Seder Moed · Massechet Pessachim · Perek Hei · Mishná 6 de 10

A cadeia de mãos e a aspersão junto ao fundamento

שָׁחַט יִשְׂרָאֵל וְקִבֵּל הַכֹּהֵן
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR

A Mishná · הַמִּשְׁנָה

Descreve a divisão de tarefas entre o israelita, que pode abater seu próprio korban, e os cohanim, que a partir da recepção do sangue formam uma corrente humana até o altar.

O israelita abateu, e o cohen recebeu o sangue; entrega-o a seu colega, e seu colega a seu colega — e recebe o cheio e devolve o vazio.O abate em si podia ser feito pelo próprio israelita dono do sacrifício, já que essa operação é válida mesmo realizada por um não-cohen. Mas a partir do momento em que o sangue é recebido na bacia, a tarefa passa a ser exclusiva dos cohanim, que se organizavam em fileiras entre o local do abate e o altar, passando as bacias cheias de mão em mão — cada um recebendo primeiro a bacia cheia de seu colega antes de devolver a vazia que já havia entregue à fileira anterior, evitando qualquer atraso na operação.

שָׁחַט יִשְׂרָאֵל וְקִבֵּל הַכֹּהֵן, נוֹתְנוֹ לַחֲבֵרוֹ וַחֲבֵרוֹ לַחֲבֵרוֹ, וּמְקַבֵּל אֶת הַמָּלֵא וּמַחֲזִיר אֶת הָרֵיקָן:
Conclui descrevendo a etapa final: o cohen mais próximo do altar realiza uma única aspersão do sangue, dirigida à parte do altar onde há um fundamento por baixo.

O cohen próximo ao altar o asperge numa única aspersão, em direção ao fundamento.A corrente de mãos terminava no cohen mais próximo ao altar, que realizava a aspersão final — uma única jogada de todo o conteúdo da bacia, e não gotas espalhadas com o dedo como em outros sacrifícios — e a direcionava especificamente para os lados do altar onde havia, por baixo, uma base de pedra chamada fundamento (yessod), que absorvia o sangue derramado.

כֹּהֵן הַקָּרוֹב אֵצֶל הַמִּזְבֵּחַ זוֹרְקוֹ זְרִיקָה אַחַת כְּנֶגֶד הַיְסוֹד:

Fonte na Torá · מָקוֹר בַּתּוֹרָה

Vayikra 4:7
וְאֵת כָּל דַּם הַפָּר יִשְׁפֹּךְ אֶל יְסוֹד מִזְבַּח הָעֹלָה אֲשֶׁר פֶּתַח אֹהֶל מוֹעֵד.
E todo o sangue do touro derramará junto ao fundamento do altar do holocausto, que está à entrada da tenda do encontro.

Embora esse versículo trate diretamente da oferenda de pecado do touro, a Guemará deriva dele, por analogia textual, que também o korban Pessach — assim como o primogênito de animal e o dízimo de gado — exige apenas uma aspersão feita diretamente da bacia contra a parede do altar, e não a aplicação delicada com o dedo reservada exclusivamente à oferenda de pecado comum. A menção ao "fundamento" nesse mesmo versículo é a fonte para a exigência de que a aspersão seja dirigida especificamente aos lados do altar onde essa base de pedra existia — o norte e o oeste — e não ao sul e ao leste, onde ela estava ausente.

Halachot · הֲלָכוֹת

O Rambam, no Perush HaMishná, explica o propósito educativo da corrente de mãos e a base bíblica para exigir apenas uma aspersão contra o fundamento.

Rambam · Perush HaMishná, Pessachim 5:6
וְאָמַר נוֹתְנוֹ לַחֲבֵרוֹ וַחֲבֵרוֹ לַחֲבֵרוֹ, לְהוֹדִיעֲךָ כִּי כָּל מַה שֶּׁתּוּכַל לַעֲשׂוֹת מִצְוָה בַּאֲנָשִׁים רַבִּים, הֲרֵי זֶה מְשֻׁבָּח, בְּרָב עָם הַדְרַת מֶלֶךְ. וְאָמְרוּ מְקַבֵּל אֶת הַמָּלֵא וּמַחֲזִיר אֶת הָרֵיקָן, לְהוֹדִיעֲךָ הַזְּרִיזוּת וְהַחֲרִיצוּת שֶׁל הַמִּצְוָה, כִּי לֹא הָיָה מַחֲזִיר אֶת הַמִּזְרָק עַד שֶׁהָיָה לוֹקֵחַ אֶת הַשֵּׁנִי.

