Seder Moed · Massechet Shabat · Perek Vav · Mishná 5

Fios de cabelo, algodão, pimenta e o dente de ouro

יוֹצְאָה אִשָּׁה בְחוּטֵי שֵׂעָר
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR

A Mishná · הַמִּשְׁנָה

A mulher sai com fios de cabelo, totefet e sanbutin costurados, cabul e peruca no pátio, algodão no ouvido/sandália/nidá, pimenta e sal na boca — desde que não os coloque pela primeira vez no Shabat; disputa entre Rabi e os Sábios sobre dente postiço e dente de ouro

A Mishná retoma a lista de itens permitidos. A mulher sai com fios de cabelo que colocou na cabeça, seja do cabelo dela mesma, transformado em peruca, seja de cabelo de outra, seja de pelo de animal. E a mulher sai com o adorno chamado totefet, e com os sanbutin quando estão costurados e não cairão. Ela pode sair no Shabat com touca de lã ou com peruca para o pátio, ainda que não para o domínio público. E, da mesma forma, sai com pano que está em seu ouvido, e com pano em sua sandália, e com pano que colocou por causa de sua condição de nidá. Ela pode sair no Shabat com pimenta, ou com um grão de sal, ou qualquer coisa que coloque em sua boca para cura ou para evitar mau odor, desde que não coloque estes objetos em sua boca pela primeira vez no Shabat. E se caiu, não deve recolocá-lo. Quanto a dente postiço e também dente de ouro, Rabi Yehudá HaNassi permite sair com ele, e os Sábios proíbem.

יוֹצְאָה אִשָּׁה בְחוּטֵי שֵׂעָר, בֵּין מִשֶּׁלָּהּ בֵּין מִשֶּׁל חֲבֶרְתָּהּ בֵּין מִשֶּׁל בְּהֵמָה, וּבְטֹטֶפֶת וּבְסַנְבּוּטִין בִּזְמַן שֶׁהֵן תְּפוּרִין. בְּכָבוּל וּבְפֵאָה נָכְרִית לֶחָצֵר. בְּמוֹךְ שֶׁבְּאָזְנָהּ וּבְמוֹךְ שֶׁבְּסַנְדָּלָהּ וּבְמוֹךְ שֶׁהִתְקִינָה לְנִדָּתָהּ. בְּפִלְפֵּל וּבְגַרְגִּיר מֶלַח וּבְכָל דָּבָר שֶׁתִּתֵּן לְתוֹךְ פִּיהָ, וּבִלְבַד שֶׁלֹּא תִתֵּן לְכַתְּחִלָּה בְשַׁבָּת. וְאִם נָפַל, לֹא תַחֲזִיר. שֵׁן תּוֹתֶבֶת וְשֵׁן שֶׁל זָהָב, רַבִּי מַתִּיר, וַחֲכָמִים אוֹסְרִים:

Fontes da Torá · מְקוֹרוֹת בַּתּוֹרָה

Esta Mishná devolve a atenção ao critério fundamental que distingue vestimenta legítima de carga: o hábito consolidado. Um objeto colocado antes do Shabat, incorporado ao corpo como o cabelo ou uma peça dentária, não é "carregado" no sentido da Torá.

Shemot (Êxodo) 20:10
וְיוֹם הַשְּׁבִיעִי שַׁבָּת לַה׳ אֱלֹהֶיךָ, לֹא תַעֲשֶׂה כָל מְלָאכָה
"E o sétimo dia é Shabat para Hashem, teu Deus: não farás nenhuma obra."

Por que esta Mishná gira em torno deste princípio. O critério "desde que não coloque pela primeira vez no Shabat" — repetido aqui para a pimenta e o sal na boca, e implícito no caso do dente postiço — revela um princípio geral da hilchot Shabat: o que já está fixo ao corpo antes da entrada do Shabat não constitui um novo ato de "carregar" durante o Shabat, mesmo que tecnicamente seja um objeto separado do corpo. A disputa final entre Rabi Yehudá HaNassi e os Sábios sobre o dente de ouro ilustra até onde vai esse princípio: os Sábios temem que a mulher, envergonhada de ter um dente diferente dos demais, o retire para escondê-lo, enquanto Rabi entende que a vergonha, precisamente, é o que a impede de tirá-lo em público.

Halachot · הֲלָכוֹת

Como esta Mishná foi codificada em lei prática pelo Rambam — por que fios de cabelo não obstruem a imersão ritual, e a halachá final sobre o dente de ouro.

Rambam · Mishné Torá, Hilchot Shabat 19:4
יוֹצְאָה אִשָּׁה בְּחוּטֵי שֵׂעָר בֵּין מִשֶּׁלָּהּ בֵּין מִשֶּׁל חֲבֶרְתָּהּ בֵּין מִשֶּׁל בְּהֵמָה שֶׁקּוֹלַעְתָּן בִּשְׂעָרָהּ, שֶׁאֵין חוֹצְצִין וְאֵין חוֹשְׁשִׁין שֶׁמָּא תַּתִּירֵם.
A mulher sai com fios de cabelo, seja dela mesma, seja de outra, seja de animal, com que trança seu cabelo, pois não são obstáculo à água na imersão, e não se teme que venha a soltá-los.
Rambam · Mishné Torá, Hilchot Shabat 19:5
שֵׁן תּוֹתֶבֶת שֶׁל כֶּסֶף וְשֵׁן שֶׁל זָהָב, אֵין יוֹצְאִין בָּהּ, וְכֵן הֲלָכָה.
Dente postiço de prata e dente de ouro — não se sai com eles; e assim é a halachá.

