Seder Moed · Massechet Shabat · Perek Yud-Tet · Mishná 6 (última do perek)

As franjas de pele que impedem a circuncisão

אֵלּוּ הֵן צִיצִין הַמְעַכְּבִין אֶת הַמִּילָה, בָּשָׂר הַחוֹפֶה אֶת רֹב הָעֲטָרָה
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR

A Mishná · הַמִּשְׁנָה

Estas são as franjas de pele que impedem a circuncisão: a carne que cobre a maior parte da coroa da glande. E não come da teruma. E se era corpulento, corrige-o por causa da aparência. Circuncidou e não descobriu a circuncisão — é como se não tivesse circuncidado.

Estas são as franjas de pele que impedem a circuncisãoa mishná fecha o capítulo definindo com precisão técnica quando a circuncisão é considerada incompleta — a carne que cobre a maior parte da coroa da glandese restou pele suficiente do prepúcio para cobrir a maior parte da altura da coroa, mesmo que em apenas um ponto ao redor, a circuncisão é considerada inválida, como se não tivesse sido feita; já uma franja pequena, que não cobre essa maior parte, não impede a validade da circuncisão — e não come da terumase for um cohen, permanece proibido de comer a teruma enquanto essa franja impeditiva não for corrigida, pois a lei que proíbe ao incircunciso comer o sacrifício pascal (por analogia textual) se estende também à teruma — e se era corpulento, corrige-o por causa da aparênciaquando o próprio bebê tem muita gordura corporal, de modo que, mesmo tendo sido devidamente circuncidado, a carne ao redor parece, à primeira vista, cobrir novamente a glande — corta-se um pouco mais dessa carne, ainda que tecnicamente já esteja circuncidado, apenas para que não pareça incircunciso aos olhos alheios — circuncidou e não descobriu a circuncisãorealizou apenas o corte do prepúcio (milá), mas não a segunda etapa de rasgar e afastar a fina membrana interna (periá) — é como se não tivesse circuncidadopois a periá é parte inseparável do próprio preceito da circuncisão; e por isso deve-se retornar e completá-la, mesmo tendo já retirado a mão do trabalho — e enquanto ainda estiver ocupado no ato da circuncisão em Shabat, pode-se cortar tanto as franjas que impedem quanto as que não impedem, mas depois de ter concluído e afastado a mão, só se pode retornar para cortar as que efetivamente impedem a validade.

אֵלּוּ הֵן צִיצִין הַמְעַכְּבִין אֶת הַמִּילָה, בָּשָׂר הַחוֹפֶה אֶת רֹב הָעֲטָרָה. וְאֵינוֹ אוֹכֵל בַּתְּרוּמָה. וְאִם הָיָה בַעַל בָּשָׂר, מְתַקְּנוֹ מִפְּנֵי מַרְאִית הָעָיִן. מָל וְלֹא פָרַע אֶת הַמִּילָה, כְּאִלּוּ לֹא מָל:

Encerramento do Perek Yud-Tet · חֲתִימַת הַפֶּרֶק

Com esta mishná se conclui o Perek Yud-Tet, inteiramente dedicado às leis do brit milá em Shabat — do bisturi trazido descoberto (mishná 1), passando pelas etapas técnicas da circuncisão e seus preparativos (mishná 2), pelo cuidado pós-cirúrgico e o terceiro dia crítico (mishná 3), pelo erro de quem confunde duas crianças (mishná 4) e pelo cômputo dos dias possíveis para a circuncisão (mishná 5), até a definição técnica final de quando a circuncisão está de fato completa.

Shemot 12:45
תּוֹשָׁב וְשָׂכִיר לֹא יֹאכַל בּוֹ׃
O residente estrangeiro e o assalariado não comerão dele.

A analogia entre o sacrifício pascal e a teruma. Este versículo, que trata de quem não pode comer do sacrifício de Pêssach, é aplicado por analogia textual (guezerá shavá) ao incircunciso — pois em outro versículo semelhante, sobre a teruma (Vayicrá 22:10), aparece a mesma expressão "residente e assalariado não comerão dele". Assim como o incircunciso está proibido de comer do sacrifício pascal, também está proibido de comer da teruma (Bartenura, sobre esta mishná). Por isso, um cohen cuja circuncisão ficou tecnicamente incompleta — por uma franja de pele que ainda cobre a maior parte da coroa — permanece com o status de incircunciso para este efeito, até que a franja impeditiva seja corrigida.

Halachot · הֲלָכוֹת

Como o Rambam codifica, em Hilchot Milá, a distinção técnica entre franjas de pele que impedem e que não impedem a validade da circuncisão, e a permissão de retornar a elas em Shabat.

