Talmud Yerushalmi · Massechet Shabbat · Perek Tet-Zayin · Halachá 8
שַׁבָּת

A tigela sobre a vela, o excremento do menor e o escorpião de Arav

Perek Tet-Zayin, Kol Kitvei HaKodesh, Halachá 8, no Talmud Yerushalmi, Massechet Shabbat

Oitava halachá do Perek Tet-Zayin de Massechet Shabbat, Kol Kitvei HaKodesh (todos os escritos sagrados). A Mishná ensina que no Shabat se emborca uma keará (tigela) sobre a vela, para que o fogo não pegue na viga, e também sobre o excremento de um menor e sobre um escorpião, para que não pique; e Rabi Yehudá conta o caso que veio diante de Raban Yochanan ben Zakai em Arav, que receou por quem o fez a obrigação de uma oferta de expiação. A guemará liga a tigela à disputa sobre o ovo posto no yom tov, entre Rabi Shimon beRabi Yanai e Shmuel; pergunta por que se cobre o excremento, se ele é alimento de galinhas, e Rabi Ukban responde que se trata do mole; e, por fim, Rabi Ula conta que Raban Yochanan ben Zakai passou dezoito anos em Arav e só dois casos vieram diante dele, e que ele disse: “Galileia, Galileia, odiaste a Torá!” O Bavli discute esta mesma Mishná em Shabbat 121b.

A Mishná · מַתְנִיתִין

כּוֹפִין קְעָרָה עַל גַּבֵּי הַנֵּר בִּשְׁבִיל שֶׁלֹּא תֶאֱחוֹז בַּקּוֹרָה וְעַל צוֹאָה שֶׁל קָטָן וְעַל עַקְרָב שֶׁלֹּא תִישָּׁךְ. אָמַר רִבִּי יְהוּדָה מַעֲשֶׂה בָא לִפְנֵי רַבָּן יוֹחָנָן בֶּן זַכַּאי בַּעֲרָב וְאָמַר חוֹשְׁשַׁנִי אֲנִי לוֹ מֵחַטָּאת:

Mishná: Emborca-se uma keará (tigela) sobre a vela, para que o fogo não pegue na viga; e emborca-se sobre o excremento de um katan (menor); e sobre um escorpião, para que não pique. Disse Rabi Yehudá: um caso veio diante de Raban Yochanan ben Zakai em Arav (uma aldeia na Galileia), e ele disse: receio por ele a obrigação de chatat (oferta de expiação).

A Halachá · הֲלָכָה ח

01A tigela sobre a vela e o ovo posto no yom tov
Yerushalmi · Shabbat 16:8
כּוֹפִין קְעָרָה עַל גַּבֵּי הַנֵּר. יָיבֹא כַיי דָּמַר רִבִּי שִׁמְעוֹן בֵּרִבִּי יַנַּאי. אֲנִי לֹא שָׁמַעְתִּי מֵאַבָּא. אֲחוֹתִי אָמְרָה לִי מִשְּׁמוֹ. בֵּיצָה שֶׁנּוֹלְדָה בְיוֹם טוֹב סוֹמְכִין לָהּ בִּשְׁבִיל שֶׁלֹּא תִּתְגַּלְגֵּל. אֲבָל אֵין כּוֹפִין עָלֶיהָ אֶת הַכֶּלִי. שְׁמוּאֵל אָמַר. אַף כּוֹפִין עָלֶיהָ אֶת הַכֶּלִי.

“Emborca-se uma tigela sobre a vela.” Isto vem como aquilo que disse Rabi Shimon beRabi Yanai: eu não o ouvi diretamente do meu pai; minha irmã me disse isto em nome dele: um ovo que foi posto num yom tov (dia de festa), encosta-se algo a ele, para que não role; mas não se emborca sobre ele o recipiente. Shmuel disse: até se emborca sobre ele o recipiente.

02O excremento do menor e o alimento das galinhas
Yerushalmi · Shabbat 16:8
וְעַל צוֹאָה שֶׁל קָטָן. וְלֹא מַאֲכָל תַּרְנוֹגַלִּין אִינּוּן. אָמַר רִבִּי עוקְבַּן. תִּיפְתָּר בְּאִילֵּין רַכִּיכָה. שֶׁלֹּא יָבוֹאוּ לִידֵי מֵירוּחַ.

“E sobre o excremento de um menor.” E não são eles alimento de galinhas? Disse Rabi Ukban: explica-se a Mishná com estes excrementos moles, que se cobrem para que não se chegue a espalhá-los.

