Iggerot HaRambam · Maamar HaIbur · Parte II

O molad de cada ano e mês, e as postergações

מַאֲמַר הָעִבּוּר
Rabeinu Moshe ben Maimon — Rambam (1138–1204) · tratado técnico dirigido a um discípulo · hebraico de domínio público · tradução original PT-BR

Prosseguindo o método do capítulo anterior, o Rambam ensina agora como calcular o molad de cada ano específico dentro do ciclo, e de cada mês dentro do ano — e chega ao capítulo mais importante de todo o tratado: o das dechiyot, as quatro postergações que determinam em qual dia da semana efetivamente recairá Rosh HaShaná, ainda que o molad calculado caia em outro dia.

Capítulo quarto — o molad de cada ano do ciclo

14Capítulo quarto, no conhecimento do molad de cada ano: quando o molad — isto é, do primeiro ano do ciclo — for conhecido, pelo modo que contamos, somarás D"ח תתע"ו ao primeiro molad dos anos do ciclo, e te sairá o molad do segundo ano. Por exemplo: era o molad do primeiro ano do ciclo duzentos e cinquenta e nove — que é este nosso ciclo — Guimel-Guimel שנ"ד; somamos a ele D"ח תתע"ו, deste modo.

15Elevamos uma hora à posição das horas, a cada mil e oitenta partes, e restaram cento e cinquenta partes; escrevemos isto numa terceira linha, na posição das partes. E ainda somamos as três horas da primeira linha, com a hora que elevamos das partes, às oito horas da segunda linha: o total delas foi doze horas. E depois somamos os dias com os dias: o total foi sete. Soubemos que o molad do segundo ano do ciclo foi sétima-feira, com cento e cinquenta partes da primeira hora; e o sinal é Zי"ב ק"נ. E quando quiseres saber o molad do terceiro ano, somarás D"ח תתע"ו ao molad do segundo ano, que é Zי"ב ק"נ; sairá para nós o molad do terceiro ano: quarta-feira, vinte horas e novecentas e vinte e seis partes da nona hora; e o sinal é D"כ תתרכ"ו. E quando quiseres saber o molad do quarto ano deste ciclo, somarás Ha-Ca"א תקפ"ט ao molad do terceiro ano, que é D"כ תתרכ"ו; sairá para ti o molad do quarto ano: terça-feira, dezoito horas e setecentas e trinta e cinco partes da sétima hora; e o sinal é Gי"ח תקל"ה.

16E assim, até o fim de todo o ciclo, somarás D"ח תתע"ו ao molad de cada ano simples, e te sairá o molad daquele que se segue; e somarás Ha-Ca"א תקפ"ט ao molad do ano embolísmico, e te sairá o molad daquele que se segue. E isto farás sempre — D"ח תתע"ו para o simples, e Ha-Ca"א תקפ"ט para o embolísmico, como explicamos acima. E se somares ao molad do último ano do ciclo Ha-Ca"א תקפ"ט, te sairá o molad do ciclo posterior ao teu ciclo — isto é, o ciclo que passou; e já expliquei isto a ti, de modo que poderás saber o molad de qualquer ciclo que quiseres, depois de saberes o molad de algum ciclo. E se quiseres sabê-lo a partir de outra contagem, somarás D"ח תתע"ו ao molad do ciclo, e te sairá o molad do segundo; somarás D"ח תתע"ו ao molad do segundo ano, te sairá o molad do terceiro ano, conforme antecipamos, até que te saia o molad do último ano do ciclo — somarás a ele Ha-Ca"א תקפ"ט, pois todo último ano dos anos do ciclo é embolísmico, e te sairá o ciclo seguinte a ele. E sobre isto demos esta explicação, ainda que seja evidente, para te acrescentar clareza na extensão do assunto; e te escreverei o molad de cada ano do ciclo duzentos e cinquenta e nove em diagrama, para que os encontres no lugar de um professor, e aprenderás dele, e farás o que contei, e examinarás o diagrama — se os encontrares corretos, saberás que teu procedimento está correto, e se encontrares entre eles diferença, retornarás a fazê-lo.

