Seder Kodashim · Massechet Menachot · Perek Alef · Mishná 3 de 4

Excesso e falta de óleo e incenso, e a intenção de tempo e lugar que torna a menachá pigul

רִבָּה שַׁמְנָהּ, וְחִסַּר שַׁמְנָהּ, חִסַּר לְבוֹנָתָהּ, פְּסוּלָה
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR

A Mishná · הַמִּשְׁנָה

A terceira mishná, a mais longa do capítulo, muda de assunto: primeiro fecha o tema das medidas exatas de óleo e incenso na menachá, depois introduz a categoria central de pigul nas oferendas de farinha — a intenção, durante qualquer uma das quatro avodot (kmitzá, colocação no vaso, transporte, queima), de comer ou queimar fora do lugar devido (que apenas desqualifica) ou fora do tempo devido (que gera pigul, com pena de karet) — e a condição de que o "habilitador" tenha sido oferecido corretamente para que o pigul se aplique.

Aumentou seu óleo, e diminuiu seu óleo, diminuiu seu incenso, é desqualificada.

Aumentou seu óleo, e diminuiu seu óleo, diminuiu seu incenso, é desqualificada.A Torá fixa medidas exatas de óleo (um log por issarón de farinha) e de incenso para cada menachá. Ultrapassar ou reduzir a medida de óleo, ou reduzir a de incenso abaixo do mínimo, desqualifica a oferenda — encerrando aqui o tema técnico das medidas iniciado na mishná anterior.

רִבָּה שַׁמְנָהּ, וְחִסַּר שַׁמְנָהּ, חִסַּר לְבוֹנָתָהּ, פְּסוּלָה.
Quem retira o punhado da oferenda com a intenção de comer seus restos fora, ou um azeitona de seus restos fora, de queimar seu punhado fora, ou um azeitona de seu punhado fora, ou de queimar seu incenso fora — é desqualificada, mas não há nela karet. Para comer seus restos amanhã, ou um azeitona de seus restos amanhã, para queimar seu punhado amanhã, ou um azeitona de seu punhado amanhã, ou para queimar seu incenso amanhã — é pigul, e há responsabilidade de karet por ela.

Quem retira o punhado da oferenda com a intenção de comer seus restos fora, ou um azeitona de seus restos fora, de queimar seu punhado fora, ou um azeitona de seu punhado fora, ou de queimar seu incenso fora — é desqualificada, mas não há nela karet.Assim como no abate dos sacrifícios animais, a intenção durante a kmitzá de consumir o que deveria ser comido — os restos entregues aos sacerdotes — ou de queimar o que deveria ser queimado — o punhado ou o incenso — fora do átrio do Templo, desqualifica a menachá; mas, sendo uma transgressão de lugar e não de tempo, não acarreta a pena de karet para quem eventualmente a consumir.

Para comer seus restos amanhã... é pigul, e há responsabilidade de karet por ela.Já a intenção de consumir os restos, ou de queimar o punhado ou o incenso, além do tempo devido — isto é, depois do prazo de um dia e uma noite — torna a menachá pigul, uma categoria mais grave que acarreta a pena de extirpação (karet) para quem come dela.

הַקּוֹמֵץ אֶת הַמִּנְחָה לֶאֱכֹל שְׁיָרֶיהָ בַחוּץ, אוֹ כַזַּיִת מִשְּׁיָרֶיהָ בַחוּץ, לְהַקְטִיר קֻמְצָהּ בַּחוּץ, אוֹ כַזַּיִת מִקֻּמְצָהּ בַּחוּץ, אוֹ לְהַקְטִיר לְבוֹנָתָהּ בַּחוּץ, פָּסוּל וְאֵין בּוֹ כָרֵת. לֶאֱכֹל שְׁיָרֶיהָ לְמָחָר, אוֹ כַזַּיִת מִשְּׁיָרֶיהָ לְמָחָר, לְהַקְטִיר קֻמְצָהּ לְמָחָר, אוֹ כַזַּיִת מִקֻּמְצָהּ לְמָחָר, אוֹ לְהַקְטִיר לְבוֹנָתָהּ לְמָחָר, פִּגּוּל וְחַיָּבִין עָלָיו כָּרֵת.
Este é o princípio: todo aquele que retira o punhado, e coloca no vaso, e transporta, e queima, com a intenção de comer o que costuma ser comido, e de queimar o que costuma ser queimado, fora de seu lugar — é desqualificado, mas não há nele karet. Fora de seu tempo — é pigul, e há responsabilidade de karet por ele, desde que o habilitador tenha sido oferecido conforme seu preceito.

