Seder Kodashim · Massechet Chulin · Perek Tet · Mishná 1 de 8

A pele, o molho e o que se junta à carne

הָעוֹר וְהָרֹטֶב וְהַקִּפָּה
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR

A Mishná · הַמִּשְׁנָה

Oito elementos juntam-se para completar a medida de impureza de alimento, não a de carcaça

A pele, e o molho, e os temperos, e o alál, e os ossos, e os tendões, e os chifres, e os cascos juntam-se para impurificar com impureza de alimentos, mas não com impureza de carcaças.

— A mishná abre o Perek Tet com o princípio do tzeruf: coisas que não são, em si mesmas, alimento — a pele que ainda protege um pedaço de carne menor que um ovo, o molho coagulado, os temperos, o alál (a carne residual junto à pele), os ossos com seu tutano, os tendões, e a porção mole de chifres e cascos próxima à raiz — juntam-se ao pedaço de carne para completar a medida de um ovo exigida para que o alimento impuro impurifique outros alimentos. Mas essa mesma soma não vale para a impureza de carcaça, que a Torá vincula estritamente ao toque na carne propriamente dita — “o que toca em sua carcaça” —, excluindo pele, ossos, tendões, chifres e cascos, ainda que estejam presos a ela.

הָעוֹר, וְהָרֹטֶב, וְהַקִּפָּה, וְהָאֱלָל, וְהָעֲצָמוֹת, וְהַגִּידִין, וְהַקַּרְנַיִם, וְהַטְּלָפַיִם, מִצְטָרְפִין לְטַמֵּא טֻמְאַת אֳכָלִים, אֲבָל לֹא טֻמְאַת נְבֵלוֹת.
Caso análogo: abate de animal impuro para gentio, ainda convulsionando

Da mesma forma: aquele que abate um animal impuro para um gentio, e ele ainda convulsiona, ele impurifica com impureza de alimentos, mas não com impureza de carcaças, até que morra ou até que lhe decepem a cabeça. A Escritura ampliou o que impurifica com impureza de alimentos além do que ampliou para impurificar com impureza de carcaças.

— Embora o abate de um animal impuro não sirva de nada ao gentio — pois os filhos de Noé só podem consumir o animal depois de morto —, o fato de ter sido um israelita a realizar o abate já torna a carne “alimento” pelo pensamento de uso, mesmo tratando-se de animal proibido destinado a não judeu. Por isso, enquanto o animal ainda convulsiona, sua carne já pode receber e transmitir impureza de alimento, embora ainda não tenha o estatuto pleno de carcaça, que só se adquire com a morte efetiva ou com a decapitação, que a equipara à morte.

כַּיּוֹצֵא בוֹ, הַשּׁוֹחֵט בְּהֵמָה טְמֵאָה לְנָכְרִי וּמְפַרְכֶּסֶת, מְטַמְּאָה טֻמְאַת אֳכָלִין, אֲבָל לֹא טֻמְאַת נְבֵלוֹת, עַד שֶׁתָּמוּת אוֹ עַד שֶׁיַּתִּיז אֶת רֹאשָׁהּ. רִבָּה לְטַמֵּא טֻמְאַת אֳכָלִין מִמַּה שֶׁרִבָּה לְטַמֵּא טֻמְאַת נְבֵלוֹת.
Rabi Iehudá: o alál acumulado com um kazait em um só lugar

Rabi Iehudá diz: o alál acumulado, se há nele um kazait em um só lugar, é responsável por ele.

— Rabi Iehudá dissente quanto