Seder Moed · Massechet Eruvin · Perek Daled · Mishná 7 de 11

Quem escureceu no caminho e conhecia uma árvore ou cerca: “debaixo dela” não vale, “em sua base” dobra o limite

מִי שֶׁבָּא בַדֶּרֶךְ וְחָשְׁכָה לוֹ וְהָיָה מַכִּיר אִילָן אוֹ גָדֵר
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR

A Mishná · הַמִּשְׁנָה

Quem, vindo pelo caminho, escolhe fixar seu repouso à distância, numa árvore ou cerca conhecida: a diferença entre dizer “debaixo dela”, sem delimitar nada, e dizer “em sua base”, ganhando efetivamente quatro mil côvados de caminho

Quem vinha pelo caminho e escureceu para elee ainda tinha tempo de chegar antes do anoitecer, mas estava cansado e preferiu repousar onde estavae conhecia uma árvore ou uma cercaa menos de dois mil côvados dali — e disse: “meu repouso será debaixo dela”, não disse nadapois, sem delimitar qual porção do espaço sob a árvore escolhe, não fixou lugar algum, quando o espaço sob a copa tem oito côvados ou mais. “Meu repouso será em sua base” — caminha do lugar de seus pés até a base dois mil côvados, e da base até sua casa dois mil côvadospois, ao delimitar um ponto preciso, adquiriu ali repouso, e a partir dele conta-se novamente o limite completo. Descobre-se que caminha, desde que escureceu, quatro mil côvadoso dobro do limite comum, por ter fixado seu repouso num ponto intermediário do caminho.

מִי שֶׁבָּא בַדֶּרֶךְ וְחָשְׁכָה לוֹ, וְהָיָה מַכִּיר אִילָן אוֹ גָדֵר, וְאָמַר, שְׁבִיתָתִי תַחְתָּיו, לֹא אָמַר כְּלוּם. שְׁבִיתָתִי בְעִקָּרוֹ, מְהַלֵּךְ מִמְּקוֹם רַגְלָיו וְעַד עִקָּרוֹ אַלְפַּיִם אַמָּה, וּמֵעִקָּרוֹ וְעַד בֵּיתוֹ אַלְפַּיִם אַמָּה. נִמְצָא מְהַלֵּךְ מִשֶּׁחֲשֵׁכָה אַרְבַּעַת אֲלָפִים אַמָּה:

Fonte na Torá · מָקוֹר בַּתּוֹרָה

Bemidbar 35:5
וּמַדֹּתֶם מִחוּץ לָעִיר אֶת פְּאַת קֵדְמָה אַלְפַּיִם בָּאַמָּה וְאֶת פְּאַת נֶגֶב אַלְפַּיִם בָּאַמָּה וְאֶת פְּאַת יָם אַלְפַּיִם בָּאַמָּה וְאֵת פְּאַת צָפוֹן אַלְפַּיִם בָּאַמָּה וְהָעִיר בַּתָּוֶךְ זֶה יִהְיֶה לָהֶם מִגְרְשֵׁי הֶעָרִים׃
E medireis, do lado de fora da cidade, o lado leste dois mil côvados, e o lado sul dois mil côvados, e o lado oeste dois mil côvados, e o lado norte dois mil côvados, e a cidade no meio; isto lhes será por arrabaldes das cidades.

“Isto lhes será”: a raiz textual dos dois mil côvados. É deste versículo, dito a respeito das cidades levíticas e das cidades de refúgio, que a Guemará deriva, por meio de uma gzerá shavá (analogia verbal entre “lugar” e “lugar”, e entre “fuga” e “fuga”), a medida de dois mil côvados que todo israelita recebe além do seu ponto de repouso no Shabat. A mishná aplica essa medida a um caso concreto e engenhoso: quem, ao escurecer no caminho, delimita com precisão seu ponto de repouso — “em sua base”, não vagamente “debaixo dela” — pode, com essa única palavra, dobrar seu alcance efetivo, chegando a quatro mil côvados entre o ponto de partida e sua própria casa.

Halachot · הֲלָכוֹת

O Rambam codifica a regra de quem fixa seu repouso à distância, num lugar conhecido: mesmo sem ter chegado até lá, se firmou no caminho com essa intenção, adquire repouso naquele ponto e, a partir dele, dois mil côvados para cada lado.