Este é o princípio: todo aquele que retira o punhado, e coloca no vaso, e transporta, e queima, com a intenção de comer o que costuma ser comido, e de queimar o que costuma ser queimado, fora de seu lugar — é desqualificado, mas não há nele karet. Fora de seu tempo — é pigul, e há responsabilidade de karet por ele, desde que o habilitador tenha sido oferecido conforme seu preceito.A mishná generaliza a regra a todas as quatro etapas do serviço da menachá: a intenção de lugar errado sempre desqualifica sem karet; a intenção de tempo errado sempre gera pigul com karet — mas apenas na condição de que o "habilitador" (o punhado, cuja queima permite o consumo dos restos) tenha sido, ele próprio, oferecido sem nenhum outro defeito além da própria intenção de tempo. Se o habilitador tiver outro defeito, a oferenda fica simplesmente desqualificada, sem chegar à categoria mais grave de pigul.

זֶה הַכְּלָל, כָּל הַקּוֹמֵץ, וְהַנּוֹתֵן בִּכְלִי, וְהַמְהַלֵּךְ, וְהַמַּקְטִיר, לֶאֱכֹל דָּבָר שֶׁדַּרְכּוֹ לֶאֱכֹל, וּלְהַקְטִיר דָּבָר שֶׁדַּרְכּוֹ לְהַקְטִיר, חוּץ לִמְקוֹמוֹ, פָּסוּל וְאֵין בּוֹ כָרֵת. חוּץ לִזְמַנּוֹ, פִּגּוּל וְחַיָּבִין עָלָיו כָּרֵת, וּבִלְבַד שֶׁיִּקְרַב הַמַּתִּיר כְּמִצְוָתוֹ.
Como é que o habilitador foi oferecido conforme seu preceito? Retirou o punhado em silêncio, e colocou no vaso, e transportou, e queimou fora de seu tempo; ou retirou o punhado fora de seu tempo, e colocou no vaso, e transportou, e queimou em silêncio; ou retirou o punhado, e colocou no vaso, e transportou, e queimou fora de seu tempo — este é que o habilitador foi oferecido conforme seu preceito.

Como é que o habilitador foi oferecido conforme seu preceito?A mishná exemplifica a condição recém-formulada com três combinações possíveis: se a intenção incorreta de tempo apareceu numa única etapa — seja a primeira (retirada), seja a última (queima) — ou até mesmo se apareceu igualmente em todas as etapas, mas sempre isoladamente sobre o tempo, sem nenhuma outra falha misturada, o habilitador continua sendo considerado "oferecido conforme seu preceito", e o pigul se aplica plenamente.

כֵּיצַד קָרַב הַמַּתִּיר כְּמִצְוָתוֹ. קָמַץ בִּשְׁתִיקָה וְנָתַן בַּכְּלִי וְהִלֵּךְ וְהִקְטִיר חוּץ לִזְמַנּוֹ, אוֹ שֶׁקָּמַץ חוּץ לִזְמַנּוֹ וְנָתַן בַּכְּלִי וְהִלֵּךְ וְהִקְטִיר בִּשְׁתִיקָה, אוֹ שֶׁקָּמַץ וְנָתַן בַּכְּלִי וְהִלֵּךְ וְהִקְטִיר חוּץ לִזְמַנּוֹ, זֶה הוּא שֶׁקָּרַב הַמַּתִּיר כְּמִצְוָתוֹ.

