Seder Moed · Massechet Pessachim · Perek Zayin · Mishná 11 de 13

O que se come no boi grande se come no cabrito tenro

כָּל הַנֶּאֱכָל בְּשׁוֹר הַגָּדוֹל
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR

A Mishná · הַמִּשְׁנָה

Estabelece o princípio de que tudo o que é comestível num boi adulto — cujas partes já se enrijeceram por completo com a idade — pode ser comido também num cabrito tenro do korban Pessach, incluindo especificamente as pontas das asas e as cartilagens.

Tudo o que se come no boi grande, come-se no cabrito tenro — as pontas das asas e as cartilagens.Um boi adulto já teve tempo de desenvolver plenamente todas as partes de seu corpo que, com a idade, se tornam duras e cartilaginosas; por isso, tudo o que ainda assim é considerado comestível nele — mesmo depois de endurecido — serve como parâmetro para o que pode ser comido num cabrito jovem usado como korban Pessach, mesmo que essas partes ainda estejam macias por causa da pouca idade do animal. A mishná especifica dois exemplos: as pontas das asas, os tendões duros que unem as articulações, e as diversas cartilagens do corpo, como as da orelha e do peito — partes que, no boi adulto, são consumidas depois de bem cozidas, e que no cabrito tenro do Pessach podem ser comidas assadas.

כָּל הַנֶּאֱכָל בְּשׁוֹר הַגָּדוֹל, יֵאָכֵל בִּגְדִי הָרַךְ, וְרָאשֵׁי כְנָפַיִם וְהַסְּחוּסִים.
Trata da pena por quebrar um osso do korban Pessach puro — chicotadas —, contrastando com dois casos que, apesar de envolverem transgressão, não geram essa pena: deixar sobrar carne de um Pessach puro, e quebrar um osso de um Pessach já impuro.

Quem quebra um osso do Pessach puro leva quarenta chicotadas. Mas quem deixa sobrar carne do puro, e quem quebra um osso do impuro, não leva as quarenta.A proibição de quebrar um osso do korban Pessach é levada a sério: quem a transgride, quebrando deliberadamente um osso de um Pessach que estava em condição de pureza, é punido com a pena padrão de quarenta chicotadas aplicada às transgressões de proibições da Torá. No entanto, há dois casos semelhantes que, apesar de também envolverem transgressão, não resultam nessa mesma pena. Deixar sobrar carne de um Pessach puro até de manhã, apesar de proibido, tem essa proibição "vinculada" a um mandamento positivo de correção — a própria queima do que sobrou —, o que isenta da pena de chicotadas. E quebrar o osso de um Pessach que já estava impuro não gera a mesma pena, pois a proibição de quebrar ossos aplica-se apenas a um korban válido, e não a um que já se tornou inválido pela impureza.

הַשּׁוֹבֵר אֶת הָעֶצֶם בַּפֶּסַח הַטָּהוֹר, הֲרֵי זֶה לוֹקֶה אַרְבָּעִים. אֲבָל הַמּוֹתִיר בַּטָּהוֹר וְהַשּׁוֹבֵר בַּטָּמֵא, אֵינוֹ לוֹקֶה אֶת הָאַרְבָּעִים:

Fonte na Torá · מָקוֹר בַּתּוֹרָה

Shemot 12:46
בְּבַיִת אֶחָד יֵאָכֵל, לֹא תוֹצִיא מִן הַבַּיִת מִן הַבָּשָׂר חוּצָה, וְעֶצֶם לֹא תִשְׁבְּרוּ בוֹ.
Numa só casa será comido; não levarás da carne para fora da casa; e osso não quebrareis nele.

A proibição explícita "e osso não quebrareis nele" é a fonte direta da pena de chicotadas para quem quebra deliberadamente um osso do korban Pessach puro, e a mishná deriva dela também os limites dessa proibição. Como o próprio versículo se refere ao korban ainda em condição válida — "nele", isto é, no Pessach propriamente dito —, a proibição de quebrar ossos aplica-se apenas a um Pessach puro, e não a um que já se tornou impróprio; e como a proibição de deixar sobrar carne, no mesmo capítulo, vem acompanhada de um mandamento positivo de queima que oferece uma via de correção, essa transgressão específica não gera a mesma pena de chicotadas.

Halachot · הֲלָכוֹת

O Rambam, no Perush HaMishná, identifica as pontas das asas e as cartilagens mencionadas, remetendo a razão detalhada da distinção entre as penas ao final do tratado de Makot.

Rambam · Perush HaMishná, Pessachim 7:11
רָאשֵׁי כְנָפַיִם הֵם אוֹתָם הַגִּידִין הַקָּשִׁין שֶׁהֵם סְבִיבוֹת הַפְּרָקִים בָּאָדָם וּבַבְּהֵמָה וּבָעוֹף, וְנִקְשָׁרִין אוֹתָן הַפְּרָקִים בְּאוֹתָן הַגִּידִין. וְהַסְּחוּסִים מִינֵי עֲצָמוֹת רַכִּים כְּאוֹתָן שֶׁבְּרֹאשׁ הַכָּתֵף. וְטַעַם לוֹקֶה וְאֵינוֹ לוֹקֶה עוֹד יִתְבָּאֵר בְּסוֹף מַכּוֹת.

