeyá: quando a carne cobre a maior parte da sua altura, da atará. Rabi Yossi ben Chanina diz: quando a carne cobre a maior parte da altura da atará. Rabi Tavi disse em nome de Shmuel: examinam-no, ao menino carnudo, na hora em que o membro se enrijece.

02A priá e o karet; o voltar aos tzitzin, o lulav, a faca da milá e a matzá
Yerushalmi · Shabbat 19:6
מָל וְלֹא פָרַע אֶת הַמִּילָה כְּאִילּוּ לֹא מָל. תַּנֵּי. וְעָנוּשׁ כָּרֵת. רִבִּי אָחָא בְשֵׁם רִבִּי אַבָּהוּ. הָדָא דְתֵימַר בְּשֶׁאֵין בּוֹ כְדֵי לְמָרֵק. אֲבָל אִם יֵשׁ בּוֹ כְדֵי לְמָרֵק מְמָרֵק וְאֵינוֹ חוֹשֵׁשׁ.

“Circuncidou e não fez a priá da milá, é como se não tivesse circuncidado.” Ensinou-se numa baraita: e é punido com karet (extirpação). Rabi Achá disse em nome de Rabi Abahu: isto que dizes é quando não há nele, no dia, o bastante para completar a milá; mas, se há nele o bastante para completar, completa e não se preocupa.

תַּנֵּי. כָּל שָׁעָה שֶׁעוֹסֵק בְּמִילָה חוֹזֵר בֵּין עַל צִיצִין הַמְעַכְּבִין בַּמִּילָה בֵּין עַל צִיצִין שֶׁאֵין מְעַכְּבִין. פִּירֵשׁ. אֵינוֹ חוֹזֵר אֶלָּא עַל צִיצִין הַמְעַכְּבִין בַּמִּילָה. אָמַר רִבִּי יוֹחָנָן. דִּבְרֵי רִבִּי יוֹסֵי. אֲפִילוּ עַל צִיצִין שֶׁאֵין מְעַכְּבִין הַמִּילָה. אִם פִּירֵשׁ חוֹזֵר. הֵיי דֵן רִבִּי יוֹסֵי. הֵיי דְתַנִּינָן תַּמָּן. רִבִּי יוֹסֵי אוֹמֵר. יוֹם טוֹב הָרִאשׁוֹן שֶׁלְחַג שֶׁחָל לִהְיוֹת בַּשַּׁבָּת. וְשָׁכַח וְהוֹצִיא אֶת הַלּוּלָב בְּרָשׁוּת הָרַבִּים. פָּטוּר. מִפְּנֵי שֶׁהוֹצִיאוֹ בִרְשׁוּת. אַף בְּסַכִּין שֶׁלְמִילָה אַף בְּמַצָּה כֵן. מִמַּה דָמַר רִבִּי יוֹחָנָן. דִּבְרֵי רִבִּי יוֹסֵה. אֲפִילוּ עַל צִיצִין שֶׁאֵין מְעַכְּבִין בַּמִּילָה. אִם פִּירֵשׁ חוֹזֵר. הָדָא אָמְרָה. אֲפִילוּ בְּסַכִּין שֶׁלְמִילָה וְאַף בְּמַצָּה כֵן.

Ensinou-se: todo o tempo em que está ocupado com a milá, volta a cortar tanto pelos tzitzin que impedem a milá quanto pelos tzitzin que não impedem. Se se afastou, não volta senão pelos tzitzin que impedem a milá. Disse Rabi Yochanan: segundo as palavras de Rabi Yossi, mesmo pelos tzitzin que não impedem a milá, se se afastou, volta. Qual é este Rabi Yossi? Aquele que ensinamos ali: “Rabi Yossi diz: o primeiro Yom Tov (dia festivo) da festa de Sucot que cai no Shabat, e alguém esqueceu e levou o lulav (o ramo de palmeira da festa) para fora, no domínio público, é isento, porque o levou com permissão.” Também com a faca da milá, também com a matzá (pão ázimo), é assim? Pelo que disse Rabi Yochanan, segundo as palavras de Rabi Yossi, mesmo pelos tzitzin que não impedem a milá, se se afastou, volta, isto diz: mesmo com a faca da milá e também com a matzá é assim.

