A Mishná · הַמִּשְׁנָה
Combinando terumá entre a terra e o vaso perfurado, e entre o vaso perfurado e o não perfurado
O vaso perfurado (atzitz nakuv) é como a terra. Separou terumá da terra sobre o vaso perfurado, ou do vaso perfurado sobre a terra — sua terumá é válida. Do não perfurado sobre o perfurado: é terumá, mas deve voltar a separar. Do perfurado sobre o não perfurado: é terumá, mas não deve ser comida até que se retirem sobre ela as terumot e os dízimos.
עָצִיץ נָקוּב, הֲרֵי זֶה כָּאָרֶץ. תָּרַם מֵהָאָרֶץ עַל עָצִיץ נָקוּב, מֵעָצִיץ נָקוּב עַל הָאָרֶץ, תְּרוּמָתוֹ תְּרוּמָה. מִשֶּׁאֵינוֹ נָקוּב עַל הַנָּקוּב, תְּרוּמָה, וְיַחֲזֹר וְיִתְרֹם. מִן הַנָּקוּב עַל שֶׁאֵינוֹ נָקוּב, תְּרוּמָה, וְלֹא תֵאָכֵל עַד שֶׁיּוֹצִיא עָלֶיהָ תְּרוּמוֹת וּמַעַשְׂרוֹת:
Fontes da Torá · מְקוֹרוֹת בַּתּוֹרָה
Esta Mishná deixa o tema do demai propriamente dito e trata de uma questão distinta, embora relacionada: o status de dízimo do que cresce em vaso, e não diretamente na terra.
Devarim (Deuteronômio) 14:22
עַשֵּׂר תְּעַשֵּׂר אֵת כָּל תְּבוּאַת זַרְעֶךָ הַיֹּצֵא הַשָּׂדֶה שָׁנָה שָׁנָה.
"Certamente dizimarás toda a produção da tua semente, que sai do campo, ano a ano" (Devarim 14:22).
Sobre a natureza desta Mishná. A obrigação bíblica de dízimo recai sobre "a produção da tua semente, que sai do campo" — isto é, sobre o que cresce ligado à terra. Um vaso perfurado (com um furo do tamanho mínimo de uma raiz pequena) é considerado, para fins legais, como ligado à terra — pois as raízes da planta podem, em teoria, atravessar o furo e absorver nutrientes do solo — e por isso seu produto é obrigado no dízimo por lei bíblica plena, como se tivesse crescido diretamente na terra. Já um vaso não perfurado é considerado desligado da terra, e seu produto é obrigado no dízimo apenas por decreto rabínico (para que não se confunda com o produto de vaso perfurado). Esta Mishná ensina as consequências práticas dessa distinção quando se tenta separar terumá misturando produto das duas categorias: quando ambas as fontes têm o mesmo grau de obrigação (terra e vaso perfurado, ambos bíblicos; ou vaso perfurado e não perfurado, ambos do mesmo grau relativo), a mistura funciona; mas separar do produto apenas rabinicamente obrigado (vaso não perfurado) sobre o bibicamente obrigado (vaso perfurado) é como separar do isento sobre o obrigado — insuficiente, e deve-se repetir a separação.
Halachot · הֲלָכוֹת
Como esta Mishná foi codificada em lei prática pelo Rambam.
Rambam · Mishné Torá, Hilchot Terumot 5:15
עָצִיץ נָקוּב הֲרֵי הוּא כְּאֶרֶץ. וְכַמָּה יְהֵא בַּנֶּקֶב כְּדֵי שֹׁרֶשׁ קָטָן וְהוּא פָּחוֹת מִכְּזַיִת.
O vaso perfurado é como a terra. E quanto deve ser o furo? O equivalente a uma raiz pequena, que é menos que uma azeitona.
Rambam · Mishné Torá, Hilchot Terumot 5:16
הַתּוֹרֵם מִפֵּרוֹת הַגְּדֵלִין בְּאֶרֶץ עַל הַגְּדֵלִין בְּעָצִיץ נָקוּב אוֹ מִפֵּרוֹת עָצִיץ נָקוּב עַל הַגְּדֵלִין בָּאָרֶץ תְּרוּמָתוֹ תְּרוּמָה. תָּרַם מִשֶּׁאֵינוֹ נָקוּב עַל הַנָּקוּב תְּרוּמָתוֹ תְּרוּמָה וְיַחֲזֹר וְיִתְרֹם. תָּרַם מִן הַנָּקוּב עַל שֶׁאֵינוֹ נָקוּב תְּרוּמָתוֹ תְּרוּמָה וְלֹא תֵּאָכֵל עַד שֶׁיּוֹצִיא עָלֶיהָ תְּרוּמָה וּמַעַשְׂרוֹת מִמָּקוֹם אַחֵר.
Aquele que separa terumá dos frutos que crescem na terra sobre os que crescem em vaso perfurado, ou dos frutos de vaso perfurado sobre os que crescem na terra — sua terumá é válida. Separou do não perfurado sobre o perfurado — sua terumá é válida, mas deve voltar a separar. Separou do perfurado sobre o não perfurado — sua terumá é válida, mas não deve ser comida até que se retirem sobre ela terumá e dízimos de outro lugar.