"Pontas das asas" são aqueles tendões duros que ficam ao redor das articulações no homem, no animal e na ave, e por meio dos quais essas articulações se unem. E "as cartilagens" são tipos de ossos moles como os que ficam no topo do ombro. E a razão de "leva" e "não leva" ainda se explicará ao final de Makot.

Perush — os Mefarshim · הַמְּפָרְשִׁים

Bartenura explica a lógica de derivar do boi adulto o que é comestível no cabrito tenro, identifica as cartilagens específicas, e detalha por que as duas exceções não geram chicotadas; Rashi, na Guemará, confirma as mesmas identificações.

Rambam · פֵּרוּשׁ הַמִּשְׁנָה
Comentário à Mishná, Pessachim 7:11
כָּל הַנֶּאֱכָל בְּשׁוֹר הַגָּדוֹל יֵאָכֵל בִּגְדִי הָרַךְ כוּ': הַשּׁוֹבֵר אֶת הָעֶצֶם בַּפֶּסַח הַטָּהוֹר הֲרֵי זֶה לוֹקֶה כוּ': רָאשֵׁי כְנָפַיִם הֵם אוֹתָם הַגִּידִין הַקָּשִׁין שֶׁהֵם סְבִיבוֹת הַפְּרָקִים בָּאָדָם וּבַבְּהֵמָה וּבָעוֹף, וְנִקְשָׁרִין אוֹתָן הַפְּרָקִים בְּאוֹתָן הַגִּידִין. וְהַסְּחוּסִים מִינֵי עֲצָמוֹת רַכִּים כְּאוֹתָן שֶׁבְּרֹאשׁ הַכָּתֵף.

"Tudo o que se come no boi grande, come-se no cabrito tenro etc.": "quem quebra um osso do Pessach puro leva etc.": "pontas das asas" são aqueles tendões duros que ficam ao redor das articulações no homem, no animal e na ave, e por meio dos quais essas articulações se unem. E "as cartilagens" são tipos de ossos moles como os que ficam no topo do ombro.

Bartenura · בַּרְטְנוּרָא
Comentário à Mishná, Pessachim 7:11
כָּל הַנֶּאֱכָל בְּשׁוֹר הַגָּדוֹל. שֶׁכְּבָר הֻקְשָׁה כָּל הֶעָתִיד לְהִקָּשׁוֹת בּוֹ: יֵאָכֵל בִּגְדִי הָרַךְ. רָאוּי לַאֲכִילָה בְּפֶסַח בֶּן שְׁמֹנָה יָמִים. אֲבָל מַה שֶּׁאֵין נֶאֱכָל בְּשׁוֹר הַגָּדוֹל אֵין נִמְנִין עָלָיו בְּפֶסַח, אַף עַל פִּי שֶׁעַכְשָׁיו הוּא רַךְ, הוֹאִיל וְסוֹפוֹ לְהִקָּשׁוֹת: וְרָאשֵׁי כְנָפַיִם וְהַסְּחוּסִים. הָכִי קָאָמַר, וּמַהוּ הַנֶּאֱכָל בְּשׁוֹר הַגָּדוֹל, רָאשֵׁי כְנָפַיִם, הַסְּחוּס שֶׁקּוֹרִין טנרו״ס בְּלַעַ״ז שֶׁבְּרֹאשׁ כַּף הַכָּתֵף, וּשְׁאָר סְחוּסִים כְּגוֹן תְּנוּךְ הָאֹזֶן וּסְחוּסֵי הֶחָזֶה וְהַצְּלָעוֹת הַקְּטַנּוֹת שֶׁבְּסוֹף הַשִּׁדְרָה, הוֹאִיל וּבְשׁוֹר הַגָּדוֹל נֶאֱכָלִים עַל יְדֵי שְׁלִיקָה, יֵאָכְלוּ בִגְדִי הָרַךְ צָלִי: אֲבָל הַמּוֹתִיר בַּטָּהוֹר כוּ'. דִּכְתִיב וְלֹא תוֹתִירוּ מִמֶּנּוּ עַד בֹּקֶר וְהַנֹּתָר מִמֶּנּוּ עַד בֹּקֶר בָּאֵשׁ תִּשְׂרֹפוּ, בָּא הַכָּתוּב לִתֵּן עֲשֵׂה אַחַר לֹא תַעֲשֶׂה, לוֹמַר אִם עָבַרְתָּ עַל לָאו, קַיֵּם עֲשֵׂה שֶׁבּוֹ וְאֵינְךָ לוֹקֶה. אִי נַמִּי דַּהֲוֵי לָאו שֶׁאֵין בּוֹ מַעֲשֶׂה, וְכָל לָאו שֶׁאֵין בּוֹ מַעֲשֶׂה אֵין לוֹקִין עָלָיו: וְהַשּׁוֹבֵר בַּטָּמֵא כוּ'. דִּכְתִיב וְעֶצֶם לֹא תִשְׁבְּרוּ בוֹ, בַּכָּשֵׁר מֻזְהָר עַל שְׁבִירַת עֶצֶם, וְאֵינוֹ מֻזְהָר עַל שְׁבִירַת עֶצֶם בַּפָּסוּל.