Fontes bíblicas · מְקוֹרוֹת מִן הַתּוֹרָה

Vayikrá 7:18 (sobre a oferenda de paz, fonte por analogia para pigul nas menachot)
וְאִם הֵאָכֹל יֵאָכֵל מִבְּשַׂר זֶבַח שְׁלָמָיו בַּיּוֹם הַשְּׁלִישִׁי לֹא יֵרָצֶה הַמַּקְרִיב אֹתוֹ לֹא יֵחָשֵׁב לוֹ פִּגּוּל יִהְיֶה וְהַנֶּפֶשׁ הָאֹכֶלֶת מִמֶּנּוּ עֲוֹנָהּ תִּשָּׂא.
"E se, com efeito, se comer da carne de seu sacrifício de paz ao terceiro dia, não será aceito; a quem o ofereceu não será considerado, pigul será, e a pessoa que dele comer levará sua iniquidade."
Nota: Este versículo, referente à oferenda de paz entre os sacrifícios de animais, é a fonte bíblica de onde a Guemará deriva por analogia (heikesh) a categoria de pigul também para as oferendas de farinha — pois a menachá é equiparada à chatat quanto às leis de intenção desqualificante, conforme já estabelecido no início do tratado. A intenção de consumo além do prazo de um dia e uma noite, presente durante uma das quatro avodot, é o que torna a oferenda pigul e sujeita a quem dela come à pena de karet.

Halachot · הֲלָכוֹת

Rambam · Perush HaMishná, Menachot 1:3
ריבה שמנה וחסר שמנה חסר לבונתה פסולה כו': הקומץ את המנחה לאכול שיריה בחוץ או כזית בו': שיעור השמן שיהא לוג לעשרון ולבונה קומץ לעשרון... ודע שקמיצת המנחה היא לענין מנחה כמו השחיטה לקדשים לענין קדשים ונתינת הקומץ בכלי שרת כמו קבלת הדם וההולכה כמו ההולכה והקטרת קומץ לבונה כמו זריקת הדם והקומץ והלבונה עצמם הן כמו הדם והאימורים מן הזבח והשיריים מן המנחה כמו הנותר בבשר הזבח שהוא נאכל... ולפיכך הפסול שיארע בזבח במחשבה שהיא בשעת עשיית א' מאלו הד' עבודות הוא כמו הפגול שיארע במנחה במחשבה הדומה לאותה שתהיה ג"כ בשעת עשיית אחד מאלו הד' מעשיות שכנגדן.

Rambam fixa as medidas exatas: um log de óleo por issarón de farinha, e um punhado de incenso por issarón. E estabelece a analogia estrutural completa que rege toda a categoria de pigul nas oferendas de farinha: assim como no sacrifício animal há quatro avodot (abate, recepção, transporte e aspersão do sangue), na menachá há quatro atos correspondentes (retirada do punhado, colocação no vaso, transporte e queima do punhado com o incenso) — o punhado e o incenso equivalem ao sangue e aos sebos do animal, e os restos comestíveis da menachá equivalem à carne do sacrifício que é consumida. Por isso, a mesma intenção que desqualifica ou torna pigul um sacrifício animal em qualquer uma de suas quatro avodot desqualifica ou torna pigul a menachá na avodá correspondente.

Bartenura · Menachot 1:3
רִבָּה שַׁמְנָהּ. שֶׁשִּׁעוּר הַשֶּׁמֶן לֹג לְכָל עִשָּׂרוֹן... חִסַּר לְבוֹנָתָהּ. שֶׁלֹּא נָתַן בָּהּ אֶלָּא קֹרֶט אֶחָד שֶׁל לְבוֹנָה. אֲבָל אִם יֵשׁ בָּהּ שְׁנֵי קֳרָטִין כְּשֵׁרָה... לֶאֱכֹל שְׁיָרֶיהָ בַחוּץ. חוּץ לָעֲזָרָה: אוֹ לְהַקְטִיר קֻמְצָהּ בַּחוּץ. דְּמַחֲשָׁבָה פּוֹסֶלֶת בֵּין שֶׁחָשַׁב עַל אֲכִילַת אָדָם בֵּין שֶׁחָשַׁב עַל אֲכִילַת מִזְבֵּחַ... פְּסוּלָה. דְּמַחֲשֶׁבֶת חוּץ לִמְקוֹמוֹ פּוֹסֶלֶת בִּקְמִיצַת הַמִּנְחָה כְּמוֹ שֶׁפּוֹסֶלֶת בִּשְׁחִיטַת הַזֶּבַח... אַרְבָּעָה כְּנֶגֶד אַרְבָּעָה. וְהַקֹּמֶץ וְהַלְּבוֹנָה עַצְמָן חֲשׁוּבִים גַּבֵּי מִנְחָה כְּמוֹ הַדָּם וְהָאֵמוּרִים אֵצֶל הַזֶּבַח: וּבִלְבַד שֶׁיִּקְרַב הַמַּתִּיר. הַקֹּמֶץ: כְּהִלְכָתוֹ. כְּאִלּוּ הָיָה כָּשֵׁר, שֶׁלֹּא יְהֵא שָׁם שׁוּם פְּסוּל אֶלָּא הַפִּגּוּל בִּלְבַד.