הַפֶּרֶק הָרְבִיעִי בִּידִיעַת מוֹלַד כָּל שָׁנָה כְּשֶׁיִּהְיֶה מוֹלָד רְצוֹנוֹ לוֹמַר שָׁנָה הָרִאשׁוֹנָה מִן הַמַּחְזוֹר יָדוּעַ עַל הַדֶּרֶךְ שֶׁסִּפַּרְנוּ תּוֹסִיף ד"ח תתע"ו עַל הַמּוֹלָד הָרִאשׁוֹן מִשְּׁנֵי הַמַּחְזוֹר וְיֵצֵא לְךָ מוֹלַד הַשָּׁנָה הַשְּׁנִיָּה מָשָׁל לְמַה זֶּה דּוֹמֶה הָיָה מוֹלַד הַשָּׁנָה הָרִאשׁוֹנָה מִן מַחְזוֹר רנ"ט אֲשֶׁר הוּא מַחְזוֹרֵנוּ זֶה ג"ג שנ"ד הוֹסַפְנוּ עָלָיו ד"ח תתע"ו כְּעֵין זֶה: הֲרֵימוֹנוּ שָׁעָה לְמוֹשַׁב הַשָּׁעוֹת בְּאֶלֶף וּשְׁמוֹנִים חֲלָקִים יִשָּׁאֵר ק"נ חֲלָקִים כָּתַבְנוּ אוֹתוֹ בְּשִׁטָּה שְׁלִישִׁית בְּמוֹשַׁב הַחֲלָקִים וְעוֹד קִבַּצְנוּ הַג' שָׁעוֹת מִן הַשִּׁטָּה הָרִאשׁוֹנָה עִם הַשָּׁעָה אֲשֶׁר הֲרֵימוֹתָ מִן הַחֲלָקִים אֶל הַח' שָׁעוֹת מִן הַשִּׁטָּה הַשְּׁנִיָּה יִהְיֶה הַמִּתְקַבֵּץ מִמֶּנּוּ י"ב שָׁעוֹת וְאַחַר כָּךְ קִבַּצְנוּ הַיָּמִים לַיָּמִים יִהְיֶה הַמִּתְקַבֵּץ ז' יָדַעְנוּ כִּי מוֹלַד הַשָּׁנָה הַשְּׁנִיָּה מִן הַמַּחְזוֹר הָיָה יוֹם ז' בְּק"נ חֲלָקִים מִן הַשָּׁעָה הָרִאשׁוֹנָה וְהַסִּימָן זי"ב ק"נ וּכְשֶׁתִּרְצֶה לָדַעַת מוֹלַד הַשָּׁנָה הַשְּׁלִישִׁית תּוֹסִיף ד"ח תתע"ו עַל מוֹלַד הַשָּׁנָה הַשְּׁנִיָּה אֲשֶׁר הִיא זי"ב ק"נ יֵצֵא לָנוּ מוֹלַד הַשָּׁנָה הַשְּׁלִישִׁית יוֹם ד' בְּכ' שָׁעוֹת וּתתרכ"ו חֲלָקִים מִן הַשָּׁעָה הַתְּשִׁיעִית וְהַסִּימָן ד"כ תתרכ"ו וְכַאֲשֶׁר תִּרְצֶה לָדַעַת מוֹלַד הַשָּׁנָה הָרְבִיעִית מִזֶּה הַמַּחְזוֹר תּוֹסִיף הַכ"א תקפ"ט עַל מוֹלַד הַשָּׁנָה הַשְּׁלִישִׁית אֲשֶׁר הִיא ד"כ תתרכ"ו יֵצֵא לְךָ מוֹלַד הַשָּׁנָה הָרְבִיעִית יוֹם ג' בְּי"ח שָׁעוֹת וּתקל"ה חֲלָקִים מִן הַשָּׁעָה הַשְּׁבִיעִית וְהַסִּימָן ג"יח תקל"ה וְכֵן עַד תַּכְלִית כָּל הַמַּחְזוֹר תּוֹסִיף ד"ח תתע"ו עַל מוֹלַד כָּל שָׁנָה פְּשׁוּטָה וְיֵצֵא לְךָ מוֹלַד שֶׁל אַחֲרֶיהָ וְתוֹסִיף הַכ"א תקפ"ט עַל מוֹלַד הַשָּׁנָה הַמְעֻבֶּרֶת יֵצֵא לְךָ מוֹלַד שֶׁל אַחֲרֶיהָ: וְזֶה תַּעֲשֶׂה לְעוֹלָם ד"ח תתע"ו לַפְּשׁוּטָה וְהַכ"א תקפ"ט לַמְעֻבֶּרֶת כְּמוֹ שֶׁפֵּרַשְׁנוּ לְעֵיל כִּי הַנִּשְׁאָר מִן הַפְּשׁוּטָה ד"ח תתע"ו וְהַנִּשְׁאָר מִן הַמְעֻבֶּרֶת הַכ"א תקפ"ט וְאִם תּוֹסִיף עַל מוֹלַד הַשָּׁנָה הָאַחֲרוֹנָה מִן הַמַּחְזוֹר הַכ"א תקפ"ט יֵצֵא לְךָ מוֹלַד הַמַּחְזוֹר שֶׁל אַחַר מַחְזוֹרְךָ רְצוֹנוֹ לוֹמַר הַמַּחְזוֹר שֶׁעָבַר וּכְבָר בֵּאַרְתִּי לְךָ בָּזֶה תּוּכַל לָדַעַת מוֹלַד אֵיזֶה מַחְזוֹר שֶׁתִּרְצֶה אַחַר שֶׁתֵּדַע מוֹלַד אֵיזֶה מַחְזוֹר וְאִם תִּרְצֶה לָדַעַת אוֹתוֹ מִמִּנְיָן אַחֵר תּוֹסִיף ד"ח תתע"ו עַל מוֹלַד הַמַּחְזוֹר וְיֵצֵא לְךָ מוֹלַד הַשֵּׁנִית תּוֹסִיף ד"ח תתע"ו עַל מוֹלַד הַשָּׁנָה הַשֵּׁנִית יֵצֵא לְךָ מוֹלַד הַשָּׁנָה הַשְּׁלִישִׁית לְפִי מַה שֶּׁהִקְדַּמְנוּ עַד שֶׁיֵּצֵא לְךָ מוֹלַד הַשָּׁנָה הָאַחֲרוֹנָה מִן הַמַּחְזוֹר תּוֹסִיף עָלָיו הַכ"א תקפ"ט לְפִי שֶׁכָּל שָׁנָה הָאַחֲרוֹנָה מִשְּׁנֵי הַמַּחְזוֹר מְעֻבֶּרֶת יֵצֵא לְךָ מַחְזוֹר שֶׁל אַחֲרָיו וְעַל זֶה אָמַרְנוּ הַפֵּרוּשׁ הַזֶּה אַף עַל פִּי שֶׁהוּא מְבֹאָר כְּדֵי לְהוֹסִיף לְךָ בֵּאוּר בַּאֲרִיכוּת הַדָּבָר וַאֲנִי אֶכְתֹּב לְךָ מוֹלַד כָּל שָׁנָה וְשָׁנָה מִמַּחְזוֹר רנ"ט בְּשִׂרְטוּט תִּמְצָא אוֹתָם בִּמְקוֹם מְלַמֵּד תִּתְלַמֵּד מִמֶּנּוּ וְתַעֲשֶׂה מַה שֶּׁסִּפַּרְתִּי וְתָעַיֵּן בְּשִׂרְטוּט אִם תִּמְצָא אוֹתָהּ מְכֻוָּנִים תֵּדַע שֶׁמַּעֲשֶׂיךָ מְכֻוָּן וְאִם תִּמְצָא בֵּינֵיהֶם חִלּוּף תָּשׁוּב לַעֲשׂוֹת:
Capítulo quinto — o molad de cada mês

