Seder Moed · Massechet Eruvin · Perek Hei · Mishná 7 de 9

Quem estava a leste e mandou o filho fazer erúv a oeste: permitido à casa, proibido ao erúv

מִי שֶׁהָיָה בַמִּזְרָח וְאָמַר לִבְנוֹ עָרֵב לִי בַמַּעֲרָב
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR

A Mishná · הַמִּשְׁנָה

Quem manda alguém colocar seu erúv de techum numa direção oposta a onde ele mesmo está: se a distância até sua casa e até seu erúv excede o limite de um dos dois, permite-se aquele que está dentro do limite e proíbe-se o outro; e quem coloca seu erúv no próprio ibur da cidade, ou fora do techum, não ganha nada, ou ganha de um lado o que perde do outro

Quem estava a leste e disse ao filho: faze erúv para mim a oesteou estava a oeste e disse ao filho: faze erúv para mim a lestese há dele até sua casa dois mil côvados, e até seu erúv mais que isso, é permitido para sua casa e proibido para seu erúvpois, não podendo alcançar o erúv que está além dos dois mil côvados de seu lugar atual, esse erúv não vale, e sua morada permanece sendo sua própria casa, onde ele naturalmente prefere repousar. Se há para seu erúv dois mil côvados, e até sua casa mais que isso, proibido para sua casa e permitido para seu erúvpois agora é a casa que está fora de alcance, e o erúv, dentro do limite, é que determina sua morada. Quem coloca seu erúv no ibur da cidade não fez nadapois o próprio ibur já é considerado parte da cidade, e colocar ali o erúv equivale a não ter saído de casa nem ganho distância alguma. Colocou-o fora do techum, ainda que um único côvado, o que ganhou é o que perdepois, deslocando o ponto de partida da medida para além do limite da cidade, ganha-se distância de um lado exatamente na mesma proporção em que se perde do lado oposto.

מִי שֶׁהָיָה בַמִּזְרָח וְאָמַר לִבְנוֹ, עָרֵב לִי בַמַּעֲרָב, בַּמַּעֲרָב וְאָמַר לִבְנוֹ, עָרֵב לִי בַמִּזְרָח, אִם יֵשׁ הֵימֶנּוּ וּלְבֵיתוֹ אַלְפַּיִם אַמּוֹת, וּלְעֵרוּבוֹ יוֹתֵר מִכָּאן, מֻתָּר לְבֵיתוֹ וְאָסוּר לְעֵרוּבוֹ. לְעֵרוּבוֹ אַלְפַּיִם אַמָּה, וּלְבֵיתוֹ יוֹתֵר מִכָּאן, אָסוּר לְבֵיתוֹ וּמֻתָּר לְעֵרוּבוֹ. הַנּוֹתֵן אֶת עֵרוּבוֹ בְעִבּוּרָהּ שֶׁל עִיר, לֹא עָשָׂה וְלֹא כְלוּם. נְתָנוֹ חוּץ לַתְּחוּם, אֲפִלּוּ אַמָּה אַחַת, מַה שֶׁנִּשְׂכָּר הוּא מַפְסִיד:

Fonte na Torá · מָקוֹר בַּתּוֹרָה

Shemot 16:29
רְאוּ כִּי יְהֹוָה נָתַן לָכֶם הַשַּׁבָּת עַל כֵּן הוּא נֹתֵן לָכֶם בַּיּוֹם הַשִּׁשִּׁי לֶחֶם יוֹמָיִם שְׁבוּ אִישׁ תַּחְתָּיו אַל יֵצֵא אִישׁ מִמְּקֹמוֹ בַּיּוֹם הַשְּׁבִיעִי׃
Vede que Hashem vos deu o Shabat; por isso Ele vos dá no sexto dia pão de dois dias; ficai cada um em seu lugar, ninguém saia de seu lugar no sétimo dia.

"Seu lugar" é sempre o lugar onde a pessoa realmente está — não onde manda seu erúv. O erúv de techum é uma ficção legal que desloca "o lugar" de alguém para outro ponto, mas essa ficção só funciona quando a pessoa poderia, em tese, chegar até lá — dentro dos dois mil côvados que a lei concede a partir de onde ela efetivamente se encontra ao anoitecer de sexta-feira. Por isso, quando alguém manda seu erúv para um ponto que está fora de seu próprio alcance, o erúv simplesmente não existe para efeitos práticos, e "seu lugar" continua sendo, como determina o versículo, o lugar onde ele mesmo está — sua casa.

Halachot · הֲלָכוֹת

O Rambam explica a regra geral por trás do caso da mishná: quem adquire repouso à distância precisa especificar e poder alcançar o lugar escolhido; sem isso, não adquire repouso ali, e seu lugar de Shabat permanece onde ele realmente estava ao escurecer.

