Seder Zeraim · Massechet Kilayim · Perek Zayin · Mishná 1

"Aquele que enraíza a videira"

הַמַּבְרִיךְ אֶת הַגֶּפֶן
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR

A Mishná · הַמִּשְׁנָה

O enraizamento da videira sob a terra, os três palmos de cobertura, a cabaça, o cano, a rocha, e o joelho da videira curvada

Aquele que enraíza (havracá) a videira na terra — se não há sobre ela terra de três palmos, não deve trazer semente sobre ela, mesmo que a tenha enraizado dentro de uma cabaça ou de um cano. Se a enraizou sobre uma rocha, ainda que não haja sobre ela terra além de três dedos, é permitido trazer semente sobre ela. O joelho que há na videira — não se mede senão a partir do segundo tronco.

הַמַּבְרִיךְ אֶת הַגֶּפֶן בָּאָרֶץ, אִם אֵין עָפָר עַל גַּבָּהּ שְׁלֹשָׁה טְפָחִים, לֹא יָבִיא זֶרַע עָלֶיהָ, אֲפִלּוּ הִבְרִיכָהּ בִּדְלַעַת אוֹ בְסִילוֹן. הִבְרִיכָהּ בְּסֶלַע, אַף עַל פִּי שֶׁאֵין עָפָר עַל גַּבָּהּ אֶלָּא שָׁלֹשׁ אֶצְבָּעוֹת, מֻתָּר לְהָבִיא זֶרַע עָלֶיהָ. הָאַרְכֻּבָּה שֶׁבַּגֶּפֶן, אֵין מוֹדְדִין לָהּ אֶלָּא מִן הָעִקָּר הַשֵּׁנִי:

Fontes da Torá · מְקוֹרוֹת בַּתּוֹרָה

O Perek Zayin retorna ao vinhedo plantado diretamente no chão, deixando para trás o tema do aris (Perek Vav), e abre com o caso da videira enraizada — ramo dobrado e enterrado para brotar em novo ponto.

Devarim (Deuteronômio) 22:9
לֹא־תִזְרַע כַּרְמְךָ כִּלְאָיִם, פֶּן־תִּקְדַּשׁ הַמְלֵאָה הַזֶּרַע אֲשֶׁר תִּזְרָע וּתְבוּאַת הַכָּרֶם.
"Não semearás tua vinha com semente diversa, para que não se torne proibido o produto pleno da semente que semeares e o fruto da vinha" (Devarim 22:9).

Por que a videira enterrada exige três palmos de terra. A havracá (enraizamento) é uma técnica de propagação: dobra-se um ramo de videira e enterra-se parte dele no solo, deixando a ponta emergir do outro lado — de onde brota uma nova videira, ainda ligada à planta-mãe pelo trecho enterrado. A Mishná ensina que, se o trecho enterrado tem menos de três palmos de terra por cima, é proibido semear sobre ele — pois as raízes de qualquer semente ali plantada penetrariam a pouca terra e chegariam até o ramo da videira, unindo-se organicamente a ele; isso vale mesmo que o ramo tenha sido inserido dentro de uma cabaça oca ou de um cano de barro para protegê-lo, pois as raízes perfuram esses materiais quando a cobertura de terra é insuficiente. Já se o ramo foi enraizado sobre uma rocha — superfície que as raízes não conseguem penetrar —, mesmo bastando apenas três dedos (medida bem menor que três palmos) de terra por cima, já é permitido semear ali, pois a rocha barra fisicamente a união das raízes. A terceira cláusula trata do "joelho" da videira: quando o ramo se curva formando uma dobra visível semelhante a uma articulação, e depois volta a se erguer, a medida do espaço de cultivo (seis palmos) não se conta a partir da base original da videira, mas a partir do ponto em que ela retoma a posição vertical após a dobra — pois é esse ponto que funciona, para efeitos práticos, como o verdadeiro "tronco" da planta.

Halachot · הֲלָכוֹת

Como esta Mishná foi codificada em lei prática pelo Rambam.

Rambam · Mishné Torá, Hilchot Kilaim 6:7–6:8
הַמַּבְרִיךְ אֶת הַגֶּפֶן בָּאָרֶץ אֲפִלּוּ הִבְרִיכָהּ בְּתוֹךְ הַדְּלַעַת שֶׁיָּבְשָׁה וְנַעֲשֵׂית כְּסִילוֹן אוֹ בְּתוֹךְ סִילוֹן שֶׁל חֶרֶשׂ אִם הָיָה הֶעָפָר עַל גַּבָּהּ שְׁלֹשָׁה טְפָחִים אוֹ יוֹתֵר הֲרֵי זֶה מֻתָּר לִזְרֹעַ עַל גַּבָּהּ... הִבְרִיכָהּ בַּסֶּלַע אַף עַל פִּי שֶׁאֵין עָפָר עַל גַּבָּהּ אֶלָּא שָׁלֹשׁ אֶצְבָּעוֹת מֻתָּר לְהָבִיא זֶרַע עָלֶיהָ.
Aquele que enraíza a videira na terra — mesmo que a tenha enraizado dentro de uma cabaça que secou e se tornou como um cano, ou dentro de um cano de barro — se havia terra sobre ela de três palmos ou mais, é permitido semear sobre ela... Se a enraizou sobre a rocha, ainda que não haja sobre ela terra além de três dedos, é permitido trazer semente sobre ela.

