Talmud Yerushalmi · Massechet Shabbat · Perek Alef · Halachá 10
שַׁבָּת

Carne, cebola e ovo, o pão e a charará

Perek Alef, Halachá 10, no Talmud Yerushalmi, Massechet Shabbat

Décima halachá do Perek Alef de Massechet Shabbat. A Mishná ensina que não se assam carne, cebola e ovo na véspera do Shabat a não ser que haja tempo para que sejam assados enquanto ainda é dia, e que o pão no forno e a charará sobre as brasas só se põem quando haja tempo para que formem crosta; Rabi Eliezer se contenta com a crosta da face de baixo. A guemará discute quando se pode deixar ou devolver o cozido, a água quente e o cordeiro de Pessach sobre a kirá no Shabat, e o ponto de ben Derosai; explica por que para o pão basta a crosta, pois as mulheres são diligentes com ele e o pão não se come fervendo; traz um conselho da medicina babilônica sobre o pão quente, a vespa e o escorpião; e ensina que até Rabi Eliezer concorda quanto ao lechem hapanim. O Bavli discute esta mesma Mishná em Shabbat 19b.

A Mishná · מַתְנִיתִין

אֵין צוֹלִין בָּשָׁר בָּצָל וּבֵיצָה אֶלָּא כְּדֵי שֶׁיִּצּוֹלוּ מִבְּעוֹד יוֹם. אֵין נוֹתְנִין אֶת הַפַּת לַתַּנּוּר עִם חֲשֵׁיכָה וְלֹא חֲרָרָה עַל גַּבֵּי גֶחָלִים אֶלָּא כְּדֵי שֶׁיִּקְרְמוּ פָנֶיהָ. רִבִּי אֱלִיעֶזֶר אוֹמֵר כְּדֵי שֶׁיִּקְרוֹם הַתַּחְתּוֹן שֶׁלָּהּ:

Mishná: Não se assam carne, cebola e ovo na véspera do Shabat, a não ser que haja tempo para que sejam assados enquanto ainda é dia, para que ninguém venha a mexer nas brasas no Shabat. Não se põe o pão no forno ao escurecer da véspera do Shabat, nem se põe a charará (bolo assado sobre brasas) sobre as brasas, a não ser que haja tempo para que a sua face forme crosta antes do Shabat. Rabi Eliezer diz: basta que haja tempo para que a face de baixo dela forme crosta.

