Seder Nezikin · Massechet Sanhedrin · Perek Chet · Mishná 5 de 7

Julgado por causa de seu fim

בֵּן סוֹרֵר וּמוֹרֶה נִדּוֹן עַל שֵׁם סוֹפוֹ
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR

A Mishná · הַמִּשְׁנָה

A mishná enuncia o princípio de fundo por trás de toda a lei do filho rebelde e contumaz: ele é julgado não pelo que já fez, mas por causa de seu fim previsível — e formula a máxima geral sobre a morte dos ímpios e dos justos.

O filho rebelde e contumaz é julgado por causa de seu fim: que morra inocente, e não morra culpado. Pois a morte dos ímpios é benefício para eles e benefício para o mundo; e para os justos, é mal para eles e mal para o mundo.A mishná revela, só agora, o fundamento de toda a severidade das mishnayot anteriores: o filho não é condenado à morte pela gravidade do que já fez — comer carne e beber vinho em excesso não seria, por si só, crime capital —, mas por causa do caminho para o qual esse comportamento aponta. Antevendo que ele acabará por esgotar os bens do pai e, sem recursos para sustentar o vício, se tornará um assaltante de estradas, a Torá prefere que morra ainda relativamente inocente a que morra depois de acumular crimes muito mais graves. Dessa lógica particular, a mishná extrai um princípio geral: a morte dos ímpios é boa tanto para eles — que deixam de acumular culpa — quanto para o mundo, que se livra de seu mal; e a morte dos justos é ruim tanto para eles — que deixam de acumular mérito — quanto para o mundo, que perde sua influência benéfica.

בֵּן סוֹרֵר וּמוֹרֶה נִדּוֹן עַל שֵׁם סוֹפוֹ, יָמוּת זַכַּאי וְאַל יָמוּת חַיָּב, שֶׁמִּיתָתָן שֶׁל רְשָׁעִים הֲנָאָה לָהֶן וַהֲנָאָה לָעוֹלָם, וְלַצַּדִּיקִים רַע לָהֶן וְרַע לָעוֹלָם.
A mishná estende o mesmo padrão de raciocínio — benefício ou dano, para o indivíduo e para o mundo, conforme se trate de ímpio ou de justo — a outros pares de opostos: vinho e sono, dispersão e reunião, e tranquilidade.

Vinho e sono para os ímpios são benefício para eles e benefício para o mundo; e para os justos, mal para eles e mal para o mundo. Dispersão para os ímpios é benefício para eles e benefício para o mundo; e para os justos, mal para eles e mal para o mundo. Reunião para os ímpios é mal para eles e mal para o mundo; e para os justos, benefício para eles e benefício para o mundo. Tranquilidade para os ímpios é mal para eles e mal para o mundo; e para os justos, benefício para eles e benefício para o mundo.A mishná aplica a mesma estrutura de pensamento a quatro outros pares. Enquanto bebem e dormem, os ímpios não têm oportunidade de prejudicar ninguém — o que é bom tanto para eles quanto para o mundo —, ao passo que, para os justos, esse mesmo tempo é tempo perdido de estudo e de boas ações, prejudicando os dois lados. A dispersão dos ímpios impede que se reúnam para se incitar mutuamente ao mal, o que também é duplamente benéfico; já a dispersão dos justos os priva da capacidade de se apoiarem e se aconselharem entre si, o que prejudica ambos. Por isso, a reunião — o oposto — inverte exatamente os sinais: reunir ímpios é duplamente prejudicial, e reunir justos é duplamente benéfico. E a tranquilidade dos ímpios, que os deixa livres para agir sem obstáculo, é duplamente ruim; a dos justos, que lhes dá tempo e paz para se dedicar ao bem, é duplamente boa.