17Capítulo quinto, no conhecimento do molad de cada mês: quando tiveres contigo o molad conhecido, dentre os anos do mundo — e é o molad de Tishrei — e quiseres saber o molad de Marchechvan, somarás A"iב תשצ"ג, que pertence ao mês lunar, conforme dissemos, ao molad de Tishrei, e então te sairá o molad de Marchechvan. Por exemplo: consideramos o molad deste nosso ano, que é o ano dezesseis deste ciclo mencionado, que é o ciclo duzentos e cinquenta e nove; encontramos este molad na noite de sexta-feira, sete horas e cento e setenta e nove partes da oitava hora; e o sinal é Vaz"ז קע"ט, conforme verás no diagrama; e escrevemos este sinal, A"iב תשצ"ג, numa segunda linha abaixo dele, cada categoria sob sua categoria, deste modo.

18Somamos as partes com as partes, conforme nosso costume: o total foi novecentas e setenta e duas partes. E somamos as horas com as horas: o total delas foi dezenove horas. E somamos os dias com os dias: o total foi sete dias. Soubemos que o molad de Marchechvan, neste ano, é sétima-feira, sete horas e novecentas e setenta e duas partes da oitava hora; e o sinal é Zי"ז תתקע"ב. E se quiseres saber o molad de Kislev, somarás A"iב תשצ"ג ao molad de Marchechvan, e te sairá o molad de Kislev; e assim sempre somarás A"iב תשצ"ג ao molad de qualquer um deles que quiseres, e te sairá o molad do mês que se segue a ele. E te escreverei o molad de cada mês dos meses deste ano mencionado em diagrama, conforme fizemos nos dois primeiros capítulos.

19Eis que já explicamos e demos exemplos e explicações, e não há capacidade de explicar mais que isto; e já expliquei e mencionei como fazer, uma vez após outra, para que seja acessível a quem começa a extrair os moladot; e o que não se esclarecer no primeiro capítulo se esclarecerá no segundo, e assim no terceiro — pois o procedimento na extração do molad de cada ano, ou na extração do molad de cada mês, segue por um único caminho, e por um único caminho se conduz. E sabe que o nome "molad" se aplica, junto aos sábios, à conjunção da lua e do sol em seu percurso médio; e assim o encontrarás, com a ajuda de D'us.

