Seder Kodashim · Massechet Meilá · Perek Alef · Mishná 4 de 4

O ato do sangue: leniência e rigor nas ofertas santíssimas e de santidade leve

מַעֲשֵׂה דָמִים בְּקָדְשֵׁי קָדָשִׁים לְהָקֵל וּלְהַחֲמִיר
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR

A Mishná · הַמִּשְׁנָה

Fechando o capítulo, a mishná sistematiza o efeito da aspersão do sangue sobre a meilá: nas ofertas santíssimas ela ao mesmo tempo alivia (a carne) e agrava (nada se altera nas partes queimadas); nas ofertas de santidade leve, ela é pura estringência

O ato do sangue nas ofertas de santidade suprema é para leniência e para rigor; e nas ofertas de santidade leve, tudo é para rigor. Como? As ofertas de santidade suprema, antes da aspersão do sangue — há meilá nas partes queimadas e na carne; depois da aspersão do sangue — há meilá nas partes queimadas, e não há meilá na carne. Sobre isto e sobre aquilo, são responsáveis por causa de pigul, notar e impureza. E nas ofertas de santidade leve tudo é para rigor. Como? As ofertas de santidade leve, antes da aspersão do sangue — não há meilá nem nas partes queimadas nem na carne; depois da aspersão do sangue — há meilá nas partes queimadas, e não há meilá na carne. Sobre isto e sobre aquilo, são responsáveis por causa de pigul, notar e impureza. Eis que o ato do sangue nas ofertas de santidade suprema é para leniência e para rigor; e nas ofertas de santidade leve, tudo é para rigor.

— A mishná final do capítulo recolhe, num só quadro sistemático, tudo o que se estabeleceu implicitamente nas três mishnayot anteriores sobre o efeito jurídico da aspersão do sangue (zerikat damim) — o que a mishná chama aqui de “o ato do sangue” — sobre a meilá. Nas ofertas de santidade suprema, esse ato tem um duplo efeito, simultaneamente leniente e estringente: antes da aspersão, tanto as partes queimadas destinadas ao altar quanto a carne destinada aos sacerdotes estão plenamente sujeitas à meilá, pois nada foi ainda permitido a ninguém; depois da aspersão, a meilá persiste sobre as partes queimadas — que continuam pertencendo exclusivamente ao Altíssimo, sem nunca se tornarem permitidas a um ser humano — mas cessa sobre a carne, que agora está permitida aos sacerdotes. Esta é a leniência: a aspersão retira a carne do âmbito da meilá. Mas, ao mesmo tempo, tanto antes quanto depois da aspersão, sobre a carne e sobre as partes queimadas recai a estringência paralela e mais severa das leis de pigul, notar e impureza, puníveis com karet — um jogo de leniência (quanto à meilá) e rigor (quanto a pigul, notar e impureza) que caminham lado a lado. Já nas ofertas de santidade leve, o padrão é inteiramente diferente e, segundo a mishná, “todo ele é para rigor”: antes da aspersão, não há meilá nem nas partes queimadas nem na carne, pois, sendo santidade leve, os proprietários mantêm sobre elas um direito de propriedade residual até a aspersão. Depois da aspersão, porém, a situação se inverte por completo: agora há meilá nas partes queimadas — que, uma vez designadas ao altar pela aspersão, tornam-se exclusivamente do Altíssimo, tal como a mishná anterior já havia estabelecido a respeito do que sai e retorna — mas continua sem meilá na carne, que já pertence aos donos ou aos sacerdotes conforme o tipo de oferenda. Este movimento, do “nada” ao “algo”, é puro agravamento, sem nenhuma contrapartida de leniência. E, como nas ofertas santíssimas, tanto a carne quanto as partes queimadas, depois da aspersão, ficam sujeitas às leis de pigul, notar e impureza. A mishná repete ao final, quase literalmente, sua própria conclusão inicial — um recurso estilístico comum ao fim de unidades temáticas na Mishná — sublinhando o contraste estrutural entre as duas categorias de oferenda com que se abre e se fecha, ao mesmo tempo, este primeiro capítulo de Massechet Meilá.

