Seder Kodashim · Massechet Zevachim · Perek Vav · Mishná 5 de 7

Como era realizada a oferenda de subida da ave

עוֹלַת הָעוֹף כֵּיצַד הָיְתָה נַעֲשֵׂית
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR

A Mishná · הַמִּשְׁנָה

Depois de detalhar a oferenda de pecado da ave, a mishná descreve o procedimento paralelo — e em vários pontos oposto — da oferenda de subida da ave: meliká com separação dos dois órgãos, serviço no chifre sudeste e na metade superior do altar, e o rito completo de preparação da cabeça e do corpo para a combustão total.

A oferenda de subida da ave, como era realizada? Ele subia pela rampa e virava-se para o caminho circundante, vinha ao chifre sudeste, beliscava a cabeça dela defronte à sua nuca, separando-a, e fazia escorrer o sangue dela sobre a parede do altar.Ao contrário da oferenda de pecado, realizada abaixo da linha vermelha e no chifre sudoeste, a oferenda de subida da ave era feita na metade superior do altar, no chifre sudeste — próximo ao local das cinzas — e a meliká aqui separava completamente a cabeça do corpo, cortando os dois órgãos do pescoço.

Tomava a cabeça e aproximava o lugar do seu beliscamento ao altar, absorvia-a com sal e a lançava sobre as labaredas.O sacerdote pressionava o local do corte contra a parede do altar para escoar o sangue restante da cabeça, salgava-a e a lançava separadamente sobre o fogo do altar, para consumi-la por inteiro.

Vinha ao corpo, e removia o papo, e a plumagem, e as vísceras que saíam com ela, e as lançava ao lugar das cinzas.Voltando-se então ao corpo da ave, o sacerdote removia o papo (o buché) junto com a pele e a plumagem que o cobriam, e as vísceras que se soltavam junto, descartando tudo isso no depósito de cinzas — pois essas partes não são adequadas à combustão sobre o altar.

Rasgava sem separar; e se separou, é válida.O corpo restante era rasgado entre as asas, sem que as duas metades fossem completamente separadas uma da outra — embora, se o sacerdote as separasse, a oferenda ainda permanecesse válida, pois este detalhe não é indispensável.

E absorvia-o com sal, e o lançava sobre as labaredas.Por fim, o corpo já preparado era também salgado e lançado sobre o fogo do altar, completando a combustão total exigida de toda oferenda de subida.

עוֹלַת הָעוֹף כֵּיצַד הָיְתָה נַעֲשֵׂית. עָלָה בַכֶּבֶשׁ וּפָנָה לַסּוֹבֵב, בָּא לוֹ לְקֶרֶן דְּרוֹמִית מִזְרָחִית, הָיָה מוֹלֵק אֶת רֹאשָׁהּ מִמּוּל עָרְפָּהּ וּמַבְדִּיל, וּמְמַצֶּה אֶת דָּמָהּ עַל קִיר הַמִּזְבֵּחַ. נָטַל אֶת הָרֹאשׁ, וְהִקִּיף בֵּית מְלִיקָתוֹ לַמִּזְבֵּחַ, וּסְפָגוֹ בְמֶלַח, וּזְרָקוֹ עַל גַּבֵּי הָאִשִּׁים, בָּא לוֹ לַגּוּף וְהֵסִיר אֶת הַמֻּרְאָה וְאֶת הַנּוֹצָה וְאֶת בְּנֵי מֵעַיִם הַיּוֹצְאִים עִמָּהּ, וְהִשְׁלִיכָן לְבֵית הַדָּשֶׁן. שִׁסַּע וְלֹא הִבְדִּיל. וְאִם הִבְדִּיל, כָּשֵׁר. וּסְפָגוֹ בְמֶלַח, וּזְרָקוֹ עַל גַּבֵּי הָאִשִּׁים:

Halachot · הֲלָכוֹת

Rambam · Perush HaMishná, Zevachim 6:5
עוֹלַת הָעוֹף לֹא בֵּאַר בָּהּ הַכָּתוּב מִמּוּל עֹרֶף אֲבָל לָמַדְנוּ מְלִיקַת הָעוֹלָה מִמְּלִיקַת הַחַטָּאת... וּמִמַּה שֶּׁאָמַר הַכָּתוּב בְּחַטַּאת הָעוֹף לֹא יַבְדִּיל יָדַעְנוּ שֶׁעוֹלַת הָעוֹף יַבְדִּיל... וּפֵרוּשׁ סְפָגוֹ בַמֶּלַח שֶׁיִּפְרֹשׂ עָלָיו הַמֶּלַח בְּיָדוֹ... וּמוּרְאָה הוּא הַזֶּפֶק שֶׁבּוֹ הַמַּאֲכָל, וְהוּא בָעוֹף כְּנֶגֶד הָאִצְטֻמְכָא בָּאָדָם, וְנוֹצָתָהּ הִיא הַנּוֹצָה שֶׁעָלֶיהָ, וְהוּא חוֹתֵךְ אוֹתָהּ עִם הָעוֹר וְנוֹצָה שֶׁעָלֶיהָ, וְהוּא דָּבָר תּוֹרָה.