E disse "entrega-o a seu colega, e seu colega a seu colega", para lhe ensinar que tudo o que se pode fazer uma mitsvá com muitas pessoas é louvável, pois na multidão do povo está a glória do rei. E disseram "recebe o cheio e devolve o vazio", para lhe ensinar a prontidão e a diligência da mitsvá, pois não devolvia a bacia vazia até tomar a segunda.

Perush — os Mefarshim · הַמְּפָרְשִׁים

Bartenura explica por que o abate é válido feito por um não-cohen, mas a recepção do sangue já é exclusiva da cohuná, e detalha a geometria do fundamento do altar; Rashi, na Guemará, acrescenta a mesma explicação técnica.

Rambam · פֵּרוּשׁ הַמִּשְׁנָה
Comentário à Mishná, Pessachim 5:6
שָׁחַט יִשְׂרָאֵל וְקִבֵּל הַכֹּהֵן נוֹתְנוֹ לַחֲבֵרוֹ כוּ': מַה שֶּׁאָמַר שָׁחַט יִשְׂרָאֵל, לְהוֹדִיעֲךָ כִּי שְׁחִיטָה כְּשֵׁרָה בְּזָרִים. וְאָמַר וְקִבֵּל הַכֹּהֵן, לְפִי שֶׁמִּקַּבָּלָה וָאֵילָךְ מִצְוַת כְּהֻנָּה... וְהַשֵּׁם אָמַר אֶל יְסוֹד מִזְבַּח הָעֹלָה, לִמֵּד עַל הָעֹלָה שֶׁטְּעוּנָה יְסוֹד, וְנֶאֱמַר בָּעוֹלָה זְרִיקָה וְזָרְקוּ אֶת הַדָּם עַל הַמִּזְבֵּחַ, וְנֶאֱמַר בַּפֶּסַח זְרִיקָה... וְכַאֲשֶׁר אֲבָאֵר לְךָ צוּרַת הַמִּזְבֵּחַ בִּמְקוֹמוֹ בְּמַסֶּכֶת מִדּוֹת, יִתְבָּאֵר לְךָ כִּי פְּאַת הַמִּזְרָח לֹא הָיָה בּוֹ יְסוֹד.

"O israelita abateu, e o cohen recebeu, entrega-o a seu colega, etc.": o que disse "o israelita abateu" é para lhe ensinar que o abate é válido feito por não-cohens. E disse "e o cohen recebeu", pois a partir da recepção em diante é mitsvá da cohuná...

E o Nome disse "junto ao fundamento do altar do holocausto", ensinando sobre o holocausto que exige fundamento; e está dita no holocausto a aspersão "e aspergirão o sangue sobre o altar", e está dita no Pessach a aspersão... E quando eu lhe explicar a forma do altar em seu lugar, em Massechet Midot, ficará claro que na face leste não havia fundamento.

Bartenura · בַּרְטְנוּרָא
Comentário à Mishná, Pessachim 5:6
שָׁחַט יִשְׂרָאֵל. אִם יִרְצֶה, שֶׁהַשְּׁחִיטָה כְשֵׁרָה בְזָר בְּכָל הַקָּרְבָּנוֹת: וְקִבֵּל כֹּהֵן. הַדָּם בַּבָּזֵךְ, שֶׁמִּקַּבָּלָה וָאֵילָךְ מִצְוַת כְּהֻנָּה: וּמְקַבֵּל אֶת הַמָּלֵא. מִיַּד הַנּוֹתֵן, תְּחִלָּה, וְאַחַר כָּךְ מַחֲזִיר אֶת הָרֵיקָן. אֲבָל אִפְּכָא, מַחֲזִיר אֶת הָרֵיקָן בְּרֵישָׁא לֹא, דְּמִכִּי מוֹשִׁיט לֵיהּ הַאי מִיָּד בָּעֵי לְקַבּוֹלֵי, דְּאֵין מַעֲבִירִין עַל הַמִּצְוֹת: זְרִיקָה אַחַת. בַּבָּזֵךְ עַצְמוֹ, וְלֹא מַתָּנָה בְאֶצְבַּע, שֶׁאֵין לְךָ קָרְבָּן שֶׁטָּעוּן אֶצְבַּע אֶלָּא חַטָּאת לְבַדָּהּ: כְּנֶגֶד הַיְסוֹד. בָּרוּחוֹת שֶׁבַּמִּזְבֵּחַ שֶׁהַיְסוֹד תַּחְתֵּיהֶן, וְזוֹרֵק לִזְקִיפָתוֹ שֶׁל מִזְבֵּחַ וְהוּא נוֹפֵל לַיְסוֹד. וּלְפִי שֶׁאֵין הַיְסוֹד מַקִּיף כָּל הַמִּזְבֵּחַ אֶלָּא אֶת הַצָּפוֹן וְאֶת הַמַּעֲרָב, וְאוֹכֵל בַּדָּרוֹם אַמָּה אַחַת וּבַמִּזְרָח אַמָּה אַחַת, לְכָךְ הֻצְרַךְ לוֹמַר נֶגֶד הַיְסוֹד:

"O israelita abateu" — se quiser, pois o abate é válido feito por não-cohens em todos os sacrifícios. "E o cohen recebeu" — o sangue na bacia, pois a partir da recepção em diante é mitsvá da cohuná.

"E recebe o cheio" — primeiro, da mão de quem entrega, e só depois devolve o vazio. Mas o inverso — devolver o vazio primeiro — não, pois assim que este lhe estende a bacia, deve recebê-la de imediato, já que não se posterga o cumprimento das mitsvot.

"Uma única aspersão" — na própria bacia, e não com o dedo gota a gota, pois nenhum sacrifício exige aspersão com o dedo, exceto apenas a oferenda de pecado.

"Em direção ao fundamento" — nos lados do altar onde o fundamento estava por baixo, e joga contra a parede vertical do altar, e o sangue cai no fundamento. E como o fundamento não cercava todo o altar, mas apenas o norte e o oeste, consumindo um côvado no sul e um côvado no leste, foi necessário dizer "em direção ao fundamento".

Rashi · רַשִׁ״י
Comentário à Guemará, Pessachim 64a-64b
שָׁחַט יִשְׂרָאֵל — אִם יִרְצֶה, שֶׁהַשְּׁחִיטָה כְּשֵׁרָה בְּזָרִים בְּכָל הַקָּרְבָּנוֹת: וְקִבֵּל כֹּהֵן — הַדָּם בַּבָּזֵךְ, מִצַּוַּאר הַטָּלֶה: נוֹתְנוֹ לַחֲבֵרוֹ — שֶׁהֲרֵי בְּשׁוּרָה הֵן עוֹמְדִים: מְקַבֵּל אֶת הַמָּלֵא — מִיַּד הַנּוֹתְנוֹ לוֹ, וּמַחֲזִיר אֶת הָרֵיקָן שֶׁחָזַר אֵלָיו מִיַּד כֹּהֵן הַזּוֹרֵק: זְרִיקָה אַחַת — בַּבָּזֵךְ עַצְמוֹ זוֹרֵק וְלֹא מַתָּנָה בְּאֶצְבַּע, שֶׁאֵין לְךָ קָרְבָּן טָעוּן אֶצְבַּע אֶלָּא חַטָּאת לְבַדָּהּ: כְּנֶגֶד הַיְסוֹד — בָּרוּחוֹת שֶׁבַּמִּזְבֵּחַ שֶׁהָיָה יְסוֹד תַּחְתֵּיהֶן, וְזוֹרֵק לִזְקִיפָתוֹ שֶׁל מִזְבֵּחַ וְהוּא נוֹפֵל לַיְסוֹד:

"O israelita abateu" — se quiser, pois o abate é válido feito por não-cohens em todos os sacrifícios. "E o cohen recebeu" — o sangue na bacia, do pescoço do cordeiro.

"Entrega-o a seu colega" — pois estão dispostos em fileira. "Recebe o cheio" — da mão de quem lhe entrega, e devolve o vazio que voltou a ele da mão do cohen que faz a aspersão.

"Uma única aspersão" — na própria bacia joga, e não com o dedo gota a gota, pois nenhum sacrifício exige aspersão com o dedo, exceto apenas a oferenda de pecado.

"Em direção ao fundamento" — nos lados do altar onde havia fundamento por baixo, e joga contra a parede vertical do altar, e ele cai no fundamento.