Mei HaShiloach · Volume V · Parashá 9

Vayeilech

וַיֵּלֶךְ
Rabi Mordechai Yosef Leiner de Izhbitz (1801–1854) · hebraico de domínio público · tradução original PT-BR

Três parágrafos sobre a parashá Vayeilech: a ida de Moshé como linguagem de perturbação diante da falta impressa na raiz do homem desde seu nascimento, a alegria trazida pela parashá do Hakhel que revela como se corrige até o pecado herdado da raiz do pai e da mãe, o selo do Eterno sobre a perfeição completa de Moshé que já não pode perder nem alcançar mais, e o ano da shemitá que ensina, com o oitavo ano, que a terra e sua plenitude pertencem ao Eterno.

Parágrafos

1 2 3
Parágrafo 1

"E foi Moshé e falou estas palavras etc." (Devarim 31:1). "Ida" (halichá) é linguagem de perturbação, porque era difícil aos seus olhos como poderia o homem corrigir a falta impressa em sua raiz desde o dia de seu nascimento, do lado do pai e da mãe, pois em pecado o concebeu sua mãe. Mas quando lhe foi dita a parashá do Hakhel, insinuando-lhe que o homem pode corrigir também o pecado nascido nele, que vem ao homem de sua raiz e da raiz de seu pai e de sua mãe, então se encheu de alegria, pois está dito (Yirmiyahu 4:1): "se voltares, Israel... a Mim voltarás." Porque o homem, quando comete uma transgressão, D'us nos livre, então se envergonha em seu entendimento diante de seu companheiro — ainda que seu companheiro não saiba disto, de qualquer modo ele não está tranquilo, porque sabe que seu companheiro é melhor do que ele — e isto não é teshuvá completa. Por isso disse o profeta "a Mim voltarás", isto é, que o homem se envergonhe diante do Eterno, para que não faça o que o Eterno não ordenou; porque o Eterno deu a Israel seiscentas e treze mitzvot, que são conselhos para Israel de como tirar de seu pensamento os maus desejos que estão enraizados em seu coração, porque ele está neste mundo, chamado lugar de impureza, como está na Guemará (Kidushin 40b): "e sua orla se inclina para o lugar de impureza." Por isso o Eterno deu conselhos ao homem de como afastar dele os desejos — como a mitzvá de tzitzit, para que o homem tenha temor do Eterno, e a mitzvá de tefilin, que indica as tekufot (potências), como está explicado em seu lugar. Mas quanto às más qualidades impressas no homem desde o dia de seu nascimento, que lhe vêm da raiz de seu pai e de sua mãe, sobre as quais disse o profeta (Yeshayahu 48:8): "e transgressor desde o ventre te chamou" — sobre isto foi dada a parashá do Hakhel, como está na Guemará (Chaguigá 3a): "e as crianças, para que vieram? Para dar recompensa aos que as trazem." Isto é, que por meio do desejo que há em seu pai e em sua mãe, de que entrem palavras de Torá nos ouvidos da criança — ainda que ela não saiba nada — como a mãe de Rabi Yehoshua bar Chananiá, conforme está na Guemará (Yerushalmi, Yevamot 1:6), por meio disto se corrigem no homem também as qualidades que foram impressas nele desde o ventre de sua mãe. E este desejo se chama "seu serviço" (shimushá) da Torá, que é maior que seu estudo, pois por meio dele se pode curar o que veio antes — e isto é "aos que as trazem", que também seu pai e sua mãe se corrigem também. E sobre isto é descrito Rabi Yehoshua bar Chananiá nos elogios, "bem-aventurada a que o gerou" (Avot 2:8), porque ele corrigiu o que veio antes, isto é, o desejo de seu pai e de sua mãe que houve neles no momento da união, e por conseguinte ele era puro por meio de sua mãe. E quando Moshé, nosso mestre, a paz esteja sobre ele, viu isto, então se encheu de alegria.

