Seder Zeraim · Massechet Peá · Perek Dalet · Mishná 10

"O que é leket? O que cai no momento da colheita"

אֵיזֶהוּ לֶקֶט, הַנּוֹשֵׁר בִּשְׁעַת הַקְּצִירָה
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR

A Mishná · הַמִּשְׁנָה

A definição do leket, caso a caso

1 O que é leket (espigas caídas)? O que cai no momento da colheita.

2 [Se] estava colhendo, colheu uma mão cheia, arrancou um punhado cheio, um espinho o feriu e [a espiga] caiu da sua mão ao chão — pertence ao dono da casa.

3 [O que cai] dentro da mão e dentro da foice — pertence aos pobres.

4 [O que cai] atrás da mão e atrás da foice — pertence ao dono da casa.

5 [O que cai] da ponta da mão e da ponta da foice — Rabi Ishmael diz: pertence aos pobres. Rabi Akiva diz: pertence ao dono da casa.

אֵיזֶהוּ לֶקֶט, הַנּוֹשֵׁר בִּשְׁעַת הַקְּצִירָה. הָיָה קוֹצֵר, קָצַר מְלֹא יָדוֹ, תָּלַשׁ מְלֹא קֻמְצוֹ, הִכָּהוּ קוֹץ וְנָפַל מִיָּדוֹ לָאָרֶץ, הֲרֵי הוּא שֶׁל בַּעַל הַבָּיִת. תּוֹךְ הַיָּד וְתוֹךְ הַמַּגָּל, לָעֲנִיִּים. אַחַר הַיָּד וְאַחַר הַמַּגָּל, לְבַעַל הַבָּיִת. רֹאשׁ הַיָּד וְרֹאשׁ הַמַּגָּל, רַבִּי יִשְׁמָעֵאל אוֹמֵר, לָעֲנִיִּים. רַבִּי עֲקִיבָא אוֹמֵר, לְבַעַל הַבָּיִת:

Fontes da Torá · מְקוֹרוֹת בַּתּוֹרָה

A palavra "leket" na Torá é o que "cai" no momento da colheita — a Mishná agora traça a fronteira precisa entre o que conta como queda-de-colheita e o que não conta.

Vayikrá (Levítico) 19:9
וּבְקֻצְרְכֶם אֶת קְצִיר אַרְצְכֶם לֹא תְכַלֶּה פְּאַת שָׂדְךָ לִקְצֹר, וְלֶקֶט קְצִירְךָ לֹא תְלַקֵּט.
"E quando colherdes a colheita da vossa terra, não acabarás de colher o canto do teu campo, nem colherás as espigas caídas da tua colheita."

Por que esta Mishná gira em torno deste versículo. O nome leket vem da raiz "colher" (likét) — mas a Torá o qualifica como algo que "cai" durante o ato da colheita ("lekét ketzirchá", "as espigas caídas da tua colheita"). A Mishná define esse "cair" com precisão cirúrgica, dividindo o gesto do ceifeiro em zonas: se a espiga já estava firmemente segura — na mão fechada ou dentro do arco da foice — e caiu por um acidente externo (um espinho que feriu a mão), isso não é "cair no momento da colheita" no sentido da lei, e pertence ao dono, pois tecnicamente já havia sido colhida e apenas escapou por infortúnio. Mas o que cai solto de dentro da mão ou da foice, no próprio gesto de colher, é leket dos pobres; o que cai de trás da mão (por um tremor do movimento) pertence ao dono, pois nunca chegou a ser efetivamente "colhido"; e o caso limítrofe — o que cai da ponta dos dedos ou da ponta da foice — divide Rabi Ishmael (que o assemelha ao "dentro") e Rabi Akiva (que o assemelha ao "atrás").

Halachot · הֲלָכוֹת

Como esta Mishná foi codificada em lei prática pelo Rambam.

Rambam · Mishné Torá, Hilchot Matnot Aniyim 4:1
אֵיזֶהוּ לֶקֶט זֶה הַנּוֹפֵל מִתּוֹךְ הַמַּגָּל בִּשְׁעַת קְצִירָה אוֹ הַנּוֹפֵל מִתּוֹךְ יָדוֹ כְּשֶׁהוּא קוֹצֵר בְּיָדוֹ בְּלֹא מַגָּל.
O que é leket? É o que cai de dentro da foice no momento da colheita, ou o que cai de dentro da mão, quando se colhe à mão sem foice.
Rambam · Mishné Torá, Hilchot Matnot Aniyim 4:2
הָיָה קוֹצֵר בַּיָּד בְּלֹא מַגָּל הַנּוֹפֵל מִתּוֹךְ יָדוֹ אֵינוֹ לֶקֶט. אֲבָל הַתּוֹלֵשׁ דְּבָרִים... הַנּוֹפֵל מֵרֹאשׁ הַיָּד וּמֵרֹאשׁ הַמַּגָּל, סָפֵק הוּא.
[Nota: esta halachá do Rambam trata das minúcias adicionais dos casos duvidosos — reforçando que o critério decisivo, em todos os casos, é se a espiga estava dentro do domínio de posse do ceifeiro (mão ou foice fechada) no exato momento em que caiu, e não antes nem depois.]

