Seder Zeraim · Massechet Berachot · Perek Zayin · Mishná 5

"Dois grupos que comiam em uma só casa"

שְׁתֵּי חֲבוּרוֹת שֶׁהָיוּ אוֹכְלוֹת בְּבַיִת אֶחָד
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR

A Mishná · הַמִּשְׁנָה

Dois grupos na mesma casa

1 Dois grupos que comiam em uma só casa: quando alguns deles se veem uns aos outros, eis que se juntam para um só zimun.

2 E se não, estes fazem o zimun por si mesmos, e aqueles fazem o zimun por si mesmos.

שְׁתֵּי חֲבוּרוֹת שֶׁהָיוּ אוֹכְלוֹת בְּבַיִת אֶחָד, בִּזְמַן שֶׁמִּקְצָתָן רוֹאִין אֵלּוּ אֶת אֵלּוּ, הֲרֵי אֵלּוּ מִצְטָרְפִים לְזִמּוּן. וְאִם לָאו, אֵלּוּ מְזַמְּנִין לְעַצְמָן, וְאֵלּוּ מְזַמְּנִין לְעַצְמָן.
A bênção sobre o vinho

3 Não se bendiz sobre o vinho até que se ponha água nele — palavras de Rabi Eliézer.

4 E os Sábios dizem: bendiz-se.

אֵין מְבָרְכִין עַל הַיַּיִן עַד שֶׁיִּתֵּן לְתוֹכוֹ מַיִם, דִּבְרֵי רַבִּי אֱלִיעֶזֶר. וַחֲכָמִים אוֹמְרִים, מְבָרְכִין:

Fontes da Torá · מְקוֹרוֹת בַּתּוֹרָה

Assim como as demais mishnayot deste perek, a regra sobre dois grupos que se unem ou se separam para o zimun decorre do mesmo princípio de que a bênção coletiva exige que os participantes formem, de fato, uma só assembleia.

Devarim (Deuteronômio) 8:10
וְאָכַלְתָּ וְשָׂבָעְתָּ וּבֵרַכְתָּ אֶת ה׳ אֱלֹהֶיךָ עַל הָאָרֶץ הַטֹּבָה אֲשֶׁר נָתַן לָךְ
"E comerás, e te saciarás, e bendirás o Eterno teu D-us pela boa terra que Ele te deu."

Por que esta Mishná gira em torno deste princípio. O zimun, como convite formal para a bênção coletiva, pressupõe que os participantes constituam, de algum modo perceptível, uma só reunião — e não apenas uma proximidade acidental de pessoas que comem, cada qual, sem qualquer vínculo entre si. Por isso a Mishná ensina que dois grupos que comem na mesma casa só se unem para um único zimun quando ao menos parte de um grupo consegue ver parte do outro — sinal de que, apesar de serem tecnicamente dois grupos, há entre eles uma conexão visual que permite considerá-los, para este efeito, uma assembleia só. Se não se veem, cada grupo permanece uma unidade independente e faz o seu próprio zimun. A segunda parte da Mishná, sobre diluir o vinho antes de bendizê-lo, reflete uma realidade da época: o vinho da Terra de Israel era tão concentrado que, na opinião de Rabi Eliézer, não se considerava ainda "vinho" apto para a bênção "Boré peri hagáfen" (Criador do fruto da videira) até que se lhe adicionasse água, tornando-o bebível; os Sábios discordam, considerando que a bênção específica do vinho já se aplica ao produto puro da uva, mesmo não diluído.

Halachot · הֲלָכוֹת

Como esta Mishná foi codificada em lei prática pelos grandes códigos halákicos.

Rambam · Mishné Torá, Hilchot Berachot 5:12
שְׁתֵּי חֲבוּרוֹת שֶׁהָיוּ אוֹכְלִין בְּבַיִת אֶחָד. בִּזְמַן שֶׁמִּקְצָתָן רוֹאִין אֵלּוּ אֶת אֵלּוּ מִצְטָרְפִין לְזִמּוּן אֶחָד. וְאִם לָאו אֵלּוּ מְזַמְּנִין לְעַצְמָן וְאֵלּוּ מְזַמְּנִין לְעַצְמָן. וְאִם יֵשׁ שַׁמָּשׁ אֶחָד בֵּינֵיהֶם שֶׁהוּא הוֹלֵךְ וּמְשַׁמֵּשׁ מֵחֲבוּרָה זוֹ לַחֲבוּרָה זוֹ מִצְטָרְפִין לְזִמּוּן אֶחָד אַף עַל פִּי שֶׁאֵין מִקְצָת אֵלּוּ רוֹאִין אֶת אֵלּוּ.
Dois grupos que comiam em uma só casa: quando alguns deles se veem uns aos outros, juntam-se para um só zimun. E se não, estes fazem o zimun por si, e aqueles por si. E se há um único servo entre eles, que vai e serve de um grupo a outro, juntam-se para um só zimun, ainda que não se vejam uns aos outros.
Shulchan Aruch · Orach Chaim 195:1
שְׁתֵּי חֲבוּרוֹת שֶׁאוֹכְלוֹת בְּבַיִת אֶחָד אוֹ בִּשְׁנֵי בָּתִּים, אִם מִקְצָתָן רוֹאִים אֵלּוּ אֶת אֵלּוּ מִצְטָרְפוֹת לְזִמּוּן; וְאִם לָאו אֵינָם מִצְטָרְפוֹת. וְאִם יֵשׁ שַׁמָּשׁ אֶחָד לִשְׁתֵּיהֶן הוּא מְצָרְפָן.
Dois grupos que comem em uma só casa, ou em duas casas: se alguns deles se veem uns aos outros, juntam-se para o zimun; e se não, não se juntam. E se há um único servo para ambos, ele os junta.
Shulchan Aruch · Orach Chaim 204:5
וְהַיְנוּ בְּיֵינוֹת שֶׁלָּהֶם שֶׁהָיוּ חֲזָקִים, אֲבָל יֵינוֹת שֶׁלָּנוּ שֶׁאֵינָם חֲזָקִים כָּל כָּךְ, אֲפִלּוּ רָמָא תְּלָתָא וְאָתָא אַרְבָּעָה אֵינוֹ מְבָרֵךְ עָלָיו בּוֹרֵא פְּרִי הַגֶּפֶן.
E isto se refere aos vinhos deles, que eram fortes; mas os nossos vinhos, que não são tão fortes, mesmo que se ponham três medidas de água e sobrem quatro [de vinho], não se bendiz sobre ele "Criador do fruto da videira" [pois já não há necessidade prática de diluição].