Rambam · Mishné Torá, Hilchot Eruvin 7:5
הַקּוֹנֶה שְׁבִיתָה בְּרִחוּק מָקוֹם וְלֹא סִיֵּם מְקוֹם שְׁבִיתָתוֹ, לֹא קָנָה שְׁבִיתָה שָׁם. כֵּיצַד. הָיָה בָּא בַּדֶּרֶךְ וְאָמַר, שְׁבִיתָתִי בְּמָקוֹם פְּלוֹנִי, אוֹ בְּשָׂדֶה פְּלוֹנִית, אוֹ בְּבִקְעָה פְּלוֹנִית, אוֹ בְּרִחוּק אֶלֶף אַמָּה אוֹ אַלְפַּיִם מִמְּקוֹמִי זֶה, הֲרֵי זֶה לֹא קָנָה שְׁבִיתָה בְּרָחוֹק, וְאֵין לוֹ אֶלָּא אַלְפַּיִם אַמָּה לְכָל רוּחַ מִמָּקוֹם שֶׁהוּא עוֹמֵד בּוֹ כְּשֶׁחָשְׁכָה:

Quem adquire repouso à distância, e não especificou o lugar de seu repouso, não adquiriu repouso ali. Como assim? Se estava vindo pelo caminho e disse: "meu repouso está em tal lugar", ou "em tal campo", ou "em tal vale", ou "à distância de mil côvados ou dois mil de meu lugar atual" — este não adquiriu repouso à distância, e não tem senão dois mil côvados em cada direção a partir do lugar onde está quando escurece.

Perush — os Mefarshim · הַמְּפָרְשִׁים

Os comentadores explicam por que "o que ganhou é o que perde" quando o erúv é colocado fora do techum, e por que colocá-lo no ibur da cidade equivale a não ter feito nada.

Rambam · פֵּרוּשׁ הַמִּשְׁנָה
Comentário à Mishná, Eruvin 5:7
מִי שֶׁהָיָה בַמִּזְרָח וְאָמַר לִבְנוֹ עָרֵב לִי בַמַּעֲרָב כו': עִבּוּרָהּ שֶׁל עִיר הִיא הַתּוֹסֶפֶת שֶׁמּוֹסִיפִין עַל הַמְּדִינָה, וְאָז יִהְיֶה מִדַּת אַלְפַּיִם אַמָּה לְכָל רוּחַ שָׁוֶה עִם הַנּוֹסָף עָלֶיהָ, כְּשֶׁהִיא עֲגֻלָּה וּנְרַבַּע אוֹתָהּ, אוֹ שֶׁיֵּשׁ בָּתִּים חוּצָה לָהּ, כְּמוֹ שֶׁבֵּאַרְנוּ בִּתְחִלַּת הַפֶּרֶק, שֶׁתֵּצֵא הַמִּדָּה מִן הַבַּיִת הַחִיצוֹן. וּכְשֶׁנָּתַן הָעֵרוּב בְּאוֹתָהּ הַתּוֹסֶפֶת, הֲרֵי הוּא כְּאִלּוּ לֹא עָשָׂה עֵרוּבוֹ, וְהוּא כְּמוֹ אַנְשֵׁי הַמְּדִינָה וְיֵלֵךְ אַלְפַּיִם אַמָּה לְכָל רוּחַ. מַה שֶּׁנִּשְׂכָּר הוּא מַפְסִיד — לְפִי שֶׁאִם עָשָׂה עֵרוּבוֹ בְּרִחוּק אֶלֶף אַמָּה, עַל דֶּרֶךְ הַדִּמְיוֹן, מִבֵּיתוֹ שֶׁיֵּשׁ לוֹ בַּמְּדִינָה בְּרוּחַ מִזְרָח, יֵשׁ לוֹ לֵילֵךְ בַּמִּזְרָח שְׁלֹשֶׁת אֲלָפִים אַמָּה, אֶלֶף עַד הָעֵרוּב וְאַלְפַּיִם מִמְּקוֹם הָעֵרוּב, וְלֹא יֵלֵךְ בְּרוּחַ אַחֵר, רְצוֹנוֹ לוֹמַר בְּרוּחַ מַעֲרָב, אֶלָּא אֶלֶף; וְאוֹתָן הָאֶלֶף שֶׁהִרְוִיחַ בַּמִּזְרָח הִפְסִיד אוֹתָן בַּמַּעֲרָב:

"Quem estava a leste e disse ao filho: faze erúv para mim a oeste etc." — o "ibur" da cidade é o acréscimo que se junta à cidade, e então a medida de dois mil côvados em cada direção é igual, contando o acrescentado a ela, quando a cidade for redonda e a quadramos, ou quando há casas fora dela, como explicamos no início do capítulo, de modo que a medida sai a partir da casa mais externa.