Perush — os Mefarshim · הַמְּפָרְשִׁים

O que os grandes comentadores dizem sobre por que os três tipos de cabelo precisam ser mencionados separadamente, o uso do algodão para a nidá, e a razão da disputa sobre o dente de ouro.

Rambam · פֵּרוּשׁ הַמִּשְׁנָה
Comentário à Mishná, Shabat 6:5
וחוטי שער הם החוטים הנעשים משער כי אין ענינן כענין חוטי צמר וחוטי פשתן הנזכרים בראש הפרק כי חוטי שער אפילו קשורין על מצחה קשר מהודק אינם חוצצין לפי שהמים נכנסים בהם... ופאה נכרית כמו מגבעת ידבקו בו שער נאה והרבה ותשים אותו האשה על ראשה דרך עראי כדי שתתקשט בשער: ומוך מעט צמר מצמר גפן ודומיהם... ושן תותבת הוא שן נכרי שנותנת האשה בפיה במקום שינה שנפל לה דרך עראי ויתחזק בלחיצת השנים האחרים: ושן של זהב הוא שיהיה שן משניה משונה במראיתו ותעשה מכסה מזהב בצורת אותו השן... ורבי אומר שכיון שזה המעשה הוא להסתיר מומה שלא תעקור אותו להראות לחברותיה וחכמים אומרים שתעקור ותראה בר"ה ולפיכך אסור לצאת בו. והלכה כחכמים.

E fios de cabelo são os fios feitos de cabelo, pois seu caso não é como o caso dos fios de lã e fios de linho mencionados no início do capítulo, pois os fios de cabelo, ainda que amarrados em sua testa com nó apertado, não são obstáculo à água na imersão, porque a água entra neles.

E "peruca" é como uma touca à qual se prende cabelo bonito e abundante, e a mulher a coloca em sua cabeça de forma temporária, para se enfeitar com o cabelo. E algodão é um pouco de lã, de algodão ou semelhantes.

E "dente postiço" é um dente estranho que a mulher coloca em sua boca no lugar de seu dente que caiu, de forma temporária, e se fixa pela pressão dos outros dentes. E "dente de ouro" é quando um de seus dentes está diferente em aparência, e faz uma cobertura de ouro na forma daquele dente.

E Rabi diz que, uma vez que este objeto serve para esconder seu defeito, ela não o arrancará para mostrar às suas amigas; e os Sábios dizem que ela o arrancará e o mostrará no domínio público, e por isso é proibido sair com ele. E a halachá segue os Sábios.

Bartenura · בַּרְטְנוּרָא
Comentário à Mishná, Shabat 6:5
חוטי שער. שער תלוש שעשתה אותו כמין חוטין וקולעת בהן שערה, או אפלו קשרה אותן על פדחתה קשר מהדק, יוצאה בהן, דלא דמי לחוטי צמר וחוטי פשתן דלעיל, לפי שהמים נכנסים בהם... בין משלה בין משל חברתה בין משל בהמה. צריכי... פאה נכרית. אשה שאין לה רב שער, לוקחת שער נשים אחרות ומשימה בראשה, ונראה כאלו הוא שערה... בפלפל. שנותנת בפיה מפני ריח הפה: ובגרגיר מלח. שנותנת לרפואת חלי השנים... רבי מתיר. לצאת בה, דלא שלפה ומחויא, שלא לגלות מומה: וחכמים אוסרים. כיון שהוא משנה משאר שניה, דלמא מחייכי עלה ושלפא לה ואתיא לאתויה. והלכה כחכמים.

"Fios de cabelo": cabelo destacado que ela transformou em espécie de fios e trança em seu cabelo, ou ainda que os tenha amarrado em sua testa com nó apertado, sai com eles, pois não são iguais aos fios de lã e fios de linho mencionados acima, porque a água entra neles.

"Seja dela, seja de outra, seja de animal": as três menções são necessárias — cada uma ensina algo que as outras não ensinariam.

"Peruca": mulher que não tem muito cabelo toma cabelo de outras mulheres e o coloca em sua cabeça, e parece como se fosse seu próprio cabelo.

"Com pimenta": que coloca em sua boca por causa do odor da boca. "E com um grão de sal": que coloca para cura da dor dos dentes.

"Rabi permite": sair com ele, pois ela não o retira nem o mostra, para não revelar seu defeito. "E os Sábios proíbem": já que é diferente dos demais dentes dela, temendo que riam dela e ela o retire e venha a carregá-lo. E a halachá segue os Sábios.

Rashi · רַשִׁ״י
Comentário à Guemará, Shabat 64b
מתני' בחוטי שער - שקולעת בהן שערה: בין משלה - תלושין: בין משל בהמה - כגון של סוס.

"Nossa Mishná: 'com fios de cabelo'" — cabelo que ela trança em seu cabelo próprio, formando tranças ornamentais.

"Seja dela" — cabelo destacado de seu próprio corpo em ocasião anterior. "Seja de animal" — como o pelo de cavalo.