פֶּרֶק ה' בִּידִיעַת מוֹלַד כָּל חֹדֶשׁ כְּשֶׁיִּהְיֶה עִמְּךָ מוֹלָד מִשְּׁנֵי הָעוֹלָם יָדוּעַ וְהוּא מוֹלַד תִּשְׁרֵי וְתִרְצֶה לָדַעַת מוֹלַד מַרְחֶשְׁוָן תּוֹסִיף אי"ב תשצ"ג אֲשֶׁר מֵחֹדֶשׁ הַלְּבָנָה כְּמוֹ שֶׁאָמַרְנוּ עַל מוֹלַד תִּשְׁרֵי וְאָז יֵצֵא לְךָ מוֹלַד מַרְחֶשְׁוָן מָשָׁל לְמַה זֶּה דּוֹמֶה עִיַּנּוּ בְּמוֹלַד שְׁנָתֵנוּ זֶה וְהִיא שְׁנַת י"ו מִזֶּה הַמַּחְזוֹר הַנִּזְכָּר וְהוּא מַחְזוֹר רנ"ט מָצִינוּ מוֹלָד זֶה לֵיל ו' בְּז' שָׁעוֹת קע"ט חֲלָקִים מִן הַשָּׁעָה הַשְּׁמִינִית וְהַסִּימָן ו"ז קע"ט לְפִי מַה שֶּׁתִּרְאֶינָּה בְּשִׂרְטוּט וְכָתַבְנוּ זֶה הַסִּימָן אי"ב תשצ"ג בְּשִׁטָּה שְׁנִיָּה תַּחְתֶּיהָ כָּל סוּג תַּחַת סוּגוֹ עַל זֶה הַצּוּרָה: קִבַּצְנוּ הַחֲלָקִים לַחֲלָקִים לְפִי מִנְהָגֵנוּ נִתְקַבֵּץ מִזֶּה תתקע"ב חֲלָקִים וְקִבַּצְנוּ הַשָּׁעוֹת לַשָּׁעוֹת נִתְקַבֵּץ מֵהֶם י"ט שָׁעָה וְקִבַּצְנוּ הַיָּמִים לַיָּמִים הָיָה הַמִּתְקַבֵּץ ז' יָמִים יָדַעְנוּ כִּי מוֹלַד מַרְחֶשְׁוָן בָּזֶה הַשָּׁנָה יוֹם ז' בְּז' שָׁעוֹת וּתתקע"ב חֲלָקִים מִן הַשָּׁעָה הַשְּׁמִינִית וְהַסִּימָן זי"ז תתקע"ב וְאִם תִּרְצֶה לֵידַע מוֹלַד כִּסְלֵו תּוֹסִיף אי"ב תשצ"ג עַל מוֹלַד מַרְחֶשְׁוָן יֵצֵא לְךָ מוֹלַד כִּסְלֵו וְכֵן לְעוֹלָם תּוֹסִיף אי"ב תשצ"ג עַל מוֹלַד אֵיזֶה מֵהֶם שֶׁתִּרְצֶה יֵצֵא לְךָ מוֹלַד שֶׁל חֹדֶשׁ שֶׁל אַחֲרָיו וַאֲנִי אֶכְתֹּב לְךָ מוֹלַד כָּל חֹדֶשׁ מֵחָדְשֵׁי הַשָּׁנָה זוֹ הַנִּזְכֶּרֶת בְּשִׂרְטוּט לְפִי מַה שֶּׁעָשִׂינוּ בִּשְׁנֵי הַפְּרָקִים הָרִאשׁוֹנִים: הִנֵּה בֵּאַרְנוּ וּמָשַׁלְנוּ מְשָׁלִים וּפֵרַשְׁנוּ שֶׁאֵין הַיְּכֹלֶת לְפָרֵשׁ יוֹתֵר מִזֶּה וּכְבָר בֵּאַרְתִּי וְזָכַרְתִּי הֵיאַךְ תַּעֲשֶׂה פַּעַם אַחַר פַּעַם לְמַעַן יִהְיֶה קָרוֹב לַמַּתְחִיל בְּהוֹצָאוֹת הַמּוֹלָדוֹת וּמַה שֶּׁלֹּא נִתְבָּאֵר לוֹ מִן הַפֶּרֶק הָרִאשׁוֹן יִתְבָּאֵר לוֹ מִן הַשֵּׁנִי וְכֵן מִן הַג' כִּי הַמַּעֲשֶׂה בְּהוֹצָאַת הַמּוֹלָד כָּל שָׁנָה אוֹ בְּהוֹצָאַת מוֹלַד כָּל חֹדֶשׁ עַל דֶּרֶךְ אֶחָד הוֹלֵךְ וְעַל דֶּרֶךְ אֶחָד הוּא נִגְרָר וְדַע כִּי שֵׁם הַמּוֹלָד נוֹפֵל אֵצֶל הַחֲכָמִים עַל קִבּוּץ הַיָּרֵחַ וְהַשֶּׁמֶשׁ בְּמַהֲלָכָם הָאֶמְצָעִי וְכֵן תִּמְצָא בְּעֶזְרַת הַשֵּׁם:
Capítulo sexto — as postergações e as fixações de Rosh HaShaná