יַיִן וְשֵׁנָה לָרְשָׁעִים, הֲנָאָה לָהֶן וַהֲנָאָה לָעוֹלָם. וְלַצַּדִּיקִים, רַע לָהֶן וְרַע לָעוֹלָם. פִּזּוּר לָרְשָׁעִים, הֲנָאָה לָהֶן וַהֲנָאָה לָעוֹלָם. וְלַצַּדִּיקִים, רַע לָהֶן וְרַע לָעוֹלָם. כִּנּוּס לָרְשָׁעִים, רַע לָהֶן וְרַע לָעוֹלָם, וְלַצַּדִּיקִים, הֲנָאָה לָהֶן וַהֲנָאָה לָעוֹלָם. שֶׁקֶט לָרְשָׁעִים, רַע לָהֶן וְרַע לָעוֹלָם, וְלַצַּדִּיקִים, הֲנָאָה לָהֶן וַהֲנָאָה לָעוֹלָם:

Halachot · הֲלָכוֹת

Rambam · Perush HaMishná, Sanhedrin 8:5
בֵּן סוֹרֵר וּמוֹרֶה נִדּוֹן עַל שֵׁם סוֹפוֹ יָמוּת זַכַּאי כו': נִדּוֹן עַל שֵׁם סוֹפוֹ, כְּלוֹמַר כִּי הַתּוֹרָה הֵעִידָה, מִי שֶׁהוּא בִּימֵי קַטְנוּתוֹ מֵרֹב הַתַּאֲוָה בָּזֶה הַתַּכְלִית, שֶׁאָמַר אִי אֶפְשָׁר לְבַסּוֹף שֶׁלֹּא יִגְזֹל בְּנֵי אָדָם וְיִשְׁפֹּךְ דָּמִים לָקַחַת מָמוֹן שֶׁיַּעֲשֶׂה בּוֹ מַה שֶּׁהִרְגִּיל, וְהַשֵּׁם יִתְבָּרַךְ צִוָּה שֶׁיֵּהָרֵג מִפְּנֵי זֶה, וְיֵהָרֵג הוּא לִפְנֵי שֶׁיַּהֲרֹג לַאֲחֵרִים.

Rambam explica o princípio "julgado por causa de seu fim": a Torá atesta que aquele que, ainda na juventude, se entrega dessa forma à voracidade do apetite, inevitavelmente acabará por assaltar e derramar sangue de outras pessoas para sustentar o hábito ao qual se acostumou — e por isso o Criador ordenou que fosse morto antecipadamente, antes que chegasse a matar outros.

Bartenura · Sanhedrin 8:5
נִדּוֹן עַל שֵׁם סוֹפוֹ. סוֹף שֶׁמְּכַלֶּה מָמוֹן אָבִיו וּמְבַקֵּשׁ מַה שֶּׁהֻרְגַּל בּוֹ וְאֵינוֹ מוֹצֵא, וְיוֹשֵׁב בְּפָרָשַׁת דְּרָכִים וּמְלַסְטֵם אֶת הַבְּרִיּוֹת, אָמְרָה תוֹרָה יָמוּת זַכַּאי וְאַל יָמוּת חַיָּב: הֲנָאָה לָהֶן. שֶׁאֵינָן מוֹסִיפִין לַחֲטֹא: וַהֲנָאָה לָעוֹלָם. שָׁקְטָה כָל הָאָרֶץ: רַע לָהֶן. שֶׁהָיוּ מוֹסִיפִים זְכֻיּוֹת: וְרַע לָעוֹלָם. שֶׁהָיוּ מְגִנִּים עַל דּוֹרָן וּמוֹכִיחִין אֶת הַדּוֹר: יַיִן וְשֵׁנָה לָרְשָׁעִים. כָּל זְמַן שֶׁשּׁוֹתִים וִישֵׁנִים אֵין חוֹטְאִין וְאֵין מְרֵעִין לַבְּרִיּוֹת: לַצַּדִּיקִים רַע לָהֶן. שֶׁאֵינָם עוֹסְקִין בַּתּוֹרָה: וְרַע לָעוֹלָם. שֶׁכְּשֶׁהֵן מִתְבַּטְּלִים, פֻּרְעָנוּת בָּאָה לָעוֹלָם: פִּזּוּר. שֶׁהֵן נִפְרָדִים זֶה מִזֶּה וְאֵין יְכוֹלִים לְהִוָּעֵץ וּלְסַיֵּעַ זֶה אֶת זֶה.