A Halachá · הֲלָכָה י

01Deixar e devolver o cozido sobre a kirá
Yerushalmi · Shabbat 1:10
אֵין צוֹלִין בָּשָׂר בָּצָל וּבֵיצָה אֶלָּא כְּדֵי שֶׁיִּצּוֹלוּ מִבְּעוֹד יוֹם. רִבִּי בּוּן בַּר כַּהֲנָא בְשֵׁם רַבָּנִן. תַּבְשִׁיל שֶׁנִּתְבַּשֵּׁל כָּל צוֹרְכוֹ מוּתָּר לִשְׁהוֹתוֹ עַל גַּבֵּי כִירָה שֶׁאֵינָהּ קְטוּמָה. רִבִּי זְעִירָא בָעֵי. בָּשָׂר בָּצָל וּבֵיצָה מִצְטַמֵּק וְרַע לוֹ. וְזֶה מִצְטַמֵּק וְיָפֶה לוֹ וְאַתְּ אָמַר הָכֵין. דִּילְמָא דְלָא אִיתָאֲמָרַת אֶלָּא חַמִּין. אֲתַא רִבִּי שְׁמוּאֵל בָעֵי רִבִּי זְעִירָא. חַמִּין שֶׁהוּחְמוּ כָּל צוֹרְכָן אָסוּר לִשְׁהוֹתָן עַל גַּבֵּי כִירָה שֶׁאֵינָהּ קְטוּמָה. רִבִּי בֵּיבַי בְשֵׁם רִבִּי יוֹחָנָן. תַּבְשִׁיל שׁוֹר שֶׁנִּתְבַּשֵּׁל כַּאֲכִילַת בֶּן דְּרוֹסַאי מוּתָּר לְהַחֲזִירוֹ עַל גַּבֵּי כִירָה קְטוּמָה. וַתְיָיא כַיי דָמַר רִבִּי יַעֲקֹב בַּר אָחָא בְשֵׁם רִבִּי יוֹחָנָן. הַשּׁוֹפֵת אֶת הַקְּדֵירָה עַל גַּבֵּי גְחָלִים מַתְרִין בּוֹ. לִכְשֶׁיִּתְבַּשֵּׁל כַּאֲכִילַת בֶּן דְּרוֹסַאי אָסוּר. רִבִּי אָחָא רִבִּי תַנְחוּם בַּר חִיָיא בְשֵׁם רִבִּי שִׁמְעוֹן בְּרִבִי. חַמִּין שֶׁהוּחְמוּ כָּל צוֹרְכָן מוּתָּר לְהַחֲזִירָן עַל גַּבֵּי כִירָה שֶׁאֵינָהּ קְטוּמָה. רִבִּי זְעִירָא בָעֵי. לִשְׁהוֹת אָסוּר וּלְהַחֲזִיר מוּתָּר. דִּילְמָא לָא אִיתָאֲמָרַת אֶלָּא עַל פֶּסַח. אֲתַא רִבִּי אָחָא בְשֵׁם רִבִּי שִׁמְעוֹן בְּרִיבִי. פֶּסַח שֶׁנִּצְלֶה כָּל צוֹרְכוֹ מוּתָּר לְהַחֲזִירוֹ עַל גַּבֵּי כִירָה שֶׁאֵינָהּ קְטוּמָה.

Na Mishná: “Não se assam carne, cebola e ovo, a não ser que haja tempo para que sejam assados enquanto ainda é dia.” Rabi Bun bar Kahana disse em nome dos rabinos: um cozido que foi cozido por completo, é permitido deixá-lo no Shabat sobre a kirá (fogareiro) que não está coberta de cinzas. Rabi Zeira perguntou: carne, cebola e ovo se encolhem e isso lhes é ruim, e por isso ninguém mexerá nas brasas por causa deles; e este cozido se encolhe e isso lhe é bom, e tu dizes assim, que é permitido deixá-lo? Talvez não tenha sido dito senão sobre água quente. Veio Rabi Shmuel com a tradição sobre o que Rabi Zeira perguntou: água quente que foi aquecida por completo, é proibido deixá-la sobre a kirá que não está coberta de cinzas. Rabi Bevai disse em nome de Rabi Yochanan: um cozido de boi que foi cozido até ficar como a comida de ben Derosai (cozido só o bastante para ser comestível), é permitido devolvê-lo no Shabat sobre a kirá coberta de cinzas. E vem isso como aquilo que disse Rabi Yaakov bar Acha em nome de Rabi Yochanan: aquele que põe a panela sobre as brasas no Shabat, advertem-no; quando o cozido ficar cozido como a comida de ben Derosai, é proibido, pois a partir daí já se considera cozido. Rabi Achá, Rabi Tanchum bar Chiya, disseram em nome de Rabi Shimon beRabi: água quente que foi aquecida por completo, é permitido devolvê-la sobre a kirá que não está coberta de cinzas. Rabi Zeira perguntou: deixar é proibido, e devolver é permitido? Talvez não tenha sido dito senão sobre o cordeiro de Pessach. Veio Rabi Achá e disse em nome de Rabi Shimon beRabi: o cordeiro de Pessach que foi assado por completo, é permitido devolvê-lo sobre a kirá que não está coberta de cinzas.