מַעֲשֵׂה דָמִים בְּקָדְשֵׁי קָדָשִׁים, לְהָקֵל וּלְהַחֲמִיר. וּבְקָדָשִׁים קַלִּים, כֻּלָּן לְהַחֲמִיר. כֵּיצַד. קָדְשֵׁי קָדָשִׁים לִפְנֵי זְרִיקַת דָּמִים, מוֹעֲלִין בָּאֵמוּרִין וּבַבָּשָׂר. לְאַחַר זְרִיקַת דָּמִים, מוֹעֲלִים בָּאֵמוּרִים וְאֵין מוֹעֲלִין בַּבָּשָׂר. עַל זֶה וְעַל זֶה, חַיָּבִין מִשּׁוּם פִּגּוּל, נוֹתָר וְטָמֵא. וּבְקָדָשִׁים קַלִּים כֻּלָּן לְהַחֲמִיר. כֵּיצַד. קָדָשִׁים קַלִּים לִפְנֵי זְרִיקַת דָּמִים, אֵין מוֹעֲלִין לֹא בָאֵמוּרִין וְלֹא בַבָּשָׂר. לְאַחַר זְרִיקַת דָּמִים, מוֹעֲלִין בָּאֵמוּרִין וְאֵין מוֹעֲלִין בַּבָּשָׂר. עַל זֶה וְעַל זֶה, חַיָּבִין מִשּׁוּם פִּגּוּל, נוֹתָר וְטָמֵא. נִמְצָא מַעֲשֵׂה דָמִים בְּקָדְשֵׁי קָדָשִׁים, לְהָקֵל וּלְהַחֲמִיר. וּבְקָדָשִׁים קַלִּים, כֻּלּוֹ לְהַחֲמִיר:

Halachot · הֲלָכוֹת

Rambam · Perush HaMishná, Meilá 1:4

Rambam explica que a leniência é que a aspersão isenta a carne da meilá depois de aspergido o sangue, e o rigor é que ela mantém as partes queimadas na meilá, como já estavam antes; e, como a carne é comida pelos sacerdotes, é isenta da meilá, pois não há obrigação de meilá naquilo que é permitido comer — já que as ofertas de santidade suprema mencionadas aqui são a chatat e o asham, que os sacerdotes comem; mas a olá, há meilá em sua carne mesmo depois da aspersão, como se explicará no capítulo seguinte. E o que diz “sobre isto e sobre aquilo” quer dizer tanto antes da aspersão quanto depois dela, são responsáveis por causa de pigul, se se tornaram pigul no abate ou depois dele, como já se explicou no segundo capítulo de Zevachim; e do mesmo modo por causa de notar, se se tornaram notar, e por causa de impureza, se um impuro a comeu. E, quando entenderes o que já explicamos no segundo capítulo de Zevachim, saberás que não é possível que uma mesma coisa seja, ao mesmo tempo, pigul e notar, mas apenas uma das duas, pois o notar é a carne de um sacrifício apto que sobrou depois do tempo de seu consumo, como já explicamos ali.

Bartenura · Meilá 1:4
מַעֲשֵׂה דָמִים. זוֹ זְרִיקַת הַדָּם: וְאֵין מוֹעֲלִין בַּבָּשָׂר. לְאַחַר זְרִיקַת דָּמִים אֵין מוֹעֲלִין בַּבָּשָׂר, דִּכְבָר יֶשׁ בּוֹ שְׁעַת הֶתֵּר לַכֹּהֲנִים. וְהַיְנוּ לְהָקֵל, דְּמִשּׁוּם זְרִיקַת דָּמִים אָתְיָא לֵיהּ קֻלָּא דְאֵין מוֹעֲלִין בּוֹ: וְעַל זֶה וְעַל זֶה. בֵּין עַל הָאֵמוּרִין בֵּין עַל הַבָּשָׂר לְאַחַר זְרִיקָה: חַיָּבִין מִשּׁוּם פִּגּוּל. אִם פִּגֵּל בְּאַחַת מֵאַרְבַּע עֲבוֹדוֹת. דִּזְרִיקָה קֹבַעַת בְּפִגּוּל וְקָבְעָה נַמִּי לְנוֹתָר וְטָמֵא. וְהַיְנוּ לְהַחְמִיר: וּבְקָדָשִׁים קַלִּים. לְאַחַר זְרִיקָה: כֻּלּוֹ לְהַחְמִיר. דְּמוֹעֲלִין בָּאֵמוּרִים, דִּכְבָר חֲזוּ לְגָבוֹהַּ וְקָדָשִׁים נִינְהוּ וְלֹא מָמוֹן בְּעָלִים: וְעַל זֶה וְעַל זֶה. בֵּין עַל הָאֵמוּרִים בֵּין עַל הַבָּשָׂר חַיָּבִין עָלָיו מִשּׁוּם פִּגּוּל נוֹתָר וְטָמֵא. וְהַיְנוּ כֻלּוֹ לְהַחְמִיר:

Bartenura explica que “o ato do sangue” é a aspersão do sangue. Sobre “e não há meilá na carne”: depois da aspersão do sangue não há meilá na carne, pois já teve sua hora de permissão aos sacerdotes; e isto é a leniência, pois por causa da aspersão do sangue vem a ela a leniência de que não há meilá nela. Sobre “sobre isto e sobre aquilo”: tanto sobre as partes queimadas quanto sobre a carne depois da aspersão. Sobre “são responsáveis por causa de pigul”: se fez pigul em um dos quatro serviços, pois a aspersão fixa o pigul, e fixa também o notar e a impureza; e isto é o rigor. Sobre “e nas ofertas de santidade leve”: depois da aspersão. Sobre “tudo é para rigor”: pois há meilá nas partes queimadas, já que agora são aptas para o Altíssimo e são consagradas, e não propriedade dos donos. Sobre “sobre isto e sobre aquilo”: tanto sobre as partes queimadas quanto sobre a carne, são responsáveis por causa de pigul, notar e impureza; e isto é tudo para rigor.