Bartenura detalha o percurso previsto: o filho acaba por esgotar os bens do pai, e ao buscar sustentar seu vício sem encontrar recursos, passa a sentar-se à beira dos caminhos e assaltar os viajantes — por isso a Torá prefere que morra inocente a que morra culpado desses crimes maiores. Explica cada par: enquanto bebem e dormem, os ímpios não acrescentam pecado, o que traz paz a toda a terra; para os justos, esse mesmo tempo é tempo perdido de estudo da Torá, e sua inatividade traz punição ao mundo. E a dispersão dos ímpios os impede de se aconselharem e se ajudarem mutuamente no mal — o oposto do que ocorreria caso permanecessem reunidos.

Perush — os Mefarshim · הַמְּפָרְשִׁים

Rashi · רש״י
Sanhedrin 71b–72a, s.v. מתני' הנייה להם; יין ושינה לרשעים הנייה להם; שקט לצדיקים הנייה להם; ורש״י שם, גמ' מגמר, למודו
מַתְנִי' הֲנָיָה לָהֶם — שֶׁאֵין מוֹסִיפִין לַחֲטֹא: וְהֲנָיָה לָעוֹלָם — שֶׁשָּׁקְטָה כָל הָאָרֶץ: רַע לָהֶם — שֶׁהָיוּ מוֹסִיפִין זְכֻיּוֹת: רַע לָעוֹלָם — שֶׁהָיוּ מְגִנִּין עַל דּוֹרָם וּמוֹכִיחִין אֶת הַדּוֹרוֹת: יַיִן וְשֵׁנָה לָרְשָׁעִים הֲנָיָה לָהֶם וַהֲנָיָה לָעוֹלָם — כָּל זְמַן שֶׁשּׁוֹתִין וִישֵׁנִין אֵינָן חוֹטְאִין וְאֵינָן מְרֵעִין לַבְּרִיּוֹת: לַצַּדִּיקִים רַע לָהֶם — שֶׁאֵין עוֹסְקִין בַּתּוֹרָה: וְרַע לָעוֹלָם — שֶׁהַתּוֹרָה שֶׁהֵן עוֹסְקִין בָּהּ מְגִנָּה עַל הַדּוֹר, וּכְשֶׁהֵן מִתְבַּטְּלִין פֻּרְעָנוּת בָּא לָעוֹלָם: שֶׁקֶט לְצַדִּיקִים הֲנָיָה לָהֶם וַהֲנָיָה לָעוֹלָם — שֶׁיֵּשׁ לָהֶם פְּנַאי לַעֲסֹק בַּתּוֹרָה וּבַמִּצְוֹת: מְגַמֵּר — מְכַלֶּה: לִמּוּדוֹ — מַה שֶּׁהֻרְגַּל בְּבָשָׂר וְיָיִן.

Rashi acompanha cada par de opostos com a mesma lógica dupla: a morte, o vinho e o sono dos ímpios trazem paz porque interrompem o acúmulo de pecado, ao passo que, para os justos, interromper sua atividade — seja pela morte, pelo sono, ou pela dispersão — priva tanto a eles quanto o mundo do mérito e da proteção que sua Torá e suas boas ações trazem consigo. Nota especialmente que a tranquilidade dos justos lhes dá o tempo livre necessário para se dedicarem à Torá e aos mandamentos — daí seu duplo benefício. E, voltando ao caso concreto do filho rebelde e contumaz, explica os termos "esgota" — no sentido de consumir por completo os bens do pai — e "hábito" — referindo-se especificamente ao costume de carne e vinho ao qual ele já se habituou.