Nota

Esta é a sexta e última halachá do Perek Yud-Tet de Massechet Shabbat, Rabi Eliezer DeMilah, e a sua Mishná corresponde inteira à Mishná Shabbat 19:6 da Mishná avulsa, na numeração do Sefaria, a última do capítulo. As diferenças são de grafia e de pontuação: o Yerushalmi escreve אֵילּוּ, צִיצִים e כְּאִילּוּ, onde a avulsa escreve אֵלּוּ, צִיצִין e כְּאִלּוּ; a avulsa diz וְאִם הָיָה, com vav, onde o Yerushalmi diz אִם הָיָה; e a avulsa tem vírgulas e um ponto a mais. Nenhuma dessas diferenças muda o sentido. No Bavli, esta Mishná começa no fim de Shabbat 137a e termina em 137b, onde está a sua guemará, a última do capítulo. No hebraico do Sefaria, o primeiro segmento é a Mishná, e os outros dois são a guemará; cada um deles forma uma seção, 01 e 02, e nada foi deixado de fora. A seção 02 foi dividida em dois pares de hebraico e português, sem mudar o texto. O Sefaria abre a Mishná com o rótulo “mishná” e a guemará com o rótulo “halachá”, que tiramos; não há marcador numérico depois deles, e não inventamos nenhum. Tiramos também um marcador embutido que não faz parte do texto: o da folha 90b da edição de Vilna, na seção 02, entre תַּנֵּי e כָּל שָׁעָה. Não há colchetes nem parênteses no hebraico desta halachá. Mantivemos como estão no Sefaria as grafias שֶׁלְעֲטָרָה e שֶׁלְמִילָה, numa só palavra, e a vocalização בְּרָשׁוּת. רִבִּי אַבוֹנָּא é “Rabi Avona”, conforme a vocalização; רִבִּי טֵבַיי é “Rabi Tavi”, como o רִבִּי טָבִי de outras halachot do Yerushalmi deste site; רִבִּי יוֹסֵי e רִבִּי יוֹסֵה são ambos “Rabi Yossi”, como na halachá 19:4; e רִבִּי אָחָא é “Rabi Achá”.

Referências conferidas. No Bavli, Shabbat 137b, a guemará traz a palavra de Rabi Avina em nome de Rabi Yirmeyá bar Abba em nome de Rav: בָּשָׂר הַחוֹפֶה אֶת רוֹב גּוֹבְהָהּ שֶׁל עֲטָרָה, “carne que cobre a maior parte da altura da atará”; e a de Shmuel sobre o menino הַמְסוּרְבָּל בְּבָשָׂר, “envolto em carne”: examinam-no, e, se, quando o membro se enrijece, parece circuncidado, não precisa ser circuncidado; se não, precisa. Ali mesmo uma baraita traz a opinião de Raban Shimon ben Gamliel, formulada ao contrário: se, quando se enrijece, não parece circuncidado, precisa ser circuncidado; e a guemará pergunta qual a diferença entre as duas formulações. Sobre “circuncidou e não fez a priá”, o Bavli traz as bênçãos da milá: quem circuncida diz “que nos santificou com os Seus mandamentos e nos ordenou sobre a milá”; o pai do menino diz “e nos ordenou introduzi-lo na aliança de Avraham, nosso pai”; os presentes dizem “assim como entrou na aliança, assim entre na Torá, na chupá e nas boas obras”; seguem-se as bênçãos de quem circuncida convertidos e escravos, e com elas termina o capítulo. A Tosefta Shabbat 15:9 (ed. Lieberman) traz Raban Shimon ben Gamliel: se era carnudo, examinam-no na hora em que se enrijece; se parece incircunciso, circuncidam-no, e, se não, não. A baraita da seção 02 está na Tosefta Shabbat 15:4 (ed. Lieberman): todo o tempo em que está ocupado com a milá, volta também pelos tzitzin que não impedem; se se afastou, não volta senão pelos que impedem; e está também no Bavli, Shabbat 133b. A Mishná de Rabi Yossi é a Mishná Sucá 3:14, na numeração do Sefaria, que diz וְשָׁכַח וְהוֹצִיא אֶת הַלּוּלָב לִרְשׁוּת הָרַבִּים, “para o domínio público”. No Bavli, Yevamot 71b, Rabá bar Yitzchak diz em nome de Rav que a priá não foi dada a Avraham, nosso pai, e cita Yehoshua 5:2, וְשׁוּב מֹל אֶת־בְּנֵֽי־יִשְׂרָאֵל שֵׁנִֽית, “e volta a circuncidar os filhos de Israel uma segunda vez”: “volta” é para a priá, e “uma segunda vez” equipara o fim da milá ao seu começo, pois, como o começo da milá impede, também o fim impede, e a guemará cita ali a nossa Mishná dos tzitzin. Em Yevamot 72a, a guemará diz que הִמּוֹל יִמּוֹל inclui os tzitzin que impedem a milá, e que אֶת בְּרִיתִי הֵפַר inclui o mashuch (aquele cuja orla foi puxada para cobrir a circuncisão). Esse versículo é o fim de Bereshit 17:14, “e o macho incircunciso, que não circuncidar a carne do seu prepúcio, aquela alma será extirpada do seu povo; quebrou a Minha aliança”, de onde vem o karet do incircunciso. Toda a halachá aparece também no Yerushalmi de Yevamot 8:1, décimo sétimo e décimo oitavo segmentos na numeração do Sefaria, com algumas diferenças: ali se diz רִבִּי אֲבִינָא בְשֵׁם רִבִּי יִרְמְיָה; o segundo sábio é רִבִּי יוֹסֵי בֶן יוֹסֵי, que diz רוֹב גַּגָּהּ שֶׁלָּעֲטָרָה, “a maior parte do topo da atará”; o terceiro é רִבִּי טֵבִי, que diz בְּשָׁעָה שֶׁהוּא מַקְשֶׁה; a ressalva de Rabi Achá diz בַּיּוֹם, “no dia”, onde aqui se diz בּוֹ; e a frase de Rabi Yochanan diz אֲפִילוּ פֵּירַשׁ חוֹזֵר אֲפִילוּ עַל צִיצִין. A segunda parte da seção 02 já apareceu, quase igual, na seção 02 da halachá 19:4, onde o hebraico diz בְּמִילָה, “com a milá”, no lugar de בְּמַצָּה, “com a matzá”, que está aqui e em Yevamot.