וַיֵּלֶךְ מֹשֶׁה וַיְדַבֵּר אֶת הַדְּבָרִים הָאֵלֶּה כוּ׳. הֲלִיכָה הוּא לְשׁוֹן טִרְדָּה, כִּי הָיָה קָשֶׁה בְּעֵינָיו, אֵיךְ יוּכַל הָאָדָם לְתַקֵּן הַחֶסְרוֹן הַמּוּטְבָּע בְּשׁוֹרְשׁוֹ מִיּוֹם הִוָּלְדוֹ מִצַּד אָב וָאֵם אֲשֶׁר בְּחֵטְא יֶחֱמַתְנוּ אִמּוֹ, אַךְ כַּאֲשֶׁר נֶאֱמַר לוֹ פָּרָשַׁת הַקְהֵל שֶׁנִּרְמַז לוֹ, כִּי הָאָדָם יָכוֹל לְתַקֵּן גַּם כֵּן הַחֵטְא הַנּוֹלָד בּוֹ אֲשֶׁר יָבֹא לָאָדָם מִשּׁוֹרְשׁוֹ וְשׁוֹרֶשׁ אָבִיו וְאִמּוֹ, אָז נִתְמַלָּא בְּשִׂמְחָה, כִּי נֶאֱמַר (ירמיה ד',א') "אִם תָּשׁוּב יִשְׂרָאֵל כוּ׳ אֵלַי תָּשׁוּב", כִּי הָאָדָם כְּשֶׁעוֹשֶׂה עֲבֵירָה ח"ו אָז יֵבוֹשׁ בְּדַעְתּוֹ נֶגֶד חֲבֵירוֹ אַף שֶׁאֵין חֲבֵירוֹ יוֹדֵעַ בּוֹ, מִכָּל מָקוֹם אֵין הוּא בְּנַיְיחָא מִפְּנֵי שֶׁיּוֹדֵעַ שֶׁחֲבֵירוֹ טוֹב מִמֶּנּוּ וְזֶה אֵינוֹ תְּשׁוּבָה שְׁלֵימָה, עַל כֵּן אָמַר הַנָּבִיא "אֵלַי תָּשׁוּב", הַיְינוּ שֶׁיִּתְבַּיֵּישׁ הָאָדָם מִפְּנֵי הַש"י שֶׁלֹּא יַעֲשֶׂה מַה שֶּׁלֹּא צִוָּה ה', כִּי הַש"י נָתַן לְיִשְׂרָאֵל תַּרְיַ"ג מִצְוֹת שֶׁהֵם עֵצוֹת לְיִשְׂרָאֵל אֵיךְ יוֹצִיא מִמַּחְשַׁבְתּוֹ תַּאֲווֹת הָרָעוֹת שֶׁהֵם מְשׁוֹרָשִׁים בְּלִבּוֹ, מֵחֲמַת שֶׁהוּא בָּעוֹלָם הַזֶּה הַנִּקְרָא מְקוֹם טֻמְאָה כִּדְאִיתָא בַּגְּמָרָא [קידושין מ':] וְנוֹפָהּ נוֹטֶה לִמְקוֹם טֻמְאָה, לָכֵן נָתַן הַש"י עֵצוֹת לָאָדָם אֵיךְ לְהָסִיר מֵאִתּוֹ הַתַּאֲווֹת, כְּגוֹן מִצְוַת צִיצִית שֶׁיִּהְיֶה לָאָדָם יִרְאַת ה' וּמִצְוַת תְּפִילִּין שֶׁמּוֹרָה עַל תַּקּוּפוּת כְּמוֹ שֶׁמְּבוֹאָר בִּמְקוֹמָם, אַךְ בַּמִּדּוֹת הָרָעוֹת הַנִּטְבָּעִים בָּאָדָם מִיּוֹם הִוָּלְדוֹ שֶׁבָּא לוֹ מִשּׁוֹרֶשׁ אָבִיו וְאִמּוֹ וַעֲלֵיהֶם אָמַר הַנָּבִיא (ישעיה מ"ח,ח') "וּפֹשֵׁעַ מִבֶּטֶן קֹרָא לָךְ", עַל זֶה נִתְּנָה פָּרָשַׁת הַקְהֵל כִּדְאִיתָא בַּגְּמָרָא (חגיגה ג'.) "וְטַף לָמָּה בָּאוּ כְּדֵי לִיתֵּן שָׂכָר לִמְבִיאֵיהֶן", הַיְינוּ שֶׁעַל יְדֵי הַתְּשׁוּקָה שֶׁבְּאָבִיו וְאִמּוֹ שֶׁיִּכָּנְסוּ דִּבְרֵי תּוֹרָה בְּאָזְנֵי הַתִּינוֹק אַף שֶׁאֵינוֹ יוֹדֵעַ מְאוּמָה כְּאִמּוֹ שֶׁל רַבִּי יְהוֹשֻׁעַ בַּר חֲנַנְיָא כִּדְאִיתָא בַּגְּמָרָא [ירושלמי יבמות פ"א ה"ו] עַל יְדֵי זֶה יְתוּקַּן בָּאָדָם אַף הַמִּדּוֹת שֶׁנִּטְבְּעוּ בּוֹ מִבֶּטֶן אִמּוֹ, וְהַתְּשׁוּקָה הַזֹּאת נִקְרֵאת שִׁימּוּשָׁהּ שֶׁל תּוֹרָה שֶׁהִיא גְּדוֹלָה מִלִּימּוּדָהּ שֶׁעַל יְדֵי זֶה יָכוֹל לְרַפְּאוֹת אֶת הַקּוֹדֵם, וְהַיְינוּ לִמְבִיאֵיהֶן שֶׁגַּם אָבִיו וְאִמּוֹ יְתוּקְּנוּ גַּם כֵּן, וְעַל זֶה יְתוֹאַר רַבִּי יְהוֹשֻׁעַ בַּר חֲנַנְיָא בְּמַעֲלוֹת אַשְׁרֵי יוֹלַדְתּוֹ (אבות פ"ב, מ"ח) לְפִי שֶׁהוּא תִּיקּוּן אֶת הַקּוֹדֵם הַיְינוּ תְּשׁוּקַת אָבִיו וְאִמּוֹ שֶׁהָיְתָה לָהֶם בִּשְׁעַת זִיוּוּג, וּמִמֵּילָא הָיָה נָקִי אַגַּב אִמּוֹ, וְכַאֲשֶׁר רָאָה מֹשֶׁה רַבֵּינוּ עָלָיו הַשָּׁלוֹם אֶת זֹאת אָז נִתְמַלָּא בְּשִׂמְחָה.
Parágrafo 2