Rambam · Mishné Torá, Hilchot Eruvin 7:2
וְכֵן אִם נִתְכַּוֵּן לִקְבֹּעַ שְׁבִיתָתוֹ בְּמָקוֹם יָדוּעַ אֶצְלוֹ כְּגוֹן אִילָן אוֹ בַּיִת אוֹ גָּדֵר שֶׁהוּא מַכִּיר מְקוֹמוֹ, וְיֵשׁ בֵּינוֹ וּבֵינוֹ כְּשֶׁחָשְׁכָה אַלְפַּיִם אַמָּה אוֹ פָּחוֹת, וְהֶחֱזִיק בַּדֶּרֶךְ וְהָלַךְ כְּדֵי שֶׁיַּגִּיעַ לְאוֹתוֹ מָקוֹם וְיִקְנֶה בּוֹ שְׁבִיתָה, אַף עַל פִּי שֶׁלֹּא הִגִּיעַ וְלֹא עָמַד שָׁם, לְמָחָר יֵשׁ לוֹ לְהַלֵּךְ עַד מָקוֹם שֶׁנִּתְכַּוֵּן לוֹ, וּמֵאוֹתוֹ הַמָּקוֹם אַלְפַּיִם אַמָּה לְכָל רוּחַ.

E, do mesmo modo, se decidiu fixar seu repouso num lugar conhecido para ele — como uma árvore, uma casa ou uma cerca cujo local reconhece —, e há entre ele e esse lugar, ao escurecer, dois mil côvados ou menos, e ele se firmou no caminho e andou de modo a alcançar aquele lugar e nele adquirir repouso, ainda que não tenha chegado nem lá permanecido, no dia seguinte pode caminhar até o lugar a que se destinava, e a partir dele, dois mil côvados para cada lado.

Perush — os Mefarshim · הַמְּפָרְשִׁים

Os comentadores explicam por que a expressão vaga “debaixo dela” não fixa lugar algum quando o espaço sob a árvore é grande, e por que delimitar “em sua base” permite, na prática, dobrar a distância percorrida naquele Shabat.

Rambam · פֵּרוּשׁ הַמִּשְׁנָה
Comentário à Mishná, Eruvin 4:7
מִי שֶׁבָּא בַדֶּרֶךְ וְחָשְׁכָה לוֹ וְהָיָה מַכִּיר אִילָן אוֹ גָדֵר כו': הָעִקָּר אֶצְלֵנוּ מַה שֶּׁאַגִּיד לְךָ, הוּא כִּי כָּל הָאָדָם, וּבִלְבַד כְּשֶׁהוּא בַּדֶּרֶךְ, לְפִי שֶׁהוּא עָנִי, מֻתָּר לוֹ לְעָרֵב בְּרַגְלָיו, וְיֵשׁ בֵּינוֹ וּבֵין מָקוֹם שֶׁהוּא רְשׁוּת הַיָּחִיד פָּחוֹת מֵאַלְפַּיִם אַמָּה, וְהוּא הָיָה יוֹדֵעַ אוֹתוֹ מָקוֹם, וְאָמַר שְׁבִיתָתִי בְּמָקוֹם פְּלוֹנִי, קָנָה שְׁבִיתָה שָׁם וּכְאִלּוּ הִנִּיחַ עֵרוּב, וְיֵשׁ לוֹ לֵילֵךְ בְּכָל הַמָּקוֹם וְחוּצָה לוֹ אַלְפַּיִם אַמָּה. וּלְפִי שֶׁאָמַר תַּחְתָּיו וְהוּא אֵינוֹ מְסֻיָּם, לֹא אָמַר כְּלוּם, וְאֵין לוֹ לֵילֵךְ אֶלָּא לְעִקָּרוֹ שֶׁל אִילָן בִּלְבַד. וְזֶה כְּשֶׁיֵּשׁ תַּחַת הָאִילָן שְׁמֹנֶה אַמּוֹת אוֹ יוֹתֵר, שֶׁבָּהֶם יִפֹּל הַסָּפֵק וְלֹא נוֹדַע בְּאֵיזֶה מָקוֹם קָנָה שְׁבִיתָה:

"Quem vinha pelo caminho e escureceu para ele, e conhecia uma árvore ou uma cerca, etc." — o princípio entre nós, que agora te direi, é que toda pessoa, desde que esteja no caminho, por ser considerada pobre, tem permissão de fazer o eiruv com os próprios pés; e se há entre ele e um lugar de domínio privado menos de dois mil côvados, e ele conhecia aquele lugar, e disse "meu repouso será em tal lugar", adquiriu ali repouso, como se tivesse depositado um eiruv, e pode caminhar por todo aquele lugar e, fora dele, dois mil côvados.

