Seder Zeraim · Massechet Berachot · Perek Zayin · Mishná 2

"Mulheres, servos e menores não se incluem para o zimun"

נָשִׁים וַעֲבָדִים וּקְטַנִּים אֵין מְזַמְּנִין עֲלֵיהֶם
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR

A Mishná · הַמִּשְׁנָה

Quem nunca se inclui

1 Mulheres, servos e menores não se incluem sobre eles para o zimun.

נָשִׁים וַעֲבָדִים וּקְטַנִּים, אֵין מְזַמְּנִין עֲלֵיהֶם.
A medida mínima de alimento

2 Até quanto se inclui? Até a medida de uma azeitona.

3 Rabi Yehudá diz: até a medida de um ovo.

עַד כַּמָּה מְזַמְּנִין, עַד כַּזָּיִת. רַבִּי יְהוּדָה אוֹמֵר, עַד כַּבֵּיצָה:

Fontes da Torá · מְקוֹרוֹת בַּתּוֹרָה

A mesma raiz textual do zimun — "comerás, te saciarás, e bendirás" — que fundamenta a obrigação, fundamenta também os seus limites: só se inclui na obrigação plena quem verdadeiramente participou da refeição de modo pleno.

Devarim (Deuteronômio) 8:10
וְאָכַלְתָּ וְשָׂבָעְתָּ וּבֵרַכְתָּ אֶת ה׳ אֱלֹהֶיךָ עַל הָאָרֶץ הַטֹּבָה אֲשֶׁר נָתַן לָךְ
"E comerás, e te saciarás, e bendirás o Eterno teu D-us pela boa terra que Ele te deu."

Por que esta Mishná gira em torno deste versículo. A obrigação da Bênção Após a Refeição — e, com ela, do zimun que a precede quando três ou mais comem juntos — nasce do ato de comer e saciar-se. Mulheres, servos e menores, ainda que possam estar obrigados na própria Bênção Após a Refeição em algum grau (a Guemará discute se por preceito da Torá ou por decreto rabínico), não se equiparam ao homem israelita livre e maior de idade para efeito de constituir, com sua presença, a obrigação pública e formal do zimun — que é um ato de convocação coletiva, e não apenas de bênção individual. Quanto à medida "até quanto se inclui" — o versículo fala em "comer" e "saciar-se"; a Mishná discute qual a quantidade mínima de alimento que já conta como "ter comido" para esse fim: os Sábios fixam a medida de uma azeitona, a menor porção que ainda se considera "comer" halachicamente; Rabi Yehudá, lendo a exigência com mais rigor, exige a medida maior de um ovo.

Halachot · הֲלָכוֹת

Como esta Mishná foi codificada em lei prática pelos grandes códigos halákicos.

Rambam · Mishné Torá, Hilchot Berachot 5:7
נָשִׁים וַעֲבָדִים וּקְטַנִּים אֵין מְזַמְּנִין עֲלֵיהֶן אֲבָל מְזַמְּנִין לְעַצְמָן. וְלֹא תְּהֵא חֲבוּרָה שֶׁל נָשִׁים וַעֲבָדִים וּקְטַנִּים... קָטָן הַיּוֹדֵעַ לְמִי מְבָרְכִין מְזַמְּנִין עָלָיו וְאַף עַל פִּי שֶׁהוּא כְּבֶן שֶׁבַע אוֹ כְּבֶן שְׁמוֹנֶה. וּמִצְטָרֵף בֵּין לְמִנְיַן שְׁלֹשָׁה בֵּין לְמִנְיַן עֲשָׂרָה לְזַמֵּן עָלָיו.
Mulheres, servos e menores não se incluem sobre eles para o zimun, mas fazem o zimun entre si mesmos... O menor que sabe a Quem se bendiz inclui-se sobre ele, ainda que tenha apenas sete ou oito anos, e conta-se tanto para o quórum de três quanto para o quórum de dez para o zimun.
Rambam · Mishné Torá, Hilchot Berachot 5:8
אֵין מְזַמְּנִין אֶלָּא עַל מִי שֶׁאָכַל כְּזַיִת פַּת וּלְמַעְלָה... בַּמֶּה דְּבָרִים אֲמוּרִים בַּעֲשָׂרָה. אֲבָל בִּשְׁלֹשָׁה צָרִיךְ שֶׁיֹּאכְלוּ כָּל אֶחָד וְאֶחָד מֵהֶן כְּזַיִת פַּת וְאַחַר כָּךְ מְזַמְּנִין.
Não se inclui senão sobre quem comeu a medida de uma azeitona de pão ou mais... A que se refere isto? A um grupo de dez. Mas em um grupo de três, é necessário que cada um deles coma a medida de uma azeitona de pão, e só então se faz o zimun.
Shulchan Aruch · Orach Chaim 199:1
נָשִׁים וַעֲבָדִים וּקְטַנִּים אֵין מְזַמְּנִין עֲלֵיהֶם אֲבָל מְזַמְּנִין לְעַצְמָן, וְלֹא תְּהֵא חֲבוּרָה שֶׁל נָשִׁים וַעֲבָדִים וּקְטַנִּים מְזַמְּנִין יַחַד מִשּׁוּם פְּרִיצוּתָא דַּעֲבָדִים, אֶלָּא נָשִׁים לְעַצְמָן וַעֲבָדִים לְעַצְמָן, וּבִלְבַד שֶׁלֹּא יְזַמְּנוּ בְּשֵׁם.
Mulheres, servos e menores não se incluem sobre eles, mas fazem o zimun entre si mesmos; e não deve haver um grupo de mulheres, servos e menores fazendo o zimun juntos, por causa da leviandade dos servos — mas sim mulheres entre si e servos entre si, contanto que não mencionem o Nome.