20Capítulo sexto, no conhecimento das postergações (dechuyot) e das fixações (kevuot): sabe que este capítulo é um dos pilares da intercalação, e precisas examiná-lo com paciência, pois nele está o apoio de tudo — e entende bem minhas palavras. E quando extraíres qualquer molad que quiseres, como disse, precisas saber em qual dia será Rosh HaShaná naquele ano, pois este é o propósito da intercalação; e este conhecimento se esclarece depois do conhecimento das postergações. E o assunto das postergações: os moladot postergados são aqueles em que, quando sai o molad de algum dos anos naquele padrão, será postergado, e Rosh HaShaná não será naquele mesmo dia. E fora destes, há os fixados — e são quatro fundamentos.

21O primeiro fundamento: quando te sair o molad no domingo, ou na quarta-feira, ou na sexta-feira, Rosh HaShaná, naquele ano, é postergado para o dia seguinte — e não examines quantas horas tens, a menos ou a mais. Por exemplo: se te sair o molad no domingo, em qualquer hora que seja, do dia ou da noite, Rosh HaShaná daquele ano é na segunda-feira; e se te sair o molad na quarta-feira, Rosh HaShaná daquele ano é na quinta-feira; e se te sair o molad na sexta-feira, Rosh HaShaná daquele ano é no sábado. Assim farás sempre, seja ano simples ou embolísmico; e o sinal é: "não Ad"u Rosh HaShaná" — os dias domingo, quarta e sexta não se fixam neles jamais, mas Rosh HaShaná será sempre segunda-feira, terça-feira, quinta-feira ou sábado; e o sinal é Bagha"z.

22E o segundo fundamento: quando te sair o molad num dos dias válidos, nos quais fixas — que são segunda, terça, quinta e sábado — na metade do dia, ainda que seja em apenas uma parte, não o fixes nele. Por exemplo: se o molad de algum dos anos foi segunda-feira, seis horas — e o sinal é Bי"ח — será Rosh HaShaná daquele ano na terça-feira. E se o molad foi menos que a metade do dia, ainda que por apenas uma parte — como se o molad foi segunda-feira, dezessete horas e setecentas e setenta e nove partes — Rosh HaShaná daquele ano será na segunda-feira. E assim farás nos demais dias válidos: quando te sair o molad na segunda-feira, dezoito horas ou mais, Rosh HaShaná daquele ano será terça-feira; e se o molad foi na terça-feira, dezoito horas ou mais, Rosh HaShaná daquele ano será quinta-feira, pois é postergado de quarta para quinta — e já explicamos que Rosh HaShaná nunca será sexta-feira. E assim, quando o molad for sábado, dezoito horas ou mais, Rosh HaShaná daquele ano será segunda-feira, pois é postergado de domingo para segunda. E o sinal deste fundamento é o que disseram nossos sábios, de abençoada memória: "nascido antes do meio-dia, é válido; depois do meio-dia, é inválido; e no meio-dia é como depois do meio-dia".

23E estes dois primeiros fundamentos ocorrem muitas vezes; mas os dois últimos fundamentos ocorrem apenas raramente, e de modo peculiar e incomum. O terceiro fundamento: que, em todo ano simples cujo molad caia na noite de terça-feira, em nove horas da noite e duzentas e quatro partes da hora — o Rosh HaShaná daquele ano será na quinta-feira, porque é postergado da terça-feira para a quarta-feira, e Rosh HaShaná não será na quarta-feira, mas é postergado para a quinta-feira. E quando te sair o molad assim, Gu"ט ר"ד ou mais, Rosh HaShaná daquele ano será na quinta-feira; e se o molad saiu menor que isto, ainda que por apenas uma parte — como se o molad foi Gu"ט ר"ג — Rosh HaShaná daquele ano será na terça-feira; e o sinal disto é: "Pe"l Gu Tar"d min Yod", e a explicação deste sinal: Pe — simples; Lamed — noite de terça-feira; nove horas, duzentas e quatro partes, da décima hora. E este é o terceiro fundamento das postergações.