"Não poderei mais sair e entrar" (Devarim 31:2). Isto é, porque neste dia se completou Moshé, nosso mestre, a paz esteja sobre ele, na perfeição verdadeira, e o Eterno selou Seu nome sobre ele. Eis que todo o tempo em que o homem não está completo, ele ainda pode alcançar e chegar a graus mais altos, mas também pode, D'us nos livre, perder o que alcançou antes; mas depois que se completa, não pode mais perder o que alcançou antes, e também não pode mais alcançar mais. E isto é o que disse Moshé, nosso mestre, a paz esteja sobre ele, "não poderei mais sair e entrar" — "sair" é que ele estava completo e o Eterno selou Seu nome sobre seus atos, de modo que não poderia perder o que alcançou; "e entrar" é que também não poderia mais alcançar mais.

לֹא אוּכַל עוֹד לָצֵאת וְלָבוֹא. הַיְינוּ כִּי בַיּוֹם הַזֶּה נִשְׁלַם מֹשֶׁה רַבֵּינוּ עָלָיו הַשָּׁלוֹם בַּשְּׁלֵימוּת הָאֲמִיתִּי וְהַש"י חָתַם שְׁמוֹ עָלָיו, וְהִנֵּה כָּל זְמַן שֶׁלֹּא נִשְׁלַם הָאָדָם יוּכַל עוֹד לְהַשִּׂיג וּלְהַגִּיעַ לְמַעֲלוֹת, אַךְ יוּכַל גַּם כֵּן ח"ו לְאַבֵּד מַה שֶּׁהִשִּׂיג מִקּוֹדֶם, אֲבָל אַחַר שֶׁנִּשְׁלַם לֹא יוּכַל עוֹד לְאַבֵּד מַה שֶּׁהִשִּׂיג מִקּוֹדֶם, וְגַם כֵּן לֹא יוּכַל עוֹד לְהַשִּׂיג יוֹתֵר, וְזֶה שֶׁאָמַר מֹשֶׁה רַבֵּינוּ עָלָיו הַשָּׁלוֹם "לֹא אוּכַל עוֹד לָצֵאת וְלָבוֹא", "לָצֵאת" הַיְינוּ שֶׁהוּא נִשְׁלַם וְהַש"י חָתַם שְׁמוֹ עַל מַעֲשָׂיו שֶׁלֹּא יוּכַל לְאַבֵּד מַה שֶּׁהִשִּׂיג, "וְלָבוֹא" הַיְינוּ שֶׁלֹּא יוּכַל לְהַשִּׂיג עוֹד גַּם כֵּן.
Parágrafo 3

"Ao fim de sete anos, no tempo do ano da shemitá, na festa de Sucot" (Devarim 31:10). Está na Guemará (Rosh HaShaná 12b): "o ano da shemitá, que assunto tem com a festa de Sucot? Já é o oitavo!" — mas toda produção que não trouxe um terço na sétima, tu a tratas com o costume do sétimo também no oitavo. E isto é conforme o versículo (Tehilim 115:16): "os céus são céus para o Eterno, e a terra Ele deu aos filhos do homem." E isto é apenas conforme o que aparece; mas Davi, o rei, a paz esteja sobre ele, disse (Tehilim 135:6): "tudo o que o Eterno quis, fez, nos céus e na terra" — pois sabia bem que todos os atos dos filhos do homem, ainda que a escolha tenha sido dada na mão do homem, são apenas uma coisa pequena, como a casca de um alho. E isto é o que dizemos no primeiro dia (da semana, ao recitar os cânticos levíticos diários no serviço da manhã): "do Eterno é a terra" etc — pois o assunto do Shabat é que se saiba que não há nenhuma força na mão do homem sobre as trinta e nove melachot criadas no mundo, por meio das quais o homem poderia fazer tudo o que quiser; todas elas são proibidas no Shabat. E por isso, quando começam os dias de semana e é permitido fazer trabalho, o homem poderia, D'us nos livre, dizer "minha força e o poder de minha mão me fizeram este bem" (Devarim 8:17) — por isso estabeleceram nossos sábios, de abençoada memória, dizer logo depois "do Eterno é a terra e sua plenitude." E assim também é o assunto na shemitá que a Torá ordenou, isto é, que se saiba que "do Eterno é a terra e sua plenitude"; e quando vem o oitavo ano e a Torá permite arar e semear, para que não te esqueças, D'us nos livre, e digas "minha força e o poder de minha mão" — por isso ordenou que se costume nele, também no oitavo, o costume do sétimo, na produção que não trouxe um terço, para que te lembres que "do Eterno é a terra e sua plenitude."