03O escorpião e os dezoito anos de Raban Yochanan ben Zakai em Arav
Yerushalmi · Shabbat 16:8
וְעַל עַקְרָב שֶׁלֹּא תִישָּׁךְ. מַעֲשֶׂה בָא לִפְנֵי רַבָּן יוֹחָנָן בֶּן זַכַּאי בַּעֲרָב וְאָמַר חוֹשֵׁשׁ אֲנִי לוֹ מֵחַטָּאת. רִבִּי עוּלָּא אָמַר. שְׁמוֹנָה עָשָׂר שְׁנִין עֲבִיד הֲוֵי יְהִיב בְּהָדָא עֲרָב וְלָא אֲתַא קוֹמוֹי אֶלָּא אִילֵּין תְּרֵין עוֹבְדַיָּא. אָמַר. גָּלִיל גָּלִיל. שְׂנֵאת הַתּוֹרָה. סּוֹפָךְ לַעֲשׂוֹת בְּמִסִּיקִין.

“E sobre um escorpião, para que não pique.” “Um caso de alguém que emborcou uma tigela sobre um escorpião veio diante de Raban Yochanan ben Zakai em Arav, e ele disse: receio por ele a obrigação de chatat.” Rabi Ula disse: dezoito anos Raban Yochanan ben Zakai passou sentado nesta Arav, e não vieram diante dele senão estes dois casos de lei. Disse ele: Galileia, Galileia, odiaste a Torá! O teu fim é trabalhar entre os massikin (colhedores de azeitona).

Nota

Esta é a oitava halachá do Perek Tet-Zayin de Massechet Shabbat, Kol Kitvei HaKodesh, e a sua Mishná corresponde inteira à Mishná Shabbat 16:7 da Mishná avulsa, na numeração do Sefaria, como antecipou a nota da halachá 16:7. Há pequenas diferenças de redação: o Yerushalmi escreve תֶאֱחוֹז e תִישָּׁךְ, onde a avulsa escreve תֶאֱחֹז e תִשֹּׁךְ, só na grafia; e diz חוֹשְׁשַׁנִי אֲנִי לוֹ, com um אֲנִי a mais, onde a avulsa diz חוֹשְׁשָׁנִי לוֹ; o sentido é o mesmo. Quando a guemará repete as palavras de Raban Yochanan ben Zakai, no terceiro segmento, o hebraico diz חוֹשֵׁשׁ אֲנִי לוֹ, também com o mesmo sentido. No hebraico do Sefaria, o primeiro segmento é a Mishná, e os três seguintes são a guemará; cada seção numerada corresponde a um desses segmentos, de modo que a seção 01 é o segundo segmento, a seção 02 é o terceiro e a seção 03 é o quarto, e nenhum segmento foi dividido entre seções. O Sefaria abre a Mishná com o rótulo “mishná” e a guemará com o rótulo “halachá”, que tiramos; depois deles não há marcador numérico, e não inventamos nenhum. Nestes quatro segmentos não há marcadores de folha das edições de Vilna ou de Veneza embutidos, nem sinais editoriais entre colchetes ou parênteses no hebraico. O nome עוקְבַּן está, no Sefaria, sem sinal vocálico no vav, e assim o deixamos.

Referências conferidas. No Bavli, a nossa Mishná está no fim de Shabbat 121a, com חוששני לו מחטאת, sem o אֲנִי, e a sua guemará está em Shabbat 121b. Ali, Rav Chanan bar Rava ouviu Rabi Avin ensinar ao filho “e sobre o excremento de um menor, por causa do menor”, e objetou que o excremento mesmo está preparado para os cães; por isso a guemará lê “sobre o excremento de galinhas, por causa do menor”, que é o paralelo da pergunta do nosso texto, “não são eles alimento de galinhas?”. Na mesma página, sobre o escorpião, Rabi Yehoshua ben Levi diz que todos os animais que causam dano podem ser mortos no Shabat. No Bavli, Shabbat 43a, a guemará objeta com a nossa Mishná, “emborca-se uma tigela sobre a vela, para que não pegue na viga”, e responde que se trata de casas baixas, onde o incêndio é frequente; na mesma página, Rabi Yitzchak diz que, assim como não se põe um recipiente debaixo da galinha para receber o ovo, também não se emborca sobre ele um recipiente para que não se quebre, e a guemará objeta com uma baraita segundo a qual, sobre o ovo posto no Shabat ou no yom tov, emborca-se um recipiente para que não se quebre. A palavra de Rabi Shimon beRabi Yanai sobre o ovo está também, com mais palavras, no Yerushalmi, Shabbat 4:2, onde o nome aparece só como “Rabi Shimon beRabi”, e no Yerushalmi, Shabbat 13:7, com o nome inteiro; nos dois lugares o hebraico diz סוֹמְכִין לָהּ כֶּלִי, “encosta-se a ele um recipiente”, onde o nosso diz só סוֹמְכִין לָהּ. O segundo caso que veio diante de Raban Yochanan ben Zakai em Arav, segundo Penei Moshe, Korban HaEdah e Guggenheimer, é o da Mishná Shabbat 22:3, a da cera sobre o furo do barril, “porque ele alisa”, que conferimos e que também termina com as palavras de Rabi Yehudá, “um caso veio diante de Raban Yochanan ben Zakai em Arav”. A frase sobre a Galileia que odiou a Torá não a achamos no Bavli, e não a citamos de outro lugar.