Bartenura confirma a medida de um log de óleo por issarón, e explica que faltar o incenso a ponto de restar apenas um fragmento desqualifica, mas dois fragmentos já bastam — derivado do texto bíblico "todo o incenso que está sobre a menachá", onde "todo" já inclui o mínimo de dois. Explica que a intenção desqualificante vale tanto para o consumo humano quanto para o "consumo do altar" (a própria queima), e detalha a correspondência completa entre as quatro avodot da menachá e as quatro do sacrifício animal — kmitzá como abate, colocação no vaso como recepção do sangue, transporte como transporte, e queima do punhado e incenso como aspersão do sangue. Por fim, esclarece que "o habilitador oferecido conforme seu preceito" significa sem nenhum outro defeito além da própria intenção de pigul — se houver outro defeito concomitante, o pigul não se aplica e não há karet.

Perush — os Mefarshim · פֵּרוּשׁ הַמְּפָרְשִׁים

Rashi רש״י
Menachot 11a–12a, sobre a Guemará desta mishná
או קורט לבונה פסול — מפני שהקומץ חסר כדי מקום הקורט וא"ת כיצד קומץ והלא לבונה על המנחה היא דכתיב (ויקרא ו) כל הלבונה אשר על המנחה תשובה לדבר כשקומץ מסלק הלבונה כולה לצד אחד וקומץ הסולת מאמצע הכלי: מתני' לאכול שיריה בחוץ — חוץ לעזרה: או להקטיר קומצה בחוץ — דמחשבה פוסלת בין שחישב לאכילת אדם בין שחישב על אכילת מזבח... פסול — דמחשבת חוץ למקומו פוסלת... למחר — דהיינו חוץ לזמנו דמנחה אינה נאכלת אלא ליום ולילה ואיתקש לחטאת ואשם: פיגול וחייבים עליו כרת — האוכל משירי מנחה דכתיב בחוץ לזמנו (ויקרא ז) עונה תשא וכתיב בנותר ואוכליו עונו ישא (שם יט) מה להלן כתיב ונכרתה אף כאן האוכלו בכרת: כל הקומץ או נותן — קומץ או מוליך או מקטיר ע"מ לאכול דבר שדרכו לאכול כגון שיריים או להקטיר דבר שדרכו להקטיר כגון קומץ חוץ לזמנו כו'... בד' עבודות מפגלין במנחה דגמרינן מזבחים בהקישא... אף מנחה בד' עבודות קמיצה כנגד שחיטה קבלה כנגד מתן כלי והולכה כנגד הולכה והקטרה כנגד זריקה: ובלבד שיהא קרב המתיר כמצותו — כאילו היה כשר שלא יהא שום פסול אלא הפיגול: בשתיקה — שלא חישב:

Rashi explica que a farinha correspondente ao punhado, antes da kmitzá, é toda separada para um lado do vaso, e apenas ela é retirada com a mão — de modo que um fragmento de incenso misturado nesse punhado deixa faltar exatamente aquele espaço. Localiza "fora" como fora do átrio do Templo, e confirma que a intenção desqualificante vale tanto para a intenção de consumo humano quanto para a "intenção de consumo do altar" — a própria queima. Explica "amanhã" como o prazo de consumo da menachá, restrito a um dia e uma noite por analogia (hekesh) com a oferenda pelo pecado e a oferenda de culpa; e deriva a pena de karet do pigul por meio de uma guezerá shavá entre o versículo sobre "fora de seu tempo" e o versículo sobre "notar" (o resto proibido). Por fim, detalha a correspondência entre as quatro avodot do sacrifício animal e as da menachá, derivada por hekesh no início do tratado, e confirma que "em silêncio" significa sem nenhuma intenção especial durante aquela etapa.