Rambam explica que o local exato da meliká (“defronte à nuca”) não é declarado explicitamente para a oferenda de subida, mas é aprendido por analogia da oferenda de pecado; e, inversamente, que a separação completa dos dois órgãos é aprendida por contraste, já que a Escritura probe expressamente essa separação apenas na oferenda de pecado. Define o “murá” como o papo — equivalente ao estômago humano — e explica que sua remoção junto com a pele e a plumagem é exigência explícita da própria Torá, não mera prática sacerdotal.

Bartenura · Zevachim 6:5
עָלָה בַכֶּבֶשׁ. לְפִי שֶׁעוֹלַת הָעוֹף נַעֲשֵׂית לְמַעְלָה, דְּלֹא כְתִיב בְּעוֹלַת הָעוֹף יְסוֹד, אֶלָּא בְּחַטַּאת הָעוֹף בִּלְבָד... וּמַבְדִּיל. חוֹתֵךְ שְׁנֵי סִימָנִים... וְהִקִּיף בֵּית מְלִיקָתוֹ לַמִּזְבֵּחַ. מְקָרֵב וְדוֹחֵק בֵּית הַמְּלִיקָה בְּקִיר הַמִּזְבֵּחַ כְּדֵי שֶׁיִּתְמַצֶּה הַדָּם. מֻרְאָה. זֶפֶק. נוֹצָה. קוֹדֵר בּוֹ כְמִין אֲרֻבָּה וְנוֹטֵל כָּל הָעוֹר וְהַנּוֹצָה שֶׁכְּנֶגֶד הַזֶּפֶק עִם הַזֶּפֶק וּמַשְׁלִיךְ. שִׁסַּע. אֶת הָעוֹף בֵּין אֲגַפִּים וְלֹא הָיָה מַבְדִּיל.

Bartenura explica que a diferença entre subir ao topo (oferenda de subida da ave) e permanecer embaixo (oferenda de pecado) espelha, de modo invertido, a diferença entre as mesmas oferendas de animais grandes: ali a oferenda de pecado é feita em cima (chifres) e a oferenda de subida embaixo (base) — enquanto nas aves a relação se inverte. Detalha a técnica de remover o papo: cortar ao redor dele como uma espécie de janela, retirando pele e plumagem correspondentes junto com o órgão.

Perush — os Mefarshim · פֵּרוּשׁ הַמְּפָרְשִׁים

Rashi רש״י
Zevachim 64b, sobre a Guemará desta mishná
מַתְנִיתִין: עָלָה בַכֶּבֶשׁ — לְפִי שֶׁנַּעֲשֵׂית לְמַעְלָה כִּדְיָלְפִינַן בַּגְּמָרָא. בָּא לוֹ לְקֶרֶן דְּרוֹמִית מִזְרָחִית — כִּדְאָמְרַן שֶׁקְּרוֹבָה לְבֵית הַדֶּשֶׁן. וּמַבְדִּיל — בִּשְׁנֵי סִימָנִין... וְהִקִּיף אֶת בֵּית מְלִיקָתוֹ לַמִּזְבֵּחַ — סוֹמְכוֹ וְדוֹחֲקוֹ בַּקִּיר כְּדֵי שֶׁיִּתְמַצֶּה הַדָּם. סְפָגוֹ בְּמֶלַח — מְקַנְּחוֹ בְּמֶלַח הַנִּמְצָא בְּרֹאשׁ הַמִּזְבֵּחַ.

Rashi confirma que a oferenda de subida da ave se realiza no alto porque a Escritura não menciona “base” a seu respeito — apenas para a oferenda de pecado — e que o chifre sudeste é escolhido pela proximidade ao depósito de cinzas. Explica que o sal usado para enxugar a cabeça e o corpo era retirado do próprio depósito de sal mantido no topo do altar, um dos três locais onde o Templo guardava sal para os serviços.

גְּמָ’: בְּהֵמָה שֶׁעוֹלָתָהּ לְמַטָּה... חַטָּאתָהּ לְמַעְלָה, דִּקְרָנוֹת כְּתִיבִי בָהּ. עוֹף שֶׁעוֹלָתוֹ לְמַעְלָה — כִּדְיָלִיף לְקַמָּן בְּפִירְקִין.

A Guemará, segundo Rashi, formula o padrão invertido entre animais e aves de modo explícito: na oferenda animal, a oferenda de pecado sobe (aos chifres) e a de subida desce (à base); na oferenda de ave, o padrão se inverte, com a oferenda de subida subindo e a de pecado permanecendo embaixo — uma simetria deliberada que a própria Guemará destaca como fundamento das duas mishnayot 6:4 e 6:5.