Observações de leitura. Na Mishná, “enquanto ela resta, o menino não come da terumá” completa a frase: o menino com esses tzitzin é tratado como incircunciso, e o incircunciso, se é filho de sacerdote, não come terumá, conforme a Mishná Yevamot 8:1, citada na halachá 19:5. O baal bassar é o menino cuja carne volta a cobrir a coroa depois de uma circuncisão correta; a correção é feita para que não pareça incircunciso. Na seção 01, as duas palavras são quase iguais: רוֹב גּוֹבְהָהּ שֶׁלְעֲטָרָה e רוֹב גּוֹבָה עֲטָרָה, ambas “a maior parte da altura”; traduzimos as duas como estão, e a diferença entre Rav Yirmeyá e Rabi Yossi ben Chanina só fica clara pelo paralelo de Yevamot, que diz “topo”; a leitura é incerta. Entendemos que o exame de Shmuel se refere ao menino carnudo da Mishná, como no Bavli e na Tosefta; por isso completamos com “ao menino carnudo”. Na seção 02, a baraita não diz quem é punido com karet: Guggenheimer entende que é quem circuncida no Shabat sem fazer a priá; pode ser também o próprio incircunciso, que continua sem a milá; a ressalva de Rabi Achá em nome de Rabi Abahu, de que tudo isso vale só quando não resta tempo no dia para completar, cabe nas duas leituras. “Completar” traduz לְמָרֵק. “Afastou-se” traduz פִּירֵשׁ, o circuncidador que terminou e se afastou da milá, como na halachá 19:4. A pergunta sobre a faca da milá e a matzá é, na nossa leitura, se a isenção de Rabi Yossi para quem age com permissão vale também para quem, por esquecimento, leva no Shabat a faca da milá ou a matzá ao domínio público; a palavra de Rabi Yochanan sobre os tzitzin mostra que sim. As palavras em itálico são a nossa leitura para completar a frase.

Comparação com a tradução inglesa. Seguiu-se o hebraico frase a frase. Guggenheimer traduz צִיצִים por “fibers”; mantivemos “tzitzin”, com a glosa deste site. Na seção 01, ele traduz o segundo גּוֹבָה por “top”, conforme Yevamot; mantivemos “altura”, conforme o hebraico, e registramos a variante acima. Na seção 02, ele acrescenta entre colchetes “in the day”; pusemos “no dia” em itálico. As notas de rodapé da Mishná na versão inglesa do Sefaria parecem deslocadas: a nota sobre Rabi Eliezer e os preparativos está ligada a “as if he did not circumcise”. Ele escreve “Rebbi Avuna”, “Rav Jeremiah”, “Rebbi Yose ben Ḥanina”, “Rebbi Tebi”, “Samuel”, “Rebbi Aḥa”, “Rebbi Abbahu”, “Rebbi Joḥanan” e “Rebbi Yose”; mantivemos “Rabi Avona”, “Rav Yirmeyá”, “Rabi Yossi ben Chanina”, “Rabi Tavi”, “Shmuel”, “Rabi Achá”, “Rabi Abahu”, “Rabi Yochanan” e “Rabi Yossi”, como nas halachot anteriores deste tratado e conforme o hebraico. Ele observa que em Yevamot o segundo sábio é Yose ben Yose; o paralelo foi conferido e assim está. Das suas remissões, foram conferidas e estão corretas as do Bavli Shabbat 137b, da Tosefta Shabbat 15:9 (ed. Lieberman) e do Yerushalmi Yevamot 8:1.

A Mishná seguinte, Shabbat 20:1, abre o Perek Kaf, Tolin: “רִבִּי אֱלִיעֶזֶר אוֹמֵר תּוֹלִין אֶת הַמְשַׁמֶּרֶת בְּיוֹם טוֹב…”, “Rabi Eliezer diz: pendura-se o coador em yom tov”. No Bavli, essa Mishná está em Shabbat 137b, logo depois do fim do capítulo Rabi Eliezer DeMilah, no início do capítulo Tolin.

Com esta halachá, encerra-se por completo o Perek Yud-Tet de Massechet Shabbat, Rabi Eliezer DeMilah (רַבִּי אֱלִיעֶזֶר דְּמִילָה).