Perush — os Mefarshim · פֵּרוּשׁ הַמְּפָרְשִׁים

Rashi רַשִׁ"י
Meilá 7b–8a, sobre a Guemará desta mishná
מתני' מעשה דמים — היינו זריקה: לאחר זריקת דמים אין מועלין בבשר — דכבר יש בו שעת היתר לכהנים והיינו להקל דשוב אין בו מעילה: על זה וזה — על האימורין ועל הבשר לאחר זריקה חייב משום פיגול ונותר וטמא והיינו להחמיר דקודם זריקה אין חייבין בכל הני אבל לאחר זריקה נקבעו בכל הני: לאחר זריקת דמים מועלין באימורין — והיינו להחמיר דקודם זריקה לא הוה בהו מעילה כלל והשתא איתא מעילה באימורין: ועל זה ועל זה וכו' — והיינו נמי להחמיר כדפרישית לעיל: גמ' קתני — רישא בשר קדשי קדשים לאחר זריקה אין מועלין בבשר: מעילה הוא דליכא — משמע הא איסורא איכא לכהן האוכלן ואמאי הא ממונא דכהן הוא:

Rashi explica que “o ato do sangue” é a aspersão. Sobre “depois da aspersão do sangue não há meilá na carne”: pois já teve sua hora de permissão aos sacerdotes, e isto é a leniência, pois não há mais meilá nela. Sobre “sobre isto e sobre aquilo”: sobre as partes queimadas e sobre a carne, depois da aspersão, são responsáveis por causa de pigul, notar e impureza, e isto é o rigor, pois, antes da aspersão, não são responsáveis por nenhum destes, mas depois da aspersão ficam fixados em todos eles. Sobre “depois da aspersão do sangue há meilá nas partes queimadas”: e isto é o rigor, pois, antes da aspersão, não havia nelas meilá alguma, e agora há meilá nas partes queimadas. Sobre “e sobre isto e sobre aquilo etc.”: e isto também é rigor, como já expliquei acima. Na Guemará, sobre “ensina-se”: no início da mishná, que, quanto à carne das ofertas santíssimas depois da aspersão, não há meilá na carne. Sobre “só não há meilá”: dá a entender que ainda assim há proibição para o sacerdote que a comer — e por quê, se é propriedade do sacerdote?

הֲדַרַן עֲלָךְ “קָדְשֵׁי קָדָשִׁים”

Com esta mishná, encerra-se o Perek Alef, primeiro capítulo de Massechet Meilá. A Guemará do Talmud Bavli fecha o capítulo, em Meilá 8a, com a fórmula tradicional acima — “Retornaremos a ti, 'Ofertas de Santidade Suprema'” —, o hadran que cita as palavras de abertura do próprio capítulo e expressa o compromisso de retornar ao seu estudo.

Este primeiro capítulo, distribuído por Meilá 2a–8a, estabeleceu os fundamentos de todo o tratado: o princípio de que uma oferenda santíssima abatida ou aspergida fora do lugar ou do tempo devidos continua sujeita à meilá, a menos que já tenha tido, em algum momento, uma hora de permissão aos sacerdotes (1:1); a disputa entre Rabi Eliezer e Rabi Akiva sobre se a aspersão do sangue tem efeito retroativo sobre a carne santíssima que saiu do pátio antes dela (1:2), e a mesma disputa, espelhada, a respeito das partes queimadas de ofertas de santidade leve que saíram antes da aspersão (1:3); e, por fim, a sistematização de como o ato da aspersão do sangue produz, nas ofertas santíssimas, um efeito duplo de leniência (isenta a carne da meilá) e rigor (mantém a meilá nas partes queimadas, e fixa pigul, notar e impureza), enquanto nas ofertas de santidade leve produz apenas rigor (instaura a meilá nas partes queimadas, e igualmente fixa pigul, notar e impureza) (1:4).

Segue-se o Perek Bet de Massechet Meilá, que estende a mesma análise de três estágios a nove categorias adicionais de oferenda — entre elas a oferenda de ave, os touros e bodes queimados, as duas pães de Shavuot e o pão da presença — e já está publicado, dando continuidade ao estudo deste tratado dedicado às leis do uso indevido de bens consagrados ao Templo.