Seder Nezikin · Massechet Avot · Perek Dalet · Mishná 19 de 22
Não te alegres quando teu inimigo cai
בִּנְפֹל אוֹיִבְךָ אַל תִּשְׂמָח
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR
A Mishná · המִשְׁנָה
Shmuel HaKatan costumava repetir o versículo de Provérbios: não te alegres quando teu inimigo cai, nem se regozije teu coração quando ele tropeça, para que o Eterno não veja, e seja mau a Seus olhos, e desvie dele Sua ira.
Shmuel HaKatan dizia: “Quando teu inimigo cair, não te alegres; e quando ele tropeçar, não se regozije o teu coração; para que o Eterno não o veja, e seja mau aos Seus olhos, e desvie dele a Sua ira” (Provérbios 24:17-18).
שְׁמוּאֵל הַקָּטָן אוֹמֵר, בִּנְפֹל אוֹיִבְךָ אַל תִּשְׂמָח וּבִכָּשְׁלוֹ אַל יָגֵל לִבֶּךָ, פֶּן יִרְאֶה ה' וְרַע בְּעֵינָיו וְהֵשִׁיב מֵעָלָיו אַפּוֹ׃
Fontes bíblicas · מְקוֹרוֹת
Provérbios 24:17-18
בִּנְפֹל אוֹיִבְךָ אַל תִּשְׂמָח וּבִכָּשְׁלוֹ אַל יָגֵל לִבֶּךָ, פֶּן יִרְאֶה ה' וְרַע בְּעֵינָיו וְהֵשִׁיב מֵעָלָיו אַפּוֹ
Único caso em todo o tratado, esta mishná é constituída integralmente por um versículo de Provérbios, citado por Shmuel HaKatan como divisa de sua conduta habitual — segundo Bartenura, ele costumava repeti-lo com frequência como norma de vida.
Halachot · הֲלָכוֹת
Bartenura · Avot 4:19
בִּנְפֹל אוֹיִבְךָ אַל תִּשְׂמָח. פָּסוּק הוּא בְּמִשְׁלֵי, אֶלָּא שֶׁשְּׁמוּאֵל הַקָּטָן הָיָה רָגִיל לְהוֹכִיחַ בְּנֵי אָדָם בְּמִדָּה זוֹ. פֶּן יִרְאֶה ה' וְרַע בְּעֵינָיו וְהֵשִׁיב מֵעָלָיו אַפּוֹ. שֶׁעֲשִׂיתוֹ בִּלְבָבְךָ כְּאִלּוּ הוּא שְׁלוּחֲךָ לְמַלְאוֹת תַּאֲוָתְךָ׃
Bartenura observa que este versículo de Provérbios se tornou tão associado a Shmuel HaKatan por ser a norma que ele repetidamente usava para admoestar as pessoas — a alegria com a queda de um inimigo é, no fundo, tratá-lo, sem perceber, como se fosse um instrumento a serviço do próprio rancor, o que desagrada aos olhos Divinos e pode reverter a ira de Deus daquele inimigo de volta para quem se alegrou.
Perush — os Mefarshim · המְּפָרְשִׁים
Rashi רַשִׁ״י
Rashi sobre Avot, Perek Dalet, Mishná 19
הַקָּטָן. קָטָן מִשְּׁמוּאֵל הָרָמָתִי, כְּמוֹ שֶׁמָּצִינוּ שֶׁיָּצְאָה בַּת קוֹל וְאָמְרָה שֶׁהָיָה רָאוּי שֶׁתִּשְׁרֶה עָלָיו שְׁכִינָה כְּמֹשֶׁה רַבֵּנוּ׃
Rashi explica o epíteto “Katan” (o Pequeno): não por pequenez de estatura ou de sabedoria, mas por humildade — segundo a tradição, chegou a soar uma voz celeste anunciando que ele seria digno de que a Presença Divina repousasse sobre ele, como sobre Moshé, e ainda assim escolheu ser chamado “o pequeno”.
Rambam רמב״ם
Perush HaMishná, Avot 4:19
חֲרוֹן אַפּוֹ לֹא נֶאֱמַר אֶלָּא אַפּוֹ, מְלַמֵּד שֶׁמּוֹחֲלִין לוֹ כָּל עֲוֹנוֹתָיו, וְאַף עַל פִּי שֶׁשְּׁלֹמֹה אָמַר בְּחָכְמָתוֹ זֹאת הַצַּוָּאָה, אֲבָל זֶה הֶחָכָם הָיָה מוֹכִיחַ בְּזֹאת הַמִּדָּה וּמַזְהִיר מִזֹּאת הָעֲבֵרָה׃
O Rambam nota que o versículo, embora originalmente de Shlomo em Provérbios, foi adotado por Shmuel HaKatan como instrumento constante de repreensão contra essa falha moral específica — a alegria maliciosa com o infortúnio alheio —, tornando-se por isso identificado com seu nome nesta mishná.