E quando se coloca o erúv nesse acréscimo, é como se não tivesse feito seu erúv, e ele fica como os moradores da cidade, indo dois mil côvados em cada direção.

"O que ganhou é o que perde" — pois, se fez seu erúv a mil côvados de distância, por exemplo, de sua casa que tem na cidade, em direção leste, tem ele para caminhar em direção leste três mil côvados: mil até o erúv e dois mil a partir do lugar do erúv; e não caminha na direção oposta, isto é, para oeste, senão mil côvados; e aqueles mil côvados que ganhou no leste, perdeu-os no oeste.

Bartenura · בַּרְטְנוּרָא
Comentário à Mishná, Eruvin 5:7
מִי שֶׁהָיָה בַמִּזְרָח. בַּשָּׂדֶה, וְקָדַשׁ עָלָיו שָׁם הַיּוֹם, וְהוּא רָחוֹק מֵעֵרוּבוֹ יוֹתֵר מֵאַלְפַּיִם, וַהֲרֵי אֵין עֵרוּבוֹ עֵרוּב כֵּיוָן שֶׁאֵינוֹ יָכוֹל לֵילֵךְ וְלִטְּלוֹ, הַוְיָא לֵיהּ שְׁבִיתָתוֹ בְּבֵיתוֹ, שֶׁהֲרֵי בִּתְחוּם בֵּיתוֹ הוּא עוֹמֵד, וּמִסְתָּמָא בְּבֵיתוֹ נִיחָא לֵיהּ שֶׁתְּהֵא שְׁבִיתָתוֹ, כְּשֶׁאֵין עֵרוּבוֹ עֵרוּב:

"Quem estava a leste" — no campo, e ali entrou o dia santo sobre ele, e ele está mais distante de seu erúv que dois mil côvados; e, sendo que seu erúv não é erúv, já que não pode ir e tomá-lo, seu repouso é em sua casa, pois ele está dentro do techum de sua casa, e presumivelmente prefere que seu repouso seja em sua casa, quando seu erúv não é erúv.

Rashi · רַשִׁ״י
Comentário à Guemará, Eruvin 60a-60b
מתני' מי שהיה במזרח - בשדה וקדש עליו שם היום: ואמר לבנו - לערב מבעוד יום למערב: ולעירובו יותר מכאן - שנתן לו העירוב מביתו והלאה: מותר לביתו - לדין ביתו, כלומר למנות שביתתו מביתו כאילו לא עירב: ואסור לעירובו - לדין עירובו, למנות שביתתו מעירובו, דכיון דקידש עליו היום רחוק מעירובו יותר מאלפים, נמצא שאינו יכול להלך וליטלו, שהרי אין עירובו קונה לו אלא אלפים לכל רוח, וכיון דאינו עירוב הוי ליה שביתתו בביתו, שהרי בתחום ביתו הוה: מה שנשכר - לרוח זה, נפסד לרוח שכנגדה, שהרי מנה מן העירוב אלפים לכל רוח, ואם נתנו בסוף אלף למזרח, נמצא שכלות אלפים של מזרח בסוף ג' אלפים לעיר, ונשתכר אלף, ואלפים של מערב כלות בסוף אלף של מערב העיר, והפסיד האלף. וקמ"ל דאין העיר עולה לו מן החשבון, האלפים של מערב אלא כולה כד"א:

"Mishná: quem estava a leste" — no campo, e ali entrou o dia santo sobre ele.

"E disse ao filho" — para fazer erúv, ainda de dia, na direção oeste.

"E até seu erúv mais que isso" — pois o erúv foi colocado a partir de sua casa e para além.

"Permitido para sua casa" — segundo o critério de sua casa, isto é, contar seu repouso a partir de sua casa, como se não tivesse feito erúv.

"E proibido para seu erúv" — segundo o critério de seu erúv, contar seu repouso a partir do erúv — pois, já que o dia santo entrou sobre ele estando mais longe de seu erúv que dois mil côvados, resulta que ele não pode ir e tomá-lo, já que seu erúv só lhe adquire dois mil côvados em cada direção; e, sendo que não é erúv, seu repouso fica em sua casa, pois ele está dentro do techum de sua casa.

"O que ganhou" — nesta direção, "perde" na direção oposta — pois contou a partir do erúv dois mil côvados em cada direção; e se o colocou a mil côvados a leste, resulta que os dois mil do leste terminam no fim de três mil côvados a partir da cidade, e ganhou mil; e os dois mil do oeste terminam no fim de mil côvados a oeste da cidade, e perdeu os mil. E nos ensina que a cidade não entra na conta para ele: os dois mil do oeste, mas toda ela conta como quatro côvados.