O Rambam codifica esta Mishná quase palavra por palavra em Hilchot Terumot (e não em Hilchot Maasser, pois o tema central é a definição do que conta como "ligado à terra" para fins de terumá e dízimo, e não especificamente as leniências do demai).
Perush — os Mefarshim · הַמְּפָרְשִׁים
O que os grandes comentadores dizem sobre esta Mishná.
Rambam · פֵּרוּשׁ הַמִּשְׁנָה
Comentário à Mishná, Demai 5:10
עָצִיץ. הוּא כְּלִי שֶׁחוֹרְשִׁין בּוֹ, וּכְשֶׁיִּהְיֶה נָקוּב כְּפִי שִׁעוּר שֹׁרֶשׁ קָטָן וְהוּא פָּחוֹת מִכְּזַיִת, הִיא נֶחְשֶׁבֶת כָּאָרֶץ, מִפְּנֵי שֶׁהִיא נִחְבֶּרֶת לָאָרֶץ, וּמַה שֶּׁצּוֹמֵחַ בַּכְּלִי הַהִיא כְּמוֹ הַצּוֹמֵחַ בָּאָרֶץ. וּמַה שֶּׁצּוֹמֵחַ בָּאָרֶץ הוּא חַיָּב בִּתְרוּמָה וּמַעַשְׂרוֹת מִן הַתּוֹרָה, וְהַצּוֹמֵחַ בַּכֵּלִים שֶׁאֵינָם נְקוּבִים אֵינָם חַיָּבִים בִּתְרוּמָה וְלֹא בְּמַעַשְׂרוֹת אֶלָּא מִדְּרַבָּנָן, לְפִי שֶׁהֵם נִבְדָּלִין מִן הָאָרֶץ.
"Atzitz" (vaso): é um recipiente em que se lavra; e quando é perfurado na medida de uma raiz pequena, menos que uma azeitona, é considerado como a terra, porque está ligado a ela; e o que cresce naquele recipiente é como o que cresce na terra. E o que cresce na terra é obrigado em terumá e dízimos por lei da Torá; e o que cresce em recipientes não perfurados não é obrigado em terumá nem em dízimos senão por decreto rabínico, pois estão separados da terra.
Bartenura · בַּרְטְנוּרָא
Comentário à Mishná, Demai 5:10
עָצִיץ נָקוּב. כְּלִי שֶׁמְּשִׂימִין בְּתוֹכוֹ עָפָר וְזוֹרְעִים בּוֹ, אִם נָקוּב כְּדֵי שֹׁרֶשׁ קָטָן שֶׁהוּא פָּחוֹת מִכַּזַּיִת הֲרֵי הוּא כָּאָרֶץ וּפֵרוֹתָיו טֶבֶל גָּמוּר דְּאוֹרַיְתָא. תָּרַם וְיַחֲזֹר וְיִתְרֹם. דְּמִן הַפָּטוּר עַל הַחִיּוּב הִפְרִישׁ וְלָאו תְּרוּמָה הִיא, הִלְכָּךְ יַחֲזֹר וְיִתְרֹם, וּמִכָּל מָקוֹם כֵּיוָן שֶׁקָּרָא לָהּ שֵׁם תְּרוּמָה נוֹתְנָהּ לַכֹּהֵן דְּלֹא לֵיתֵי לְזִלְזוּלֵי בִּתְרוּמָה. אֲבָל מִן הַנָּקוּב עַל שֶׁאֵינוֹ נָקוּב דְּמִן הַחִיּוּב עַל הַפָּטוּר הִפְרִישׁ, הַתְּרוּמָה הַוְיָא טֶבֶל דְּאוֹרַיְתָא, הִלְכָּךְ לֹא יֹאכַל עַד שֶׁיּוֹצִיא עָלֶיהָ תְּרוּמָה וּמַעַשְׂרוֹת.
"Vaso perfurado": recipiente em que se coloca terra e se semeia; se perfurado na medida de uma raiz pequena (menos que uma azeitona), é como a terra, e seus frutos são tevel completo por lei da Torá.
"Separou terumá... deve voltar a separar": pois separou do isento sobre o obrigado, e aquela não é terumá válida; por isso deve voltar a separar. E, ainda assim, já que a chamou de terumá, deve entregá-la ao cohen, para não se acostumar a menosprezar a terumá.
"Mas do perfurado sobre o não perfurado": separou do obrigado sobre o isento, e a terumá se torna tevel por lei da Torá; por isso não deve ser comida até que se retirem sobre ela terumá e dízimos.
Massechet Demai não possui Guemará no Talmud Bavli — é um dos tratados da Ordem de Zeraim sem comentário talmúdico babilônico (com exceção de Berachot), restando apenas o Talmud Yerushalmi e a Tosefta. Por isso, o comentário de Rashi é omitido nesta e em todas as demais mishnayot deste tratado.