02As mulheres, o pão e o pão quente
Yerushalmi · Shabbat 1:10
אֵין נוֹתְנִין אֶת הַפַּת לַתַּנּוּר כול׳. רִבִּי יַעֲקֹב בַּר אָחָא בְשֵׁם רִבִּי אַסִּי. זְרִיזוֹת הֵן הַנָּשִׁים בַּפַּת יוֹתֵר מִן הַתַּבְשִׁיל. מַה בֵין פַּת וּמַה בֵין תַּבְשִׁיל. תַּבְשִׁיל דַּרְכּוֹ לֶאֱכוֹל רוֹתֵחַ. פַּת אֵין דַּרְכּוֹ לוֹכַל רוֹתַחַת. תַּמָּן אָמְרִין. פַּת חַמָּה חַמָּתָהּ בְּצִידָּהּ. צִּירְעָה צוֹנִין. עַקְרָב חַמִּין. מָאן דְּמִיחְלַף סַכָּנָה.

Na Mishná: “Não se põe o pão no forno” etc. Rabi Yaakov bar Acha disse em nome de Rabi Assi: as mulheres são mais diligentes com o pão do que com o cozido, e por isso bastou, para o pão, que a sua face forme crosta. Pergunta-se: que diferença há entre o pão e o cozido? O cozido, o seu costume é que se coma fervendo, e por isso alguém poderia mexer nas brasas para aquecê-lo; o pão, não é o seu costume que se coma fervendo. Lá na Babilônia dizem: o pão quente, a sua febre está ao seu lado. A vespa, trata-se com frio; o escorpião, com quente. Quem troca um pelo outro, corre perigo.

03Rabi Eliezer e o lechem hapanim
Yerushalmi · Shabbat 1:10
מוֹדֶה רִבִּי לִעֶזֶר בְּלֶחֶם הַפָּנִים שֶׁאֵינָהּ קְרוּיָיה לֶחֶם עַד שֶׁיִּקְרְמוּ פָנֶיהָ בַתַּנּוּר.

Concorda Rabi Eliezer, embora diga na Mishná que basta a crosta de baixo, que, quanto ao lechem hapanim (pão da proposição), que se assava para o Santuário, ele não é chamado pão até que a sua face forme crosta no forno, e não basta, para ele, que forme crosta só a face de baixo, como Rabi Eliezer disse do pão comum.

Nota

Esta é a décima halachá do Perek Alef de Massechet Shabbat, a penúltima do perek. A sua Mishná corresponde à Mishná Shabbat 1:10 da Mishná avulsa. A halachá anterior terminou com uma baraita que contradiz Rabi Yossi bar Chanina: “E concordam todos que não se toque no que escorre.” Depois do trabalho que o gentio faz e do líquido que escorre por si mesmo da prensa, a Mishná desta halachá passa ao fogo: o que se assa e o que se assa no forno na véspera do Shabat só pode ser posto quando haja tempo para que fique pronto, ou ao menos forme crosta, enquanto ainda é dia, para que ninguém venha a mexer nas brasas no Shabat.

A seção 01 discute o cozido deixado ou devolvido sobre a kirá no Shabat. Rabi Bun bar Kahana permite deixar o cozido completo sobre a kirá não coberta de cinzas; Rabi Zeira pergunta como isso pode ser, se a carne, a cebola e o ovo, a quem o encolher faz mal, exigem tempo, e o cozido, a quem o encolher faz bem, seria permitido; talvez se tenha dito isso só da água quente. Rabi Shmuel traz então a tradição de que a água quente completamente aquecida é proibida de ser deixada assim. Rabi Bevai em nome de Rabi Yochanan permite devolver o cozido de boi que chegou ao ponto de ben Derosai sobre a kirá coberta de cinzas, e isso concorda com a palavra de Rabi Yochanan transmitida por Rabi Yaakov bar Acha: quem põe a panela sobre as brasas no Shabat recebe advertência, e quando o cozido chega ao ponto de ben Derosai já se considera cozido. Por fim, a tradição de Rabi Achá e Rabi Tanchum bar Chiya permite devolver a água quente, Rabi Zeira estranha que deixar seja proibido e devolver permitido, e Rabi Achá traz a tradição corrigida: o que se permite devolver é o cordeiro de Pessach assado por completo. A lei de deixar e devolver o cozido sobre a kirá é o tema da Mishná Shabbat 3:1, onde Beit Shammai dizem “tira-se, mas não se devolve” e Beit Hillel dizem “também se devolve”. No Bavli, em Shabbat 20a, Rabi Elazar diz em nome de Rav que o tempo exigido pela Mishná é “como a comida de ben Derosai”.