"Tudo o que se come no boi grande" — pois já se enrijeceu tudo o que estava destinado a se enrijecer nele. "Come-se no cabrito tenro" — apto para comer num Pessach de oito dias; mas o que não se come no boi grande não se conta sobre ele no Pessach, ainda que agora esteja tenro, já que no fim endurecerá.

"As pontas das asas e as cartilagens" — assim se diz: e o que é o que se come no boi grande? As pontas das asas, a cartilagem chamada "tenrós" em língua estrangeira, que fica no topo da omoplata, e as demais cartilagens, como o lóbulo da orelha e as cartilagens do peito e as pequenas costelas do fim da coluna — já que no boi grande são comidas por meio de cozimento prolongado, no cabrito tenro serão comidas assadas.

"Mas quem deixa sobrar do puro etc." — pois está escrito "e não deixareis sobrar dele até de manhã, e o que sobrar dele até de manhã, ao fogo o queimareis": o Texto veio dar um mandamento positivo após uma proibição, para dizer: se transgrediste a proibição, cumpre o mandamento positivo que há nela e não levas chicotadas. Ou então, porque é uma proibição sem ação — e toda proibição sem ação não se leva chicotadas por ela.

"E quem quebra no impuro etc." — pois está escrito "e osso não quebrareis nele": no válido é advertido sobre quebrar osso, e não é advertido sobre quebrar osso no inválido.

Rashi · רַשִׁ״י
Comentário à Guemará, Pessachim 84a
מַתְנִי' כָּל הַנֶּאֱכָל בְּשׁוֹר הַגָּדוֹל כוּ' — שֶׁכְּבָר הֻקְשָׁה כָּל מַה שֶּׁעָתִיד לְהִקָּשׁוֹת בּוֹ: יֵאָכֵל בִּגְדִי הָרַךְ — רָאוּי לַאֲכִילָה בְּפֶסַח בֶּן שְׁמֹנָה יָמִים, אֲבָל מַה שֶּׁאֵין נֶאֱכָל בְּשׁוֹר הַגָּדוֹל אֵין נִמְנִין עָלָיו בְּפֶסַח, אַף עַל פִּי שֶׁעַכְשָׁיו רַךְ הוּא, עָתִיד לְהִקָּשׁוֹת בְּסוֹפוֹ: וְרָאשֵׁי כְנָפַיִם וְהַסְּחוּסִים — שֶׁקּוֹרִין טיברו״ס שֶׁבְּרֹאשׁ גַּף הַכָּתֵף, וְהַסְּחוּסִין שְׁאָר הַסְּחוּס שֶׁבּוֹ, כְּגוֹן תְּנוּךְ הָאֹזֶן וְהַסְּחוּסֵי הֶחָזֶה וְהַצְּלָעוֹת הַקְּטַנּוֹת שֶׁבְּסוֹף הַשִּׁדְרָה: אֲבָל הַמּוֹתִיר בַּטָּהוֹר — אֲפִלּוּ בַטָּהוֹר, וְהַשּׁוֹבֵר בַּטָּמֵא אֵינוֹ לוֹקֶה, הַמּוֹתִיר מִשּׁוּם לֹא תוֹתִירוּ, וְלֹא שׁוֹבֵר בַּטָּמֵא מִשּׁוּם לֹא תִשְׁבְּרוּ, וְטַעְמָא מְפָרֵשׁ בַּגְּמָרָא.

"Mishná: tudo o que se come no boi grande etc." — pois já se enrijeceu tudo o que estava destinado a se enrijecer nele. "Come-se no cabrito tenro" — apto para comer num Pessach de oito dias, mas o que não se come no boi grande não se conta sobre ele no Pessach, ainda que agora esteja tenro, no fim endurecerá.

"As pontas das asas e as cartilagens" — chamadas "tiverós", que ficam no topo da omoplata; e "as cartilagens" são o restante da cartilagem nela, como o lóbulo da orelha e as cartilagens do peito e as pequenas costelas do fim da coluna.

"Mas quem deixa sobrar do puro" — mesmo no puro — "e quem quebra no impuro, não leva" — quem deixa sobrar, por causa de "não deixareis sobrar"; e quem quebra no impuro, por causa de "não quebrareis"; e a razão se explica na Guemará.