Seder Moed · Massechet Pessachim · Perek Hei · Mishná 4 de 10

Abater sobre chametz

הַשּׁוֹחֵט אֶת הַפֶּסַח עַל הֶחָמֵץ
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR

A Mishná · הַמִּשְׁנָה

Introduz a proibição de abater o korban Pessach enquanto ainda há chametz em posse do abatedor ou de um dos membros do grupo, e a disputa sobre se essa proibição se estende também ao tamid.

Quem abate o Pessach sobre o chametz transgride uma proibição. Rabi Yehudá diz: também o tamid.A Torá proíbe abater um sacrifício enquanto ainda há chametz na posse de quem realiza a operação. A mishná aplica essa proibição, no mínimo, ao korban Pessach: se, no momento do abate, o próprio abatedor ou algum membro do grupo de comensais ainda possui chametz, comete-se uma transgressão — ainda que o sacrifício em si não se torne inválido. Rabi Yehudá estende a mesma proibição ao tamid da tarde da véspera de Pessach, entendendo que a palavra "meu sacrifício" no versículo também o inclui.

הַשּׁוֹחֵט אֶת הַפֶּסַח עַל הֶחָמֵץ, עוֹבֵר בְּלֹא תַעֲשֶׂה. רַבִּי יְהוּדָה אוֹמֵר, אַף הַתָּמִיד:
Rabi Shimon distingue quatro situações: o Pessach em seu próprio dia com a intenção correta ou errada, e os demais sacrifícios nesse mesmo dia ou durante o restante da festa.

Rabi Shimon diz: o Pessach, no dia catorze — abatido com a devida intenção, é responsável; sem a devida intenção, é isento. E todos os demais sacrifícios, seja com a devida intenção seja sem ela, são isentos. E no meio da festa — com a devida intenção, é isento; sem a devida intenção, é responsável. E todos os demais sacrifícios, seja com a devida intenção seja sem ela, são responsáveis, exceto a oferenda de pecado abatida sem a devida intenção.Rabi Shimon estabelece um critério mais sutil: a proibição de abater sobre chametz só se aplica a um abate que seja "abate válido" para aquele sacrifício naquele momento. No catorze de Nissan, só o próprio Pessach — abatido com a intenção correta — conta como tal, tornando quem o abate sobre chametz responsável; os demais sacrifícios ficam isentos naquele dia, pois não é seu momento próprio. Já no meio da festa, quando o Pessach fora de seu tempo é inválido, é justamente o abate "sem a devida intenção" que se torna relevante, invertendo o critério, enquanto os demais sacrifícios — que ali são seu abate próprio — tornam-se responsáveis, com exceção da oferenda de pecado abatida sem intenção, que é sempre inválida por si mesma.

רַבִּי שִׁמְעוֹן אוֹמֵר, הַפֶּסַח בְּאַרְבָּעָה עָשָׂר, לִשְׁמוֹ חַיָּב, וְשֶׁלֹּא לִשְׁמוֹ פָּטוּר. וּשְׁאָר כָּל הַזְּבָחִים, בֵּין לִשְׁמָן וּבֵין שֶׁלֹּא לִשְׁמָן, פָּטוּר. וּבַמּוֹעֵד, לִשְׁמוֹ פָּטוּר, וְשֶׁלֹּא לִשְׁמוֹ חַיָּב, וּשְׁאָר כָּל הַזְּבָחִים, בֵּין לִשְׁמָן וּבֵין שֶׁלֹּא לִשְׁמָן, חַיָּב, חוּץ מִן הַחַטָּאת שֶׁשְּׁחָטָהּ שֶׁלֹּא לִשְׁמָהּ:

Fonte na Torá · מָקוֹר בַּתּוֹרָה

Shemot 34:25
לֹא תִשְׁחַט עַל חָמֵץ דַּם זִבְחִי וְלֹא יָלִין לַבֹּקֶר זֶבַח חַג הַפָּסַח.
Não abaterás sobre chametz o sangue de meu sacrifício, e não pernoitará até a manhã o sacrifício da festa de Pessach.

O mesmo versículo aparece, com pequenas variações, também em Shemot 23:18 — "não sacrificarás sobre chametz o sangue de meu sacrifício" — e os Sábios contam essas duas ocorrências da palavra "meu sacrifício" como duas proibições distintas, uma referente ao Pessach e outra a todos os demais sacrifícios oferecidos enquanto ainda há chametz por perto. É dessa duplicação textual que nasce a disputa da mishná: em que circunstâncias exatas cada uma das duas proibições se aplica, e a quem — ao abatedor apenas, ou a qualquer membro do grupo de comensais que ainda possua chametz em sua posse.

Halachot · הֲלָכוֹת

O Rambam, no Perush HaMishná, explica a base textual da disputa entre os Sábios, Rabi Yehudá e Rabi Shimon, e conclui que a lei segue a opinião dos Sábios.

Rambam · Perush HaMishná, Pessachim 5:4
מַה שֶּׁאָמַר הַשֵּׁם יִתְבָּרַךְ לֹא תִשְׁחַט עַל חָמֵץ דַּם זִבְחִי, חֲכָמִים אוֹמְרִים כִּי אָמְרוֹ זִבְחִי רוֹצֶה בּוֹ קָרְבָּן, וְזֶה פֶּסַח... וְרַבִּי יְהוּדָה אוֹמֵר זִבְחִי הַמְיֻחָד לִי, רוֹצֶה בּוֹ קָרְבָּן תָּמִיד... וְהִלְכָה כַּחֲכָמִים.

Quanto ao que disse o Nome, bendito seja: "não abaterás sobre chametz o sangue de meu sacrifício" — os Sábios dizem que ao dizer "meu sacrifício" ele se refere ao korban, e este é o Pessach... e Rabi Yehudá diz que "meu sacrifício" é o que me é exclusivo, referindo-se ao korban tamid... e a lei segue os Sábios.

Perush — os Mefarshim · הַמְּפָרְשִׁים

Bartenura desdobra passo a passo a lógica de Rabi Shimon, explicando por que "com a devida intenção" e "sem ela" trocam de posição entre o catorze de Nissan e o restante da festa; Rashi, na Guemará, resume os mesmos pontos ao comentar a mishná.

Rambam · פֵּרוּשׁ הַמִּשְׁנָה
Comentário à Mishná, Pessachim 5:4
הַשּׁוֹחֵט אֶת הַפֶּסַח עַל הֶחָמֵץ כוּ': וּלְפִיכָךְ אָמַר וּבַמּוֹעֵד לִשְׁמוֹ פָּטוּר, לְפִי שֶׁאָז הוּא פָּסוּל וְאֵינוֹ קָרְבָּן פֶּסַח, וּבִתְנַאי שֶׁיִּהְיֶה נִדְחֶה לְפֶסַח שֵׁנִי שֶׁהָיָה אֶפְשָׁר לְהַקְרִיב זֶה הַכֶּבֶשׂ פֶּסַח. וְשֶׁלֹּא לִשְׁמוֹ חַיָּב, לְפִי שֶׁהוּא כִּשְׁאָר הַקָּרְבָּנוֹת, וְהוּא יֵאָסֵר הַקְרָבַת אֵיזֶה קָרְבָּן שֶׁיִּהְיֶה עַל הֶחָמֵץ, וְחַיָּב עָלָיו מַלְקוֹת.

"Quem abate o Pessach sobre chametz, etc.": e por isso disse "e no meio da festa, com a devida intenção, é isento", pois então ele é inválido e não é o korban Pessach — desde que o cordeiro pudesse ainda ser oferecido como Pessach adiado para um segundo Pessach.

"Sem a devida intenção, é responsável" — pois ele é como os demais sacrifícios, e é proibida a oferenda de qualquer sacrifício que seja sobre chametz, sendo responsável por chibatadas por isso.

Bartenura · בַּרְטְנוּרָא
Comentário à Mishná, Pessachim 5:4
הַשּׁוֹחֵט אֶת הַפֶּסַח עַל הֶחָמֵץ. כְּלוֹמַר וּבִשְׁעַת שְׁחִיטָה הָיָה חָמֵץ בִּרְשׁוּת הַשּׁוֹחֵט אוֹ אֶחָד מִבְּנֵי חֲבוּרָה: עוֹבֵר בְּלֹא תַעֲשֶׂה. דְּלֹא תִשְׁחַט עַל חָמֵץ דַּם זִבְחִי, וְאֵין הַזֶּבַח נִפְסָל: רַבִּי שִׁמְעוֹן אוֹמֵר הַפֶּסַח בְּאַרְבָּעָה עָשָׂר. שֶׁשְּׁחָטוֹ עַל חָמֵץ, לִשְׁמוֹ חַיָּב, מִשּׁוּם לֹא תִשְׁחַט עַל חָמֵץ, דְּפֶסַח כָּשֵׁר הוּא וּשְׁחִיטָה רְאוּיָה הִיא: שֶׁלֹּא לִשְׁמוֹ פָּטוּר. דְּפָסוּל הוּא, וּשְׁחִיטָה שֶׁאֵינָהּ רְאוּיָה הִיא וְלָאו שְׁמָהּ שְׁחִיטָה: וּבַמּוֹעֵד. בְּתוֹךְ הַפֶּסַח, אִם לִשְׁמוֹ שְׁחָטוֹ לַפֶּסַח עַל הֶחָמֵץ: פָּטוּר. דְּפֶסַח שֶׁלֹּא בִזְמַנּוֹ לִשְׁמוֹ פָּסוּל, וְהַוְיָא לַהּ שְׁחִיטָה שֶׁאֵינָהּ רְאוּיָה: שֶׁלֹּא לִשְׁמוֹ חַיָּב. דִּלְהָכִי קָאֵי, וְהַוְיָא לַהּ שְׁחִיטָה רְאוּיָה: חוּץ מִן הַחַטָּאת שֶׁשְּׁחָטָהּ שֶׁלֹּא לִשְׁמָהּ. דִּפְסוּלָה הִיא, מִשּׁוּם דִּכְתִיב בִּשְׁחִיטָתָהּ חַטָּאת הִיא, הִיא וְלֹא הַנִּשְׁחֶטֶת שֶׁלֹּא לִשְׁמָהּ:

"Quem abate o Pessach sobre chametz" — quer dizer, e no momento do abate havia chametz na posse do abatedor ou de um dos membros do grupo. "Transgride uma proibição" — pois "não abaterás sobre chametz o sangue de meu sacrifício", e o sacrifício não se invalida.

"Rabi Shimon diz: o Pessach no catorze" — que o abateu sobre chametz, "com a devida intenção, é responsável" — por causa de "não abaterás sobre chametz", pois é Pessach válido e é abate próprio. "Sem a devida intenção, é isento" — pois é inválido, e abate impróprio não se chama abate.

"E no meio da festa" — dentro dos dias de Pessach, se o abateu com a intenção do Pessach sobre chametz, "é isento" — pois o Pessach fora de seu tempo, com essa intenção, é inválido, sendo abate impróprio. "Sem a devida intenção, é responsável" — pois é para isso que ele serve, sendo abate próprio.

"Exceto a oferenda de pecado abatida sem a devida intenção" — pois ela é inválida, já que está escrito em seu abate "ela é oferenda de pecado" — ela, e não a que foi abatida sem sua devida intenção.

Rashi · רַשִׁ״י
Comentário à Guemará, Pessachim 63a
מַתְנִי' הַשּׁוֹחֵט אֶת הַפֶּסַח עַל הֶחָמֵץ עוֹבֵר בְּלֹא תַעֲשֶׂה — דְּלֹא תִשְׁחַט עַל חָמֵץ וְגוֹ': אַף הַתָּמִיד — שֶׁל בֵּין הָעַרְבַּיִם דְּעַרְבֵי פְסָחִים שֶׁשְּׁחָטוֹ עַל הֶחָמֵץ, וְטַעְמָא יָלֵיף בַּגְּמָרָא: ר'' שִׁמְעוֹן אוֹמֵר הַפֶּסַח בְּי''ד — שֶׁשְּׁחָטוֹ עַל הֶחָמֵץ: לִשְׁמוֹ חַיָּב — מִשּׁוּם לֹא תִשְׁחַט עַל חָמֵץ, דְּפֶסַח כָּשֵׁר הוּא וּשְׁחִיטָה רְאוּיָה הִיא: וּשְׁאָר כָּל הַזְּבָחִים — שֶׁשְּׁחָטָן בְּי''ד לְאַחַר חֲצוֹת עַל הֶחָמֵץ, בֵּין לִשְׁמָן וּבֵין שֶׁלֹּא לִשְׁמָן: פָּטוּר — כִּדְמְפָרֵשׁ בַּגְּמָרָא, בְּעִדָּנָא דְמִחַיַּב אַפֶּסַח לֹא מִחַיַּב אַשְּׁאָר זְבָחִים:

"Mishná: quem abate o Pessach sobre chametz transgride uma proibição" — pois "não abaterás sobre chametz", etc. "Também o tamid" — o tamid da tarde da véspera de Pessach que o abateu sobre chametz, e a razão se aprende na Guemará.

"Rabi Shimon diz: o Pessach no catorze" — que o abateu sobre chametz. "Com a devida intenção, é responsável" — por causa de "não abaterás sobre chametz", pois é Pessach válido e é abate próprio.

"E todos os demais sacrifícios" — que foram abatidos no catorze, depois do meio-dia, sobre chametz, com a devida intenção ou sem ela, "são isentos" — como se explica na Guemará: no momento em que se é responsável pelo Pessach, não se é responsável pelos demais sacrifícios.