Rambam · Mishné Torá, Hilchot Milá 2:3
יֵשׁ צִיצִין מְעַכְּבִין אֶת הַמִּילָה וְיֵשׁ צִיצִין שֶׁאֵין מְעַכְּבִין אֶת הַמִּילָה. כֵּיצַד. אִם נִשְׁאַר מֵעוֹר הָעָרְלָה עוֹר הַחוֹפֶה רֹב גָּבְהָהּ שֶׁל עֲטָרָה, הֲרֵי זֶה עָרֵל כְּמוֹת שֶׁהָיָה, וְזֶה הָעוֹר הוּא צִיץ הַמְעַכֵּב. וְאִם לֹא נִשְׁאַר מִמֶּנּוּ אֶלָּא מְעַט שֶׁאֵינוֹ חוֹפֶה רֹב גָּבְהָהּ שֶׁל עֲטָרָה, זֶהוּ צִיץ שֶׁאֵינוֹ מְעַכֵּב.
Há franjas de pele que impedem a circuncisão, e há franjas de pele que não impedem a circuncisão. Como assim? Se restou da pele do prepúcio uma pele que cobre a maior parte da altura da coroa, esse permanece incircunciso como estava, e essa pele é uma franja que impede. E se não restou dela senão pouco, que não cobre a maior parte da altura da coroa, essa é uma franja que não impede.
Rambam · Mishné Torá, Hilchot Milá 2:6
עוֹשִׂין כָּל צָרְכֵי מִילָה בְּשַׁבָּת. מָלִין וּפוֹרְעִין וּמוֹצְצִין. וְחוֹזֵר עַל צִיצִין הַמְעַכְּבִין אַף עַל פִּי שֶׁפֵּרַשׁ, וְעַל צִיצִין שֶׁאֵין מְעַכְּבִין כָּל זְמַן שֶׁלֹּא פֵּרַשׁ.
Fazem-se todas as necessidades da circuncisão em Shabat: circuncida-se, descobre-se e suga-se. E volta-se a cortar as franjas que impedem, ainda que já tenha afastado a mão; e as que não impedem, apenas enquanto não afastou a mão.

Perush — os Mefarshim · הַמְּפָרְשִׁים

Os comentadores explicam a definição técnica de "franja que impede", a razão da proibição de comer teruma, e o alerta grave do Rambam sobre a gravidade de deixar uma criança incircuncisa.

Rambam · פֵּרוּשׁ הַמִּשְׁנָה
Comentário à Mishná, Shabat 19:6
אלו הן ציצין המעכבין את המילה בשר החופה כו': ציצין הם קצוות הבשר החופה ראש האבר. ואמרו החופה את העטרה רוצה בו רוב גובה העטרה. וכ"ז שהוא מתעסק במילה יחתוך בשבת בין ציצין המעכבין ובין ציצין שאין מעכבין, ומשגמר המילה וסלק ידו אסור לשוב ולחתוך בשבת אלא ציצין המעכבין בלבד... ואמרו אינו אוכל בתרומה אם הוא גדול ונשאר ערל בלא מילה, והעיקר אצלנו הערל וכל הטמאים לא יאכלו בתרומה.

"Estas são as franjas de pele que impedem a circuncisão, a carne que cobre etc." — as franjas são as pontas da carne que cobrem a cabeça do membro. E o que dizem "que cobre a coroa" quer dizer a maior parte da altura da coroa.

E enquanto está ocupado na circuncisão, corta em Shabat tanto as franjas que impedem quanto as que não impedem; e depois de terminar a circuncisão e afastar a mão, é proibido voltar a cortar em Shabat, exceto apenas as franjas que impedem...

E o que dizem "não come da teruma" — se for adulto e permanecer incircunciso sem a circuncisão; e o princípio conosco é que o incircunciso e todos os impuros não comem da teruma.

Bartenura · בַּרְטְנוּרָא
Comentário à Mishná, Shabat 19:6
צִיצִין. כְּמִין נִימִין שֶׁל בָּשָׂר שֶׁנִּשְׁאֲרוּ מִן הָעָרְלָה. עֲטָרָה. הִיא שָׂפָה גְּבוֹהָה הַמַּקֶּפֶת אֶת הַגִּיד סָבִיב, וּמִמֶּנָּה מְשַׁפֵּעַ וְיוֹרֵד לְרֹאשׁוֹ. וּבָשָׂר הַחוֹפֶה אֶת רֹב הָעֲטָרָה דְּקָתָנֵי מַתְנִיתִין, לֹא תֵּימָא רֹב הֶקֵּפָהּ אֶלָּא אֲפִלּוּ רֹב גָּבְהָהּ בְּמָקוֹם אֶחָד. וְאֵינוֹ אוֹכֵל בַּתְּרוּמָה. אִם כֹּהֵן הוּא, דְּכֹהֵן עָרֵל אָסוּר לֶאֱכֹל בִּתְרוּמָה. נֶאֱמַר בְּפֶסַח (שמות יב) תּוֹשָׁב וְשָׂכִיר לֹא יֹאכַל בּוֹ, וְנֶאֱמַר בַּתְּרוּמָה (ויקרא כב) תּוֹשָׁב כֹּהֵן וְשָׂכִיר לֹא יֹאכַל בּוֹ, מַה פֶּסַח אָסוּר לְעָרֵל אַף תְּרוּמָה אֲסוּרָה לְעָרֵל. וְאִם הָיָה בַעַל בָּשָׂר. שֶׁהָיָה שָׁמֵן וְנִרְאֶה בָּשָׂר שֶׁלְּמַעְלָה מֵעָרְלָתוֹ לְאַחַר שֶׁנִּטְּלָה הָעָרְלָה כֻּלָּהּ כְּאִלּוּ אוֹתוֹ בָּשָׂר חוֹזֵר וְחוֹפֶה אֶת הַגִּיד. מְתַקְּנוֹ. וּמְשַׁפֵּעַ בְּאִזְמֵל מֵאוֹתוֹ עֹבִי. מִפְּנֵי מַרְאִית הָעָיִן. שֶׁלֹּא יְהֵא נִרְאֶה כְּעָרֵל. וְלֹא פָרַע. לֹא גִּלָּה. כְּאִלּוּ לֹא מָל. וְיָשׁוּב וְיִפְרַע, וַאֲפִלּוּ סִלֵּק יָדוֹ מִמֶּנָּה.