24E o quarto fundamento: que, em todo ano cujo ano anterior a ele é embolísmico, e te sair seu molad na segunda-feira, três horas e quinhentas e oitenta e nove partes da quarta hora, Rosh HaShaná daquele ano será na terça-feira. E se este molad te sair menor que isto, ainda que por apenas uma parte, fixarás aquele mesmo dia — como se te sair o molad assim, três horas e quinhentas e oitenta e oito partes, Rosh HaShaná daquele ano será na segunda-feira. E o sinal deste quarto fundamento das postergações é: Mem-Ayin Yod"ב תקפ"ט min Dalet, e sua explicação: Mem — do ano anterior; Ayin — embolísmico; Yod — segunda-feira, dia dois; quinhentas e oitenta e nove partes; Dalet — da quarta hora. E estes dois últimos fundamentos ocorrem muito mais raramente que os primeiros; mas precisas te firmar sobre eles, e não os afastes de teu coração — e D'us nos conduzirá pelo caminho reto.

פֶּרֶק ו' בִּידִיעַת הַדְּחוּיוֹת וְהַקְּבוּעוֹת דַּע כִּי זֶה הַפֶּרֶק עַמּוּד מֵעַמּוּדֵי הָעִבּוּר וְצָרִיךְ אַתָּה לְעַיֵּן בּוֹ בְּמָתוּן כִּי עָלָיו הוּא הַסֶּמֶךְ וּבִין בִּדְבָרַי וּכְשֶׁתּוֹצִיא אֵיזֶה מוֹלָד שֶׁתִּרְצֶה כְּמוֹ שֶׁאָמַרְתִּי יֵשׁ לְךָ לָדַעַת אֵיזֶה יוֹם יִהְיֶה רֹאשׁ הַשָּׁנָה בָּזֶה הַשָּׁנָה כִּי זוֹ הַמְּגַמָּה מִן הָעִבּוּר וִידִיעָה זוֹ תִּתְבָּאֵר אַחַר יְדִיעַת הַדְּחוּיוֹת וְעִנְיַן הַדְּחוּיוֹת הַמּוֹלָדוֹת הַדְּחוּיוֹת כִּי כְּשֶׁיֵּצֵא מוֹלַד שָׁנָה מִן הַשָּׁנִים כְּעֵין אוֹתוֹ מוֹלָד יִהְיֶה דָּחוּי וְלֹא יִהְיֶה רֹאשׁ הַשָּׁנָה בְּאוֹתוֹ יוֹם וְזוּלַת אֵלּוּ הֵם קְבוּעוֹת וְהֵם ד' יְסוֹדוֹת הַיְּסוֹד הָרִאשׁוֹן כְּשֶׁיֵּצֵא לְךָ מוֹלַד יוֹם א' אוֹ יוֹם ד' אוֹ יוֹם ו' יִהְיֶה רֹאשׁ הַשָּׁנָה בְּאוֹתָהּ שָׁנָה נִדְחֵית בְּיוֹם שֶׁל אַחֲרָיו וְאַל תְּעַיֵּן מַה שֶּׁיֵּשׁ לְךָ מִן הַשָּׁעוֹת נִתְמַעֲטוּ אוֹ רַבּוּ מָשָׁל לְמַה זֶּה דּוֹמֶה אִם יֵצֵא לְךָ הַמּוֹלָד יוֹם א' בְּאֵיזוֹ שָׁעָה שֶׁיִּהְיֶה מִן הַיּוֹם אוֹ מִן הַלַּיְלָה רֹאשׁ הַשָּׁנָה בְּאוֹתָהּ שָׁנָה יוֹם שֵׁנִי וְאִם יֵצֵא לְךָ הַמּוֹלָד יוֹם ד' רֹאשׁ הַשָּׁנָה אוֹתָהּ שָׁנָה יוֹם ה' וְאִם יֵצֵא לְךָ הַמּוֹלָד יוֹם ו' רֹאשׁ הַשָּׁנָה אוֹתָהּ שָׁנָה יוֹם ז' כֵּן תַּעֲשֶׂה לְעוֹלָם פְּשׁוּטָה אוֹ מְעֻבֶּרֶת וְהַסִּימָן לֹא אד"ו רֹאשׁ הַשָּׁנָה וִימֵי אד"ו לֹא תִּקְבַּע בָּהֶם לְעוֹלָם אֲבָל יִהְיֶה רֹאשׁ הַשָּׁנָה לְעוֹלָם יוֹם ב' יוֹם ג' יוֹם ה' יוֹם ז' וְהַסִּימָן בגה"ז וְהַיְּסוֹד הַב' כְּשֶׁיֵּצֵא לְךָ מוֹלָד בְּיוֹם מִן הַיָּמִים הַכְּשֵׁרִים אֲשֶׁר תִּקְבַּע בָּהֶם וְהֵם בגה"ז בַּחֲצִי הַיּוֹם וַאֲפִלּוּ בְּחֵלֶק אֶחָד אַל תִּקְבַּע בּוֹ מָשָׁל לְמַה זֶּה דּוֹמֶה הָיָה מוֹלַד שָׁנָה מִן הַשָּׁנִים יוֹם ב' בְּו' שָׁעוֹת וְהַסִּימָן בי"ח יִהְיֶה רֹאשׁ הַשָּׁנָה שֶׁל אוֹתָהּ שָׁנָה יוֹם ג' וְאִם הָיָה הַמּוֹלָד פָּחוֹת מֵחֲצִי הַיּוֹם אֲפִלּוּ בְּחֵלֶק אֶחָד כְּגוֹן שֶׁהָיָה הַמּוֹלָד ב' י"ז תתרע"ט רֹאשׁ הַשָּׁנָה