E como disse "debaixo dela", que não é um ponto delimitado, não disse nada, e não pode caminhar senão até a base da árvore. E isso quando há debaixo da árvore oito côvados ou mais, pois neles cairia a dúvida e não se saberia em que ponto adquiriu repouso.

Bartenura · בַּרְטְנוּרָא
Comentário à Mishná, Eruvin 4:7
וְהָיָה מַכִּיר אִילָן אוֹ גָדֵר. שֶׁיָּכוֹל לְהַגִּיעַ שָׁם קֹדֶם שֶׁתֶּחְשַׁךְ, אֶלָּא שֶׁהוּא עָיֵף וְרוֹצֶה לָנוּחַ בִּמְקוֹמוֹ: לֹא אָמַר כְּלוּם. הוֹאִיל וְלֹא פֵּרֵשׁ אֵיזֶה אַרְבַּע אַמּוֹת בָּחַר לוֹ מִתַּחְתָּיו שֶׁל אִילָן, לָאו שְׁבִיתָה הִיא וְאֵין לוֹ אֶלָּא אַרְבַּע אַמּוֹת בַּמָּקוֹם שֶׁהוּא שָׁם, שֶׁהֲרֵי לֹא קָנָה שְׁבִיתָה בִּמְקוֹמוֹ כֵּיוָן שֶׁעָקַר דַּעְתּוֹ מִלִּשְׁבּוֹת כָּאן, וְתַחַת הָאִילָן נַמִּי לֹא קָנָה שְׁבִיתָה. וְהָנֵי מִלֵּי כְּשֶׁיֵּשׁ תַּחְתָּיו שֶׁל אִילָן שְׁמֹנֶה אַמּוֹת אוֹ יוֹתֵר: אָמַר שְׁבִיתָתִי בְעִקָּרוֹ. הוֹאִיל וְסִיֵּם מְקוֹמוֹ, אוֹתָהּ שְׁבִיתָה קוֹנָה לוֹ אַלְפַּיִם לְצַד רַגְלָיו וְאַלְפַּיִם לְצַד בֵּיתוֹ:

"E conhecia uma árvore ou uma cerca" — a que podia chegar antes de escurecer, mas estava cansado e queria descansar onde estava.

"Não disse nada" — pois, não tendo especificado quais dos quatro côvados debaixo da árvore escolhia, isso não é repouso, e não tem senão os quatro côvados do lugar onde está, já que não adquiriu repouso ali, uma vez que afastou sua intenção de repousar ali, e também debaixo da árvore não adquiriu repouso. E isso quando há debaixo da árvore oito côvados ou mais.

"Disse: meu repouso será em sua base" — já que delimitou seu lugar, esse repouso lhe adquire dois mil côvados para o lado de seus pés e dois mil côvados para o lado de sua casa.

Rashi · רַשִׁ״י
Comentário à Guemará, Eruvin 49b
מתני' מי שבא בדרך וחשכה לו - גרסינן: והיה מכיר אילן או גדר - והוא בסוף אלפים ממקום רגליו ומהאילן לביתו אלפים: ואמר שביתתי תחתיו - ומשם יהיו לי אלפים דאע"ג דהשתא קדיש יומא מצי למיזל אלפים עד התם דהוא מקום שביתתו ומשום הכי יש לו אלפים לכאן ואלפים לצד ביתו: לא אמר כלום - טעמא מפרש בגמ': גדר - חומת אבנים:

"Mishná: quem vinha pelo caminho e escureceu para ele" — assim se lê o texto.

"E conhecia uma árvore ou uma cerca" — estando ela no fim dos dois mil côvados a partir do lugar de seus pés, e da árvore até sua casa outros dois mil côvados.

"E disse: meu repouso será debaixo dela" — e a partir dali teria dois mil côvados, pois, embora agora já tenha entrado o dia sagrado, ele ainda poderia caminhar os dois mil côvados até lá, que é o lugar de seu repouso; e por isso teria dois mil côvados para cá e dois mil côvados para o lado de sua casa.

"Não disse nada" — a razão é explicada na Guemará. "Cerca" — muro de pedras.