"Franjas" — como que fios de carne que restaram do prepúcio. "Coroa" — é a borda elevada que circunda a glande, e dela desce inclinando-se até a ponta. E "a carne que cobre a maior parte da coroa" que ensina a mishná — não digas que se refere à maior parte de sua circunferência, mas até mesmo à maior parte de sua altura em um único ponto.

"E não come da teruma" — se for cohen, pois o cohen incircunciso está proibido de comer da teruma. Está dito quanto ao Pêssach (Shemot 12): "o residente e o assalariado não comerão dele", e está dito quanto à teruma (Vayicrá 22): "o residente do cohen e o assalariado não comerão dela" — assim como o incircunciso está proibido quanto ao Pêssach, também está proibida a teruma ao incircunciso.

"E se era corpulento" — que era gordo, e a carne acima de seu antigo prepúcio parece, depois que todo o prepúcio foi removido, como se aquela carne voltasse a cobrir a glande. "Corrige-o" — e inclina com o bisturi a partir dessa espessura. "Por causa da aparência" — para que não pareça incircunciso.

"E não descobriu" — não revelou. "É como se não tivesse circuncidado" — e deve voltar e descobrir, ainda que tenha afastado a mão dela.

Rashi · רַשִׁ״י
Comentário à Guemará, Shabat 137a-137b
מתני' ציצין - רצועות של בשר שנשארו מן הערלה. עטרה - היא שפה גבוה המקפת את הגיד סביב וממנה משפע ויורד לראשו. ואינו אוכל בתרומה - אם כהן הוא, דילפינן ביבמות (ד' ע.) שערל אסור בתרומה. ואם היה בעל בשר - שהיה שמן ונראה בשר שלמעלה מערלתו לאחר שניטלה ערלה כולה כאילו אותו בשר חוזר וחופה את הגיד. מתקנו - ומשפע באיזמל מאותו עובי. מפני מראית העין - שלא יהא נראה כערל. פרע - גילה.

Na mishná: "Franjas" — tiras de carne que restaram do prepúcio. "Coroa" — é a borda elevada que circunda a glande, e dela desce inclinando-se até a ponta.

"E não come da teruma" — se for cohen, pois aprendemos em Yevamot (70a) que o incircunciso está proibido quanto à teruma.

"E se era corpulento" — que era gordo, e a carne acima de seu antigo prepúcio parece, depois que todo o prepúcio foi removido, como se aquela carne voltasse a cobrir a glande. "Corrige-o" — e inclina com o bisturi a partir dessa espessura. "Por causa da aparência" — para que não pareça incircunciso.

"Descobriu" — revelou (a raiz do verbo "não descobriu" na mishná).

O encerramento do Perek Yud-Tet. Com esta mishná se conclui o Perek Yud-Tet, dedicado inteiramente às leis do brit milá quando cai em Shabat: o instrumento trazido em tempo de perigo e o princípio de Rabi Akiva sobre preparativos versus o ato em si (mishná 1); as etapas técnicas da circuncisão e seus preparativos alteráveis (mishná 2); o cuidado com o recém-nascido e o terceiro dia crítico (mishná 3); o erro de quem confunde duas crianças e a divergência entre Rabi Eliezer e Rabi Yehoshua (mishná 4); o cômputo dos dias possíveis diante da dúvida do crepúsculo (mishná 5); e, por fim, a definição técnica de quando a circuncisão está de fato completa (mishná 6). O Rambam (Hilchot Milá 3:9) adverte que a omissão desse preceito é considerada, entre todos os preceitos positivos, um dos mais graves, pois obriga o pai — e, na maioridade, o próprio filho — a cumpri-lo a cada dia em que permanecer sem realizá-lo. O Perek Kaf, a seguir, tratará de outro conjunto de atividades domésticas em Shabat: coar, dobrar roupas, e demais afazeres cotidianos.