Perush — os Mefarshim · הַמְּפָרְשִׁים

O que os grandes comentadores dizem sobre esta Mishná.

Rambam · פֵּרוּשׁ הַמִּשְׁנָה
Comentário à Mishná, Peá 4:10
פי' הנושר נופל. פי' תלש שלף מעל הארץ. תוך היד ותוך המגל. ר"ל מה שיפול ממה שיהיה בתוך היד או המגל הוא לקט ומה שיפול מאחורי היד ומאחורי המגל הוא לבעל הזרע ומה שיפול מקצה היד ומקצה המגל והוא מה שיפול בין הקצוות ולא יפול עליו לא לשון תוך ולא לשון אחור הוא מחלוקת ר' ישמעאל ור' עקיבא והל' כר"ע.

Explicação de "nosher" (cair): significa "cai". "talash" (arrancou) significa "puxou para fora da terra".

"Dentro da mão e dentro da foice": isto é, o que cai daquilo que já estava dentro da mão ou da foice é leket; e o que cai de trás da mão e de trás da foice pertence ao dono da semente. E o que cai da ponta da mão e da ponta da foice — isto é, o que cai entre as duas extremidades, sem que se aplique a ele nem o termo "dentro" nem o termo "trás" — é a disputa entre Rabi Ishmael e Rabi Akiva; e a halachá segue Rabi Akiva.

Bartenura · בַּרְטְנוּרָא
Comentário à Mishná, Peá 4:10
הַנּוֹשֵׁר בִּשְׁעַת הַקְּצִירָה. שִׁבֳּלִים הַנּוֹפְלִים בִּשְׁעַת הַקְּצִירָה. הִכָּהוּ קוֹץ. כָּל הֵיכָא דְנוֹשֵׁר מֵחֲמַת אֹנֶס אֵינוֹ לֶקֶט, דִּכְתִיב (ויקרא יט) וְלֶקֶט קְצִירְךָ, אֵין לֶקֶט אֶלָּא מֵחֲמַת קָצִיר. תּוֹךְ הַיָּד. אַנָּשַׁר קָאֵי, כְּלוֹמַר תּוֹךְ הַיָּד וְנָשַׁר, תּוֹךְ הַמַּגָּל וְנָשַׁר, דְּהַנּוֹשֵׁר מִתּוֹךְ הַיָּד וּמִתּוֹךְ הַמַּגָּל לָעֲנִיִּים. אֲבָל הַנּוֹשֵׁר מֵאַחַר הַיָּד מִנִּדְנוּד יָדוֹ וּמֵאַחַר הַמַּגָּל מִכֹּחַ תְּנוּעַת הַמַּגָּל, לְבַעַל הַבַּיִת, דְּאֵין זֶה בְּדֶרֶךְ קְצִירָה. רֹאשׁ הַיָּד. כְּשֶׁיָּדוֹ מְלֵאָה וְיֵשׁ שִׁבֳּלִים בֵּין רָאשֵׁי אֶצְבְּעוֹתָיו לְפַס יָדוֹ, הַנּוֹשֵׁר מִשָּׁם, וְכֵן הַנּוֹשֵׁר מֵרֹאשׁ הַמַּגָּל. רַבִּי יִשְׁמָעֵאל אוֹמֵר לָעֲנִיִּים. דְּדָמֵי לְתוֹךְ הַיָּד וּלְתוֹךְ הַמַּגָּל. וְרַבִּי עֲקִיבָא אוֹמֵר לְבַעַל הַבָּיִת. דִּמְדַמֵּי לֵיהּ לְאַחַר הַיָּד וּלְאַחַר הַמַּגָּל. וַהֲלָכָה כְּרַבִּי עֲקִיבָא.

"O que cai no momento da colheita": as espigas que caem no momento da colheita.

"Um espinho o feriu": em todo caso em que a queda ocorre por força de um acidente (ones), não é leket — porque está escrito (Vayikrá 19) "e o leket da tua colheita", ou seja, leket só existe por força da própria colheita [e não de um acidente que a interrompe].

"Dentro da mão": refere-se ao "cair" — isto é, dentro da mão e caiu, dentro da foice e caiu — pois o que cai de dentro da mão e de dentro da foice pertence aos pobres. Mas o que cai de trás da mão, por causa do balanço da mão, e de trás da foice, por força do movimento da foice, pertence ao dono da casa — pois isto não é feito no modo próprio da colheita.

"Ponta da mão": quando a mão está cheia e há espigas entre as pontas dos dedos e a palma da mão, o que cai dali — e, do mesmo modo, o que cai da ponta da foice.

"Rabi Ishmael diz: pertence aos pobres": pois assemelha [esse caso] a "dentro da mão" e "dentro da foice".

"E Rabi Akiva diz: pertence ao dono da casa": pois o assemelha a "trás da mão" e "trás da foice". E a halachá segue Rabi Akiva.

Massechet Peá não possui Guemará no Talmud Bavli (é um dos tratados da Ordem de Zeraim sem comentário talmúdico, com exceção de Berachot) — por isso, o comentário de Rashi é omitido nesta e em todas as demais mishnayot deste tratado.