Observações de leitura. Na Mishná, segundo Penei Moshe, a tigela se emborca sobre a vela acesa para que o fogo não pegue na viga; Korban HaEdah acrescenta que seja de barro e que não apague a vela. O excremento, segundo Penei Moshe, não é o do próprio menor, que pode ser levado para o monturo, mas o das galinhas, posto no monturo do pátio, e cobre-se para que o menor não se suje; Korban HaEdah, nesta mesma Mishná, só explica a tigela, o escorpião e Arav. Sobre o escorpião, segundo Korban HaEdah, Raban Yochanan ben Zakai receou a obrigação de chatat porque o escorpião não corria atrás do homem, e não sabia se ele era culpado pela caça; Penei Moshe diz o mesmo, e acrescenta que a lei permite até matá-lo. Arav, segundo Penei Moshe, é um lugar na Galileia; segundo Guggenheimer, uma aldeia perto de Tzipori. Na seção 01, o hebraico não explica como a nossa Mishná “vem como” a palavra de Rabi Shimon beRabi Yanai; Penei Moshe remete à halachá do Perek HaOreg, isto é, a 13:7 deste tratado. O hebraico também não diz o que se encosta ao ovo, e nos paralelos é um recipiente; por isso pusemos “algo” em itálico. Na seção 02, segundo Penei Moshe e Korban HaEdah, a pergunta é que o excremento é alimento de galinhas e pode ser movido, e então não seria preciso emborcar um recipiente sobre ele; a resposta é que se trata do excremento mole, e Penei Moshe explica que, se fosse dado às galinhas, elas o espalhariam e sujariam a casa, enquanto Korban HaEdah explica que ele só serve às galinhas se for espalhado, e há receio de que se espalhe. O hebraico diz só “que não cheguem a espalhar”, e assim o deixamos. Na seção 03, o caso citado da Mishná é, segundo Korban HaEdah, o de quem emborcou um recipiente sobre o escorpião, e por isso o completamos em itálico. Rabi Ula fala de Raban Yochanan ben Zakai, cujo nome está na frase anterior; o hebraico não repete o nome, nem diz quem disse “Galileia, Galileia”, mas Penei Moshe atribui as duas coisas a Raban Yochanan ben Zakai. A última palavra, בְּמִסִּיקִין, é de leitura incerta: Penei Moshe lê כמסיקין, “como colhedores de azeitona”, porque a Galileia tem muitas oliveiras, e o sentido é que todos serão colhedores de azeitona e nenhum será homem de Torá; Korban HaEdah explica que o fim da Galileia será estar tomada por salteadores. Traduzimos segundo Penei Moshe, com a preposição do nosso hebraico. As palavras em itálico são a nossa leitura para completar a frase.

Comparação com a tradução inglesa. Seguiu-se o hebraico frase a frase. Na seção 01, Guggenheimer traduz “an egg which was laid on the Sabbath”; o hebraico diz בְיוֹם טוֹב, “num yom tov”, e assim traduzimos, como na halachá 13:7. Ele acrescenta “[a vessel]” depois de “props up against”, que não está no nosso hebraico; nós o pusemos em itálico como “algo”. Ele traduz אַף כּוֹפִין por “one may cover”, sem traduzir o אַף; nós o traduzimos por “até”. Na seção 03, ele traduz שְׂנֵאת por “you are hating”, e nós, pelo passado, “odiaste”; e explica מִסִּיקִין pelo latim missicius, “soldados dispensados do serviço”, traduzindo “in the end you will work for discharged veterans”; seguimos Penei Moshe, como se explicou acima. Ele escreve “Rebbi Jehudah”, “Rabban Joḥanan ben Zakkai”, “Arab”, “Rebbi Simeon ben Rebbi Yannai”, “Samuel”, “Rebbi Uqban” e “Rebbi Ulla”; mantivemos “Rabi Yehudá”, “Raban Yochanan ben Zakai”, “Arav”, “Rabi Shimon beRabi Yanai”, “Shmuel” e “Rabi Ula”, como nas halachot anteriores deste tratado, e escrevemos “Rabi Ukban”, conforme o hebraico. As suas remissões ao capítulo 4 deste tratado, para o ovo, e à Mishná 22:3, para o segundo caso de Arav, foram conferidas, e estão corretas.