אוֹתָהּ שָׁנָה יוֹם ב' וְכֵן תַּעֲשֶׂה בִּשְׁאָר הַכְּשֵׁרִים כְּשֶׁיֵּצֵא לְךָ מוֹלָד ב' בְּי"ח שָׁעוֹת אוֹ יוֹתֵר רֹאשׁ הַשָּׁנָה אוֹתָהּ שָׁנָה יוֹם ג' וְאִם הָיָה הַמּוֹלָד יוֹם ג' בְּי"ח שָׁעוֹת אוֹ יוֹתֵר רֹאשׁ הַשָּׁנָה אוֹתָהּ שָׁנָה יוֹם ה' מִפְּנֵי שֶׁנִּדְחָה מִד' לְה' וּכְבָר בֵּאַרְנוּ כִּי רֹאשׁ הַשָּׁנָה לֹא יִהְיֶה יוֹם ו' וְכֵן כְּשֶׁיִּהְיֶה הַמּוֹלָד יוֹם ז' בְּי"ח שָׁעוֹת אוֹ יוֹתֵר רֹאשׁ הַשָּׁנָה אוֹתָהּ שָׁנָה יוֹם ב' לְפִי שֶׁנִּדְחָה מֵא' לְב' וְהַסִּימָן בָּזֶה הַיְּסוֹד הוּא מַה שֶּׁאָמְרוּ חז"ל נוֹלָד קֹדֶם חֲצוֹת כָּשֵׁר אַחַר חֲצוֹת פָּסוּל וּבַחֲצוֹת כְּאַחַר חֲצוֹת דָּמֵי וְאֵלּוּ הַשְּׁנֵי יְסוֹדִים הָרִאשׁוֹנִים פְּעָמִים רַבּוֹת הֵם נוֹפְלִים אֲבָל הַשְּׁנֵי יְסוֹדִים הָאַחֲרוֹנִים אֵינָם נוֹפְלִים אֶלָּא מְעַט וְעַל דֶּרֶךְ זָר וְנָכְרִי הַיְּסוֹד הַשְּׁלִישִׁי כִּי כָּל שָׁנָה פְּשׁוּטָה שֶׁיִּהְיֶה הַמּוֹלָד בָּהּ לֵיל ג' בְּט' שָׁעוֹת מִן הַלַּיְלָה וְר"ד חֲלָקִים מִן הַשָּׁעָה הָיָה רֹאשׁ הַשָּׁנָה אוֹתָהּ שָׁנָה יוֹם ה' מִפְּנֵי שֶׁהִיא נִדְחֵית מִן הַג' לְד' וְלֹא יִהְיֶה רֹאשׁ הַשָּׁנָה יוֹם ד' וְנִדְחֶה לְיוֹם ה' וּכְשֶׁיֵּצֵא לְךָ הַמּוֹלָד כֵּן ג"ט ר"ד אוֹ יוֹתֵר רֹאשׁ הַשָּׁנָה אוֹתָהּ שָׁנָה יוֹם ה' וְאִם יֵצֵא הַמּוֹלָד בְּפָחוֹת מִזֶּה וַאֲפִלּוּ בְּחֵלֶק כְּגוֹן שֶׁהָיָה הַמּוֹלָד כֵּן ג"ט ר"ג אוֹתָהּ שָׁנָה רֹאשׁ הַשָּׁנָה יוֹם ג' וְהַסִּימָן בּוֹ פ"ל גטר"ד מִן יוֹד וּפֵרוּשׁ זֶה הַסִּימָן פ' פְּשׁוּטָה ל' לֵיל שְׁלִישִׁי ט' שָׁעוֹת ר"ד חֲלָקִים מִשָּׁעָה עֲשִׂירִית וְזֶהוּ הַיְּסוֹד הַג' מִן הַדְּחוּיוֹת: וְהַיְּסוֹד הַד' כִּי כָּל שָׁנָה שֶׁלְּפָנֶיהָ מְעֻבֶּרֶת וְיֵצֵא לְךָ מוֹלָדָהּ יוֹם ב' בְּג' שָׁעוֹת וּתקפ"ט חֲלָקִים מִן הַשָּׁעָה הָרְבִיעִית רֹאשׁ הַשָּׁנָה אוֹתָהּ שָׁנָה יוֹם ג' וְאִם יֵצֵא לְךָ זֶה הַמּוֹלָד בְּפָחוֹת מִזֶּה וַאֲפִלּוּ בְּחֵלֶק אֶחָד תִּקְבַּע אוֹתוֹ יוֹם בְּעַצְמוֹ כְּמוֹ אִם יֵצֵא לְךָ הַמּוֹלָד כָּךְ בְּג' תקפ"ח רֹאשׁ הַשָּׁנָה אוֹתָהּ שָׁנָה יוֹם ב' וְהַסִּימָן בָּזֶה הַיְּסוֹד הַד' מִן הַדְּחוּיוֹת מ"ע י"ב תקפ"ט מִן דָּלֶת וּפֵרוּשׁ מ' מִלִּפְנֵי ע' עִבּוּר י' יוֹם ב' יוֹם שֵׁנִי תקפ"ט חֲמֵשׁ מֵאוֹת וּשְׁמוֹנִים וְתֵשַׁע חֲלָקִים ד' מִן שָׁעָה הָרְבִיעִית וְאֵלּוּ הַשְּׁנֵי יְסוֹדִים אַחֲרוֹנִים יוֹתֵר מְעַט הֵם נוֹפְלִים מִן הָרִאשׁוֹנִים אֲבָל צָרִיךְ אַתָּה לַעֲמֹד עֲלֵיהֶם וְלֹא תְּסִירֵם מִלִּבְּךָ וְהַשֵּׁם יַדְרִיכֵנוּ בְּדֶרֶךְ יְשָׁרָה: וַאֲנִי אֶכְתֹּב לְךָ יְמֵי קְבִיעוּת שְׁנֵי מַחְזוֹרִים בְּשִׂרְטוּט תִּתְלַמֵּד מֵהֶם לְפִי מִנְהָגֵנוּ בַּפְּרָקִים הָאֲחֵרִים וְזוֹ הִיא צוּרָתוֹ: לוּחַ קָבוּעַ שְׁנֵי מַחְזוֹר רנ"ט וְתוֹצִיא הַמּוֹלָדוֹת וְתִקְבַּע מַה שֶּׁיֵּשׁ לְךָ לִקְבֹּעַ וְתִדְחֶה מַה שֶּׁיֵּשׁ לְךָ לִדְחוֹת לְפִי הַיְּסוֹדוֹת שֶׁבֵּאַרְתִּי לְךָ אַחַר כֵּן תְּעַיֵּן בְּשִׂרְטוּט אִם תִּמְצָאֵם מְכֻוָּנִים תֵּדַע כִּי חֶשְׁבּוֹנְךָ מְכֻוָּן וְאִם לָאו תָּשׁוּב לְחֶשְׁבּוֹן בְּג"ה:

Sobre esta parte · עִיּוּן

As dechiyot — o mecanismo mais famoso do calendário judaico

Este capítulo sexto descreve, em sua essência, o mesmo sistema de "postergações" (dechiyot) que ainda hoje rege o calendário hebraico e é resumido no mnemônico popular "Lo ADU Rosh" — Rosh HaShaná nunca cai em domingo, quarta-feira ou sexta-feira. O Rambam explica as quatro dechiyot na ordem lógica de sua aplicação: a primeira (dias proibidos), a segunda (molad zaken, molad após o meio-dia), e as duas últimas — muito mais raras — que tratam de casos específicos envolvendo anos embolísmicos adjacentes. Este é reconhecidamente o capítulo mais complexo e mais citado de toda a literatura sobre o cálculo do calendário, e o próprio Rambam o assinala como "um dos pilares da intercalação".

Por que existem as postergações

Embora o texto aqui não entre nas razões (o Rambam prometeu, na introdução, evitar as "causas" das regras), vale notar para o leitor que as dechiyot não são arbitrárias: a primeira evita que Yom Kipur caia numa sexta ou domingo (o que criaria dois dias sagrados consecutivos de proibição de preparo de alimentos) e que Hoshaná Rabá caia em sábado (o que impediria o ritual das aravot). A segunda dechiyá corrige o fato de que o cálculo do molad usa uma média que nem sempre corresponde ao momento astronômico real da lua nova. As duas últimas, mais técnicas, ajustam casos-limite gerados pela interação entre anos simples e embolísmicos consecutivos.

Precisão terminológica: um manual, não uma responsa

Nota-se, ao longo destes capítulos, o estilo absolutamente distinto deste tratado dentro da coleção: não há apelo emocional, não há citação de versículos para consolo — apenas exemplos numéricos precisos, repetidos metodicamente ("por exemplo... e o sinal é..."), no puro registro de um manual técnico. Isto reforça o valor histórico único deste texto: ele mostra o Rambam, ainda jovem, já como matemático rigoroso e pedagogo paciente, décadas antes de se tornar a autoridade halachica suprema de sua geração.