Perush — os Mefarshim · הַמְּפָרְשִׁים

O que os grandes comentadores dizem sobre esta Mishná.

Rambam · פֵּרוּשׁ הַמִּשְׁנָה
Comentário à Mishná, Berachot 7:2
נשים ועבדים וקטנים אין מזמנין עליהם כו': אין הלכה כרבי יהודה. וזה שאמר קטנים אין מזמנין עליהם הוא כשלא ידעו ענין הברכה שהוא הדור ורוממות הקב"ה, אבל כשידעו למי מברכים מזמנין עליהם, והנשים מזמנות לעצמן:

"Mulheres, servos e menores não se incluem sobre eles...": a halachá não segue Rabi Yehudá.

E o que disse, "menores não se incluem sobre eles", refere-se a quando eles não sabem o que é a bênção — que é a glorificação e exaltação do Santo, bendito seja. Mas quando sabem a Quem se bendiz, inclui-se sobre eles. E as mulheres fazem o zimun entre si mesmas.

Bartenura · בַּרְטְנוּרָא
Comentário à Mishná, Berachot 7:2
וּקְטַנִּים אֵין מְזַמְּנִין עֲלֵיהֶם. דַּוְקָא קְטַנִּים שֶׁאֵין יוֹדְעִים לְמִי מְבָרְכִין, אֲבָל קָטָן הַיּוֹדֵעַ לְמִי מְבָרְכִין מְזַמְּנִין עָלָיו... וְנָשִׁים מְזַמְּנוֹת לְעַצְמָן וַעֲבָדִים מְזַמְּנִין לְעַצְמָן, אֲבָל נָשִׁים עִם עֲבָדִים לֹא, מִשּׁוּם פְּרִיצוּתָא: עַד כַּזָּיִת. וְכֵן הֲלָכָה, וְלֹא כְרַבִּי יְהוּדָה דְּאָמַר עַד כַּבֵּיצָה:

"E menores não se incluem sobre eles": especificamente menores que não sabem a Quem se bendiz; mas um menor que sabe a Quem se bendiz inclui-se sobre ele... E as mulheres fazem o zimun entre si mesmas, e os servos entre si mesmos; mas mulheres com servos, não — por causa da leviandade.

"Até a medida de uma azeitona" — e assim é a halachá, e não como Rabi Yehudá, que diz até a medida de um ovo.

Rashi · רַשִׁ״י
Comentário à Guemará, Berachot 45a — sobre a abertura desta Mishná
עד כמה מזמנין – כמה יאכל עמהם ויתחייב עמהם בזימון, ונפקא מינה להוציאם ידי חובתן אם יתנו לו הכוס לברך:

"Até quanto se inclui" — quanto deve comer com eles para se obrigar com eles no zimun; e disto decorre a consequência prática de cumprir a obrigação em nome deles, caso lhe entreguem o copo para bendizer.