Perush — os Mefarshim · הַמְּפָרְשִׁים

O que os grandes comentadores dizem sobre esta Mishná. Nesta mishná não se localizou um comentário direto de Rashi sobre a abertura das suas próprias palavras na Guemará (Berachot 50a) — a Guemará ali passa diretamente à discussão analítica, sem um comentário introdutório de Rashi sobre este trecho específico.

Rambam · פֵּרוּשׁ הַמִּשְׁנָה
Comentário à Mishná, Berachot 7:5
שתי חבורות שהיו אוכלות בבית אחד כו': חבורה היא קהלה: ושאמר אם לאו אלו מזמנין לעצמן ואלו מזמנין לעצמן על מנת שלא יהיה לשתי החבורות שמש אחד, ישמש לשתי החבורות אבל אם היה להם שמש אחד ואע"פ שלא יראו אלו את אלו מצטרפין לזמון: והיין של זמן ההוא היה חזק מאד ולא היו יכולים לשתותו עד יתנו לתוכו מים הרבה, וע"כ לא נתחייב לברך עליו בפה"ג לדעת ר"א עד שימזגהו במים, שקודם שיהיה מזוג אינו יין מפני שלא יוכלו לשתותו, ואין הלכה כר"א:

"Dois grupos que comiam em uma só casa...": chaburá (grupo) é uma assembleia.

E o que disse, "e se não, estes fazem o zimun por si mesmos, e aqueles por si mesmos", refere-se a quando não há um único servo para os dois grupos; mas se havia para eles um único servo, ainda que não se vejam uns aos outros, juntam-se para o zimun.

E o vinho daquele tempo era muito forte, e não podiam bebê-lo sem lhe pôr muita água; por isso, na opinião de Rabi Eliézer, não se obrigava a bendizer sobre ele "Boré peri hagáfen" até que o diluísse com água — pois, antes de ser diluído, não era considerado vinho, já que não podiam bebê-lo. E a halachá não segue Rabi Eliézer.

Bartenura · בַּרְטְנוּרָא
Comentário à Mishná, Berachot 7:5
וְאִם לָאו אֵלּוּ מְזַמְּנִין לְעַצְמָן. וּבִזְמַן שֶׁשַּׁמָּשׁ אֶחָד מְשַׁמֵּשׁ לִשְׁתֵּי הַחֲבוּרוֹת, אַף עַל פִּי שֶׁאֵין רוֹאִים אֵלּוּ אֶת אֵלּוּ, הַשַּׁמָּשׁ מְצָרְפָן: אֵין מְבָרְכִין עַל הַיַּיִן. בּוֹרֵא פְּרִי הַגָּפֶן: עַד שֶׁיִּתֵּן לְתוֹכוֹ מַיִם. לְפִי שֶׁהָיָה יֵינָם חָזָק מְאֹד וְלֹא הָיָה רָאוּי לִשְׁתִיָּה בְּלֹא מַיִם, הִלְכָּךְ אַכַּתִּי לֹא אִישְׁתְּנֵי לְמַעַלְיוּתָא וְלֹא זָז מִבִּרְכָתוֹ הָרִאשׁוֹנָה, וּמְבָרְכִין עָלָיו בּוֹרֵא פְּרִי הָעֵץ כַּעֲנָבִים. וְאֵין הֲלָכָה כְּרַבִּי אֱלִיעֶזֶר:

"E se não, estes fazem o zimun por si mesmos" — mas quando um único servo serve os dois grupos, ainda que não se vejam uns aos outros, o servo os une.

"Não se bendiz sobre o vinho" — [a bênção] "Criador do fruto da videira".

"Até que se ponha água nele" — porque o vinho deles era muito forte e não era próprio para se beber sem água; por isso ainda não havia mudado para melhor, e não se afastava da sua bênção original, bendizendo-se sobre ele "Criador do fruto da árvore", como sobre as próprias uvas. E a halachá não segue Rabi Eliézer.