Seder Moed · Massechet Eruvin · Perek Vav · Mishná 1 de 10

Início do Perek Vav: quem mora com o gentio ou com quem não reconhece o eiruv

הַדָּר עִם הַנָּכְרִי בֶחָצֵר, אוֹ עִם מִי שֶׁאֵינוֹ מוֹדֶה בָעֵרוּב
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR

A Mishná · הַמִּשְׁנָה

Abertura do Perek Vav — o eiruv entre judeu e gentio, e o pátio compartilhado: quem mora com o gentio no pátio, ou com um israelita que nega a validade do eiruv, tem seu uso do pátio proibido, segundo Rabi Meir, salvo se alugar o direito do vizinho; Rabi Eliezer ben Yaakov restringe essa proibição ao caso em que há pelo menos dois israelitas capazes de se proibir mutuamente, deixando claro que a presença de um único judeu junto ao gentio não gera proibição alguma

Quem mora com o gentio no pátio, ou com quem não reconhece o eiruv, eis que este lhe proíbe — palavras de Rabi Meir.ainda que todos os moradores judeus do pátio tenham feito eiruv entre si, a presença de um gentio, ou de um israelita que nega a validade do eiruv, como o samaritano, permanece proibindo a todos carregar de suas casas para o pátio e do pátio para suas casas, a menos que se alugue dele o direito que tem no pátio. Rabi Eliezer ben Yaakov diz: nunca proíbe, até que haja dois israelitas que se proíbem mutuamente.isto é, o gentio só se torna um empecilho quando, mesmo sem ele, já haveria pelo menos dois israelitas capazes de se proibir reciprocamente; havendo um único israelita morando ali, a presença do gentio não lhe proíbe nada, pois entre um único morador e o gentio não existe, para começar, motivo de proibição.

הַדָּר עִם הַנָּכְרִי בֶחָצֵר, אוֹ עִם מִי שֶׁאֵינוֹ מוֹדֶה בָעֵרוּב, הֲרֵי זֶה אוֹסֵר עָלָיו, דִּבְרֵי רַבִּי מֵאִיר. רַבִּי אֱלִיעֶזֶר בֶּן יַעֲקֹב אוֹמֵר, לְעוֹלָם אֵינוֹ אוֹסֵר עַד שֶׁיְּהוּ שְׁנֵי יִשְׂרְאֵלִים אוֹסְרִין זֶה עַל זֶה:

Fonte na Torá · מָקוֹר בַּתּוֹרָה

Shemot 16:29
רְאוּ כִּי יְהֹוָה נָתַן לָכֶם הַשַּׁבָּת עַל כֵּן הוּא נֹתֵן לָכֶם בַּיּוֹם הַשִּׁשִּׁי לֶחֶם יוֹמָיִם שְׁבוּ אִישׁ תַּחְתָּיו אַל יֵצֵא אִישׁ מִמְּקֹמוֹ בַּיּוֹם הַשְּׁבִיעִי׃
Vede que Hashem vos deu o Shabat; por isso Ele vos dá no sexto dia pão de dois dias; ficai cada um em seu lugar, ninguém saia de seu lugar no sétimo dia.

"Cada um em seu lugar" pressupõe um domínio compartilhado por consenso — e o gentio está fora desse consenso. O Perek Vav abre com o caso mais delicado da lei do eiruv: o pátio dividido entre judeu e não-judeu, ou entre judeu e quem nega a autoridade rabínica que instituiu o eiruv. A primeira mishná do tratado já ensinou que "cada um em seu lugar" permite, pela via do eiruv, que vários lugares particulares se tornem um só; mas essa unificação depende de que todos os moradores participem da mesma instituição. Onde um deles está fora dela — porque não é israelita, ou porque, sendo israelita, não a reconhece —, o eiruv não tem efeito, e a solução passa a ser outra: alugar o direito do vizinho, transformando-o, para efeitos do Shabat, num mero hóspede sem reivindicação sobre o espaço comum.

Halachot · הֲלָכוֹת

O Rambam explica o fundamento da distinção da mishná: a moradia do gentio, por si só, não é considerada moradia capaz de proibir; a proibição é um decreto rabínico voltado à convivência íntima entre dois ou mais israelitas e um gentio, e esse mesmo decreto explica por que um único israelita, morando sozinho com o gentio, não está sujeito a ele.