O Rambam segue a Mishná sem controvérsia. Note-se que a regra da rocha (três dedos bastam, em vez de três palmos) depende de o tronco original da videira não ficar visível — se ficar visível, é necessário o afastamento pleno de seis palmos como para qualquer videira isolada, pois a rocha por si só não isenta da exigência normal de distância quando a origem da planta é identificável a olho nu.

Perush — os Mefarshim · הַמְּפָרְשִׁים

O que os grandes comentadores dizem sobre esta Mishná.

Rambam · פֵּרוּשׁ הַמִּשְׁנָה
Comentário à Mishná, Kilayim 7:1
הַמַּבְרִיךְ אֶת הַגֶּפֶן. הוּא שֶׁיִּטְמִינֶנָּה בָּאָרֶץ וְאָסוּר לוֹ לִזְרֹעַ עָלֶיהָ אֶלָּא אִם כֵּן יֵשׁ עָלֶיהָ עָפָר גָּבוֹהַּ שְׁלֹשָׁה טְפָחִים וַאֲפִלּוּ טְמָנָהּ בִּדְלַעַת אוֹ בְסִילוֹן... וְסֶלַע הִיא הַקַּרְקַע הַקָּשָׁה.

"Aquele que enraíza a videira": é aquele que a esconde sob a terra, e é proibido a ele semear sobre ela a menos que haja sobre ela terra alta de três palmos — mesmo que a tenha escondido numa cabaça ou num cano. E explicaram na Guemará [do Talmud Yerushalmi] que se trata de um cano de barro: se ele inseriu o ramo dentro de um cano de barro ou de uma cabaça — pois a cabaça, quando dela se retira a semente, fica vazia e assemelha-se a um cano — é proibido semear próximo a ela até que a enterre sob três palmos de terra, para que as raízes da semente plantada não alcancem a videira através do cano ou da cabaça oca.

E "rocha" é o terreno duro. E o joelho da videira tem esta forma [figura de um ramo curvado que se ergue novamente] — quando se vem medir os seis palmos que são o espaço de cultivo de uma videira isolada, mede-se a partir do segundo tronco, do ponto em que ela volta a se erguer, e não a partir da base original — quando essa base já não é visível, ou parece ter sido plantada no próprio ponto da dobra.

Bartenura · בַּרְטְנוּרָא
Comentário à Mishná, Kilayim 7:1
הַמַּבְרִיךְ אֶת הַגֶּפֶן בָּאָרֶץ. וְעוֹבֶרֶת הַהַבְרָכָה חוּץ לְשִׁשָּׁה טְפָחִים, דִּבְתוֹךְ שִׁשָּׁה טְפָחִים אֲפִלּוּ יֵשׁ עָפָר עַל גַּבָּהּ שְׁלֹשָׁה טְפָחִים אָסוּר, מִשּׁוּם עֲבוֹדַת גֶּפֶן יְחִידִית... הָאַרְכֻּבָּה שֶׁבַּגֶּפֶן. גֶּפֶן עֲקוּמָה וְנִכְפֶּפֶת עַל גַּבֵּי קַרְקַע וְחוֹזֶרֶת וְנִזְקֶפֶת כְּמִין אַרְכֻּבָּה עֲקוּמָה.

"Aquele que enraíza a videira na terra": e o enraizamento se estende além dos seis palmos [do espaço de cultivo padrão] — pois dentro dos seis palmos, mesmo havendo terra de três palmos por cima, é proibido, por causa do espaço de cultivo da videira isolada, que se aplica independentemente de haver ou não risco de as raízes se unirem.

"Mesmo que a tenha enraizado dentro de uma cabaça ou de um cano": introduziu a videira dentro da cabaça ou dentro do cano — é proibido, porque as raízes das sementes perfuram e se infiltram até a videira quando não há sobre ela três palmos de terra. E não se proíbe por causa das sementes dentro da cabaça em si, por exemplo quando a cabaça está seca.

"Cano" (silon): calha, canaleta e cano são a mesma coisa. E fala-se especificamente de cano de barro, pois num cano de metal não é necessária terra de três palmos.

"Se a enraizou sobre uma rocha": rocha dura — pois rocha mole se abre e se deixa penetrar pelas raízes.

"O joelho que há na videira": videira curvada, que se dobra sobre o chão e volta a se erguer como uma espécie de joelho dobrado. Quando se vem medir os seis palmos que são o espaço de cultivo de uma videira isolada, mede-se a partir do segundo tronco, do ponto em que ela volta a se erguer — e isso quando o primeiro tronco não é visível, mas parece como se ela estivesse plantada no ponto de sua dobra.

Massechet Kilayim não possui Guemará no Talmud Bavli — é um dos tratados da Ordem de Zeraim sem comentário talmúdico babilônico (com exceção de Berachot), restando apenas o Talmud Yerushalmi e a Tosefta. Por isso, o comentário de Rashi é omitido nesta e em todas as demais mishnayot deste tratado.