מִקֵּץ שֶׁבַע שָׁנִים בְּמֹעֵד שְׁנַת הַשְּׁמִטָּה בְּחַג הַסֻּכּוֹת. אִיתָא בַּגְּמָרָא (ראש השנה י"ב:) שְׁנַת הַשְּׁמִטָּה מַאי עֲבִידְתֵּיהּ בְּחַג הַסֻּכּוֹת שְׁמִינִית הוּא אֶלָּא כָּל תְּבוּאָה שֶׁלֹּא הֵבִיאָה שְׁלִישׁ בַּשְּׁבִיעִית אַתָּה נוֹהֵג בָּהּ מִנְהַג שְׁבִיעִית בַּשְּׁמִינִית, וְהוּא עַל פִּי פָּסוּק (תהלים קט"ו,ט"ז) "הַשָּׁמַיִם שָׁמַיִם לַה' וְהָאָרֶץ נָתַן לִבְנֵי אָדָם". וְזֶה הוּא רַק כְּפִי הַנִּרְאֶה. אֲבָל דָּוִד הַמֶּלֶךְ עָלָיו הַשָּׁלוֹם אָמַר (תהלים קל"ה,ו') "כֹּל אֲשֶׁר חָפֵץ ה' עָשָׂה בַּשָּׁמַיִם וּבָאָרֶץ". שֶׁהָיָה יוֹדֵעַ בְּטוֹב שֶׁכָּל מַעֲשֵׂי בְּנֵי אָדָם אַף שֶׁנִּתַּן הַבְּחִירָה בְּיַד אָדָם הוּא רַק דָּבָר מוּעָט כִּקְלִיפַּת הַשּׁוּם. וְזֶהוּ שֶׁאָנוּ אוֹמְרִים בַּיּוֹם הָרִאשׁוֹן "לַה' הָאָרֶץ" כוּ׳, דְּעִנְיַן שַׁבָּת הוּא שֶׁתֵּדַע שֶׁאֵין שׁוּם כֹּחַ בְּיַד הָאָדָם לְכָל הַל"ט מְלָאכוֹת שֶׁנִּבְרְאוּ בָּעוֹלָם שֶׁע"י יוּכַל אָדָם לִפְעֹל כָּל מַה שֶּׁיִּרְצֶה כֻּלָּם נֶאֱסָרִים בְּשַׁבָּת, וְעַל כֵּן כְּשֶׁהִתְחִילוּ יְמֵי הַחוֹל וּמֻתָּר בַּעֲשִׂיַּת מְלָאכָה יוּכַל הָאָדָם חַס וְשָׁלוֹם לוֹמַר "כֹּחִי וְעֹצֶם יָדִי". עַל כֵּן תִּקְּנוּ חֲזַ"ל לוֹמַר מִיָּד "לַה' הָאָרֶץ וּמְלוֹאָהּ", וְכֵן הָעִנְיָן גַּם כֵּן בַּשְּׁמִטָּה שֶׁצִּוְּתָה הַתּוֹרָה, הַיְנוּ שֶׁתֵּדַע כִּי "לַה' הָאָרֶץ וּמְלוֹאָהּ", וּכְשֶׁבָּא שְׁנַת הַשְּׁמִינִית וְהַתּוֹרָה הִתִּירָה לַחֲרֹשׁ וְלִזְרֹעַ פֶּן תִּשְׁכַּח חַס וְשָׁלוֹם וְתֹאמַר "כֹּחִי וְעֹצֶם יָדִי", עַל כֵּן צִוָּה לִהְיוֹת נוֹהֵג בָּהּ בַּשְּׁמִינִית גַּם כֵּן מִנְהַג שְׁבִיעִית בִּתְבוּאָה שֶׁלֹּא הֵבִיאָה שְׁלִישׁ כְּדֵי שֶׁתִּזְכֹּר כִּי "לַה' הָאָרֶץ וּמְלוֹאָהּ".