Rambam · Mishné Torá, Hilchot Eruvin 2:9
יִשְׂרָאֵל הַדָּר עִם הָעוֹבֵד כּוֹכָבִים וּמַזָּלוֹת אוֹ עִם גֵּר תּוֹשָׁב בְּחָצֵר אֵינוֹ אוֹסֵר עָלָיו שֶׁדִּירַת הָעוֹבֵד כּוֹכָבִים וּמַזָּלוֹת אֵינָהּ דִּירָה אֶלָּא כִּבְהֵמָה הוּא חָשׁוּב. וְאִם הָיוּ שְׁנֵי יִשְׂרְאֵלִים אוֹ יָתֵר וְעוֹבֵד כּוֹכָבִים וּמַזָּלוֹת שָׁכֵן עִמָּהֶן הֲרֵי זֶה אוֹסֵר עֲלֵיהֶם. וְדָבָר זֶה גְּזֵרָה שֶׁלֹּא יַשְׁכִּינוּ עוֹבֵד כּוֹכָבִים וּמַזָּלוֹת עִמָּהֶן שֶׁלֹּא יִלְמְדוּ מִמַּעֲשָׂיו. וְלָמָּה לֹא גָּזְרוּ בְּיִשְׂרָאֵל אֶחָד וְעוֹבֵד כּוֹכָבִים וּמַזָּלוֹת אֶחָד. מִפְּנֵי שֶׁאֵינוֹ דָּבָר מָצוּי. שֶׁהֲרֵי יִפְחַד שֶׁמָּא יִתְיַחֵד עִמּוֹ וְיַהַרְגֶּנּוּ וּכְבָר אָסְרוּ לְהִתְיַחֵד עִם הָעוֹבֵד כּוֹכָבִים וּמַזָּלוֹת:

O israelita que mora com o gentio, ou com o ger toshav (residente estrangeiro), num pátio, este não lhe proíbe, pois a moradia do gentio não se considera moradia, mas é tida como a de um animal. Mas se houvesse dois israelitas ou mais, e um gentio morasse junto com eles, este lhes proíbe. E isso é um decreto, para que não façam um gentio morar junto com eles, a fim de que não aprendam de seus atos. E por que não decretaram isso quanto a um único israelita com um único gentio? Porque isso não é coisa comum, pois ele temeria ficar a sós com ele e ser morto — e já proibiram ficar a sós com o gentio.

Perush — os Mefarshim · הַמְּפָרְשִׁים

Rambam, Bartenura e Rashi explicam por que a moradia do gentio, que por lei bíblica não proíbe nada, foi tratada pelos Sábios como capaz de proibir — e por que essa proibição depende de haver pelo menos dois israelitas envolvidos.

Rambam · פֵּרוּשׁ הַמִּשְׁנָה
Comentário à Mishná, Eruvin 6:1
הדר עם הנכרי בחצר או עם מי שאינו מודה כו':
העיקר אצלנו דירת נכרי לא שמה דירה ומן הדין היה שלא נצטרך עמו לערוב לפי שלא קנה כלום כדי שנצטרך לקחת ממנו רשות אבל נתנו לו דירה ואמרו שהוא אוסר ואין לנו דרך לעשות עירוב עמו עד שנשכור רשותו להודיענו שהנכרי אינו משכיר מפני שחושש מזה לשום תחבולה או הערמה או שיבא עליו שום נזק א"כ אין שום דרך יתכן לערב עמו וכשידע זה הישראל לא ישכיר מדור בביתו לעובד כוכבים וזה ההרחק כולו גזירה שמא ילמוד ממעשיו והעיקר אצלנו כמו כן כי העובדי כוכבים אין מתיחדין עמהם מפני שמקצתן היו חשודין על שפיכות דמים על כן אמר ר' אליעזר בן יעקב כי כשיהיה א' נכרי וא' ישראל אינו אוסר עליו לפי שאין אנו צריכין בזה שנאמר אוסר ושלא ישכיר ממנו כדי שלא ילמד ממעשיו כי מפנים אחרים ימנע הישראלי לדור עם העובד כוכבים יחד לפי שהיה חשוד על שפיכות דמים אבל אם היו ב' ישראלים שמותר להם להתייחד עמו אז נאמר אוסר כדי שלא ידור עמו גזרה שמא ילמד ממעשיו ותנא קמא אומר אפילו א' עובד כוכבים וא' ישראל שמא יחזק לבו ויתחזק לדור עמו לבדו בדיעבד.