A seção 02 explica por que, para o pão, basta a crosta: as mulheres são diligentes com o pão, e o pão não se come fervendo, de modo que não há receio de que alguém mexa nas brasas por causa dele. Segue-se uma observação da medicina babilônica: o pão quente traz febre, e a picada da vespa trata-se com frio e a do escorpião com quente. No Bavli, em Avodá Zará 28b, Rav Yehudá diz algo semelhante: “quente para o escorpião e frio para a vespa, e trocá-los é perigo”. A seção 03 acrescenta que até Rabi Eliezer, que se contenta com a crosta da face de baixo, concorda que o lechem hapanim, os doze pães postos sobre a mesa do Santuário (Vayikrá 24:5–6), só é chamado pão quando forma crosta no forno, e Guggenheimer entende que é preciso que forme crosta em todas as faces.

Observações de leitura. “Kirá” é um fogareiro de barro com lugar para duas panelas, aquecido com brasas; quando as brasas estão cobertas de cinzas, o calor diminui. “Ben Derosai” é o nome de um homem que comia a sua comida cozida só o bastante para ser comestível, e o seu ponto é a medida mínima de cozimento. “Charará” é um bolo achatado assado sobre as brasas. “Lechem hapanim” é o pão da proposição. Na seção 01, o hebraico diz “veio Rabi Shmuel, perguntou Rabi Zeira”, de forma elíptica; traduzimos com o sentido de que Rabi Shmuel trouxe a tradição ligada à pergunta de Rabi Zeira. O nome “Rabi Shimon beRabi” significa “Rabi Shimon, filho de Rabi”, e aparece escrito ora “berabi”, ora “beribi”. Na seção 03, o nome é escrito “Rabi Lieezer”, forma abreviada de Rabi Eliezer. O texto do Yerushalmi apresenta algumas grafias próprias, conservadas no hebraico: na Mishná, “basar” com a letra shin em vez de sin, “et hapat”, “chasheichá” com yud, e a falta das palavras “mibe‘od yom” (enquanto ainda é dia) depois de “shêikrem panêha”, que a Mishná avulsa traz; na seção 02, “lochal” por “le’echol” e a forma “rotachat”.

Comparação com o pivô inglês. Seguiu-se o hebraico frase a frase. A nota de Guggenheimer chama esta Mishná de “Mishná 14”, segundo a sua numeração própria; aqui ela é a Mishná Shabbat 1:10. Na seção 01, Guggenheimer verte “Rabi Yaakov bar Acha” como “Rebbi Aḥa”; o hebraico diz “Rabi Yaakov bar Acha”, e assim escrevemos. Guggenheimer verte “Rabi Shimon beRabi” como “the important Rebbi Simeon”; mantivemos o nome como está no hebraico. Onde o hebraico diz “veio Rabi Achá”, Guggenheimer escreve “There Rebbi Aḥa”; traduzimos “veio”. Guggenheimer explica que a tradição sobre a água quente é impossível e foi corrigida pela última transmissão, que fala do cordeiro de Pessach. Na seção 02, Guggenheimer verte “zerizot” como “more careful”; traduzimos “diligentes”. A expressão “chamatá betzidá”, que Guggenheimer verte como “is accompanied by fever”, é traduzida aqui literalmente: “a sua febre está ao seu lado”.