Seder Tehorot · Massechet Machshirin · Perek Hei · Mishná 10 de 11

Quente para frio, frio para quente: o vapor que sobe

הַמְעָרֶה מֵחַם לְחַם, וּמִצּוֹנֵן לְצוֹנֵן, וּמֵחַם לְצוֹנֵן, טָהוֹר. מִצּוֹנֵן לְחַם, טָמֵא. רַבִּי שִׁמְעוֹן אוֹמֵר, אַף הַמְעָרֶה מֵחַם לְחַם וְכֹחוֹ שֶׁל תַּחְתּוֹן יָפֶה מִשֶּׁל עֶלְיוֹן, טָמֵא:
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR

A Mishná · הַמִּשְׁנָה

Quente para frio, frio para quente: o vapor que sobe

Aquele que verte de (líquido) quente para quente, e de frio para frio, e de quente para frio: está puro. De frio para quente: está impuro. Rabi Shimon diz: também aquele que verte de quente para quente, quando o poder do (recipiente) inferior é maior do que o do superior, está impuro.

Como na mishná anterior, trata-se aqui de verter de um recipiente puro (acima) para um recipiente impuro (abaixo), através do fio que verte. A regra geral é que essa coluna líquida não conecta os dois recipientes — mas há uma exceção adicional, ligada não à espessura do líquido, e sim ao calor.

Quando se verte água fria de um recipiente puro para um recipiente impuro que contém água quente, o calor do líquido de baixo faz subir vapor junto com a coluna que verte — e esse vapor, subindo do impuro para o puro, é considerado, pela halachá, como se fosse ele próprio um líquido: por isso ele contamina a água fria que ainda está no recipiente de cima. Nos demais casos — quente para quente, frio para frio, ou quente para frio — não há essa diferença de temperatura capaz de gerar um vapor perceptível subindo do impuro ao puro, e por isso o que resta em cima permanece puro.

Rabi Shimon amplia ainda mais a regra: mesmo quando ambos os líquidos estão quentes, se o de baixo (o impuro) é sensivelmente mais quente do que o de cima, o vapor mais intenso que dele sobe já basta para contaminar o líquido de cima. A halachá, porém, não segue Rabi Shimon: uma vez que o líquido de cima já está quente por si mesmo, o efeito adicional do calor do de baixo não se manifesta de modo perceptível nele, e por isso não o contamina.

הַמְעָרֶה מֵחַם לְחַם, וּמִצּוֹנֵן לְצוֹנֵן, וּמֵחַם לְצוֹנֵן, טָהוֹר. מִצּוֹנֵן לְחַם, טָמֵא. רַבִּי שִׁמְעוֹן אוֹמֵר, אַף הַמְעָרֶה מֵחַם לְחַם וְכֹחוֹ שֶׁל תַּחְתּוֹן יָפֶה מִשֶּׁל עֶלְיוֹן, טָמֵא:

Halachot · הֲלָכוֹת

Rambam · Perush HaMishná, Machshirin 5:10
השמר בביאור המשנה הזאת מה שזכרתי לך בהלכה אשר לפניה והוא כי הכלי אשר יריק ממנו טהור ואשר יריק אליו טמא וטעם אמרו “מִצּוֹנֵן לְחַם טָמֵא” לפי שעמוד המשקה אשר יקרא נצוק יתחמם בהיות קצהו בכלי החם ויעלה ההבל עם הנצוק מתוך הכלי החם הטמא ויחמם המשקה אשר בכלי העליון וע"כ שב טמא לפי שההבל החם חבר ביניהם והוא עולה מן הטמא אל הטהור ור"ש אומר כי הענין הזה עצמו חייבנו לומר במי ששפך משקה חם טהור בכלי שיש בה משקה טמא יותר חם ממנו לפי שמן הטמא הזה שהוא יותר חם יעלה הבל רותח עם הנצוק ויוסיף בחמימות המשקה הטהור וזהו פי' אמרו “כֹּחוֹ שֶׁל תַּחְתּוֹן יָפֶה מִשֶּׁל עֶלְיוֹן טָמֵא” ואין הלכה כר"ש לפי שכיון ששניהן חמין ואע"פ שהתחתון יותר חם מן העליון לא יראה לו פעולה ברורה במשקה אשר שופך ממנו:

Atenta, na explicação desta mishná, ao que já mencionei na halachá anterior a esta: que o recipiente do qual se verte é o puro, e aquele para o qual se verte é o impuro. E a razão de dizerem “de frio para quente, está impuro” é que a coluna do líquido, chamada nitzok, se aquece por sua extremidade estar no recipiente quente, e sobe o vapor junto com o nitzok, de dentro do recipiente quente impuro, e aquece o líquido que está no recipiente superior — e por isso ele se torna impuro, pois o vapor quente os uniu, e ele sobe do impuro para o puro.

E Rabi Shimon diz que este mesmo princípio nos obriga a dizer, no caso de quem derrama um líquido quente puro num recipiente onde há um líquido impuro mais quente do que ele: pois desse (líquido) impuro, que é mais quente, sobe um vapor fervente junto com o nitzok, e aumenta o calor do líquido puro — e este é o sentido de dizerem “o poder do inferior é maior do que o do superior, está impuro”. E não é lei conforme Rabi Shimon, pois, uma vez que ambos estão quentes, ainda que o inferior seja mais quente do que o superior, não se manifesta nele um efeito claro no líquido que dali se verte.

Bartenura · Machshirin 5:10
הַמְעָרֶה מֵחַם לְחַם. הָכִי נַמִּי אַיְרֵי שֶׁמַּשְׁקִין שֶׁבַּכְּלִי הָעֶלְיוֹן שֶׁמְּעָרֶה מִמֶּנּוּ, טְהוֹרִים. וְשֶׁבִּכְלִי תַחְתּוֹן שֶׁמְּעָרֶה לְתוֹכוֹ, הֵן טְמֵאִין: מִצּוֹנֵן לְחַם טָמֵא. שֶׁתַּחְתּוֹן הַחַם מַעֲלֶה הֶבֶל לָעֶלְיוֹן הַצּוֹנֵן וּמְטַמְּאוֹ, שֶׁהֶעָנָן הָעוֹלֶה מִן הַחַם כְּמַשְׁקֶה הוּא חָשׁוּב: וְכֹחוֹ שֶׁל תַּחְתּוֹן יָפֶה. שֶׁחֻמּוֹ גָדוֹל מִשֶּׁל עֶלְיוֹן. וְאֵין הֲלָכָה כְּרַבִּי שִׁמְעוֹן, שֶׁכֵּיוָן שֶׁהָעֶלְיוֹן חַם, אַף עַל פִּי שֶׁהַתַּחְתּוֹן יוֹתֵר חַם מִמֶּנּוּ, אֵין פְּעֻלָּתוֹ שֶׁל תַּחְתּוֹן נִכֶּרֶת בָּעֶלְיוֹן וְאֵינוֹ מְטַמְּאוֹ:

“Aquele que verte de quente para quente”: também aqui se trata de que os líquidos que estão no recipiente superior, de onde se verte, são puros, e os que estão no recipiente inferior, para dentro do qual se verte, são impuros.

“De frio para quente, está impuro”: pois o (recipiente) inferior quente faz subir vapor para o (líquido) superior frio, e o contamina, pois a nuvem que sobe do quente é considerada como um líquido.

“E o poder do inferior é maior”: quando o seu calor é maior do que o do superior. E não é lei conforme Rabi Shimon, pois, uma vez que o superior já é quente, ainda que o inferior seja mais quente do que ele, o efeito do inferior não se manifesta no superior, e não o contamina.

Perush — os Mefarshim · הַמְּפָרְשִׁים

Massechet Machshirin não possui Guemará no Talmud Bavli — como a maior parte de Seder Tehorot (com exceção de Massechet Nidá), é um tratado de mishnayot puras, sem o debate amoraíco que caracteriza a maioria dos demais tratados. Por isso, o comentário de Rashi é omitido em todas as mishnayot deste tratado.