"Quem mora com o gentio no pátio, ou com quem não reconhece..." — o princípio entre nós é que a moradia do gentio não se chama moradia, e por lei bíblica não precisaríamos fazer eiruv com ele, pois nada adquiriu no pátio que exigisse tomar dele permissão. Mas deram-lhe tratamento de moradia e disseram que ele proíbe, e não há para nós outro caminho de fazer eiruv com ele senão alugar seu direito — o que nos ensina que o gentio não aluga, pois receia nisso algum estratagema, engano, ou dano que lhe possa sobrevir; e assim, não havendo caminho possível de eiruv com ele, o israelita, sabendo disso, se absterá de alugar moradia em sua casa a um gentio. E todo esse afastamento é decreto, para que não aprenda de seus atos.

E o princípio entre nós é também que não se fica a sós com gentios, pois alguns deles são suspeitos de derramamento de sangue. Por isso disse Rabi Eliezer ben Yaakov que, havendo um gentio e um só israelita, este não lhe proíbe nada — pois não precisamos, nesse caso, dizer que proíbe e que não se deve alugar dele para que não aprenda de seus atos, já que por outros motivos o israelita já se absterá de morar junto com o gentio, por ser este suspeito de derramamento de sangue. Mas havendo dois israelitas, aos quais é permitido ficar a sós um com o outro na presença do gentio, então dizemos que ele proíbe, como decreto para que não aprendam de seus atos. E o primeiro tanná diz que mesmo um gentio e um só israelita proíbe, pois talvez se fortaleça seu coração e ele se habitue, de fato, a morar sozinho com o gentio.

Bartenura · בַּרְטְנוּרָא
Comentário à Mishná, Eruvin 6:1
הַדָּר. מִי שֶׁאֵינוֹ מוֹדֶה בָעֵרוּב. כּוּתִי: הֲרֵי זֶה אוֹסֵר עָלָיו. לְטַלְטֵל מִבֵּיתוֹ לֶחָצֵר, עַד שֶׁיִּשְׂכֹּר מִמֶּנּוּ רְשׁוּת שֶׁיֵּשׁ לוֹ בֶּחָצֵר: לְעוֹלָם אֵינוֹ אוֹסֵר עַד שֶׁיִּהְיוּ שְׁנֵי יִשְׂרָאֵלִים. בֵּין לְתַנָּא קַמָּא בֵּין לְרַבִּי אֱלִיעֶזֶר בֶּן יַעֲקֹב דִּירַת עוֹבֵד כּוֹכָבִים לָאו שְׁמָהּ דִּירָה וּבְדִין הוּא שֶׁלֹּא תֶּאֱסֹר, אֶלָּא דְּגָזוּר רַבָּנָן כְּדֵי שֶׁלֹּא יָדוּר יִשְׂרָאֵל עִם הָעוֹבֵד כּוֹכָבִים שֶׁלֹּא יִלְמַד מִמַּעֲשָׂיו.

"Quem mora" — com quem não reconhece o eiruv: o cuti, o samaritano. "Eis que este lhe proíbe" — carregar de sua casa para o pátio, até que alugue dele o direito que tem no pátio.

"Nunca proíbe, até que haja dois israelitas" — tanto para o primeiro tanná quanto para Rabi Eliezer ben Yaakov, a moradia do gentio não se chama moradia, e por lei não deveria proibir nada; mas os Sábios decretaram, para que o israelita não more junto com o gentio e não aprenda de seus atos. E a lei segue Rabi Eliezer ben Yaakov: alugam-se do gentio mesmo por menos que o valor de uma pruta, e mesmo em Shabat.

Rashi · רַשִׁ״י
Comentário à Guemará, Eruvin 61b
מתני' הדר עם העכו"ם או עם מי שאינו מודה בעירוב - כותי כדאמר בפרק בכל מערבין (עירובין דף לא:): אוסר עליו - לטלטל מביתו לחצר עד שישכור הימנו רשות שיש לו בחצר: עד שיהו ב' ישראלים - דרין בב' בתים ואוסרין זה על זה ובאין לערב ביניהן הנכרי אוסר עליהן אבל על היחיד אינו אוסר ובגמרא מפרש טעמא:

"Mishná: quem mora com o gentio, ou com quem não reconhece o eiruv" — o cuti, o samaritano, como se disse no capítulo "Em tudo se faz eiruv" (Eruvin 31b). "Lhe proíbe" — carregar de sua casa para o pátio, até que alugue dele o direito que tem no pátio.

"Até que haja dois israelitas" — morando em duas casas e se proibindo mutuamente, e que venham a fazer eiruv entre si: o gentio lhes proíbe; mas ao indivíduo sozinho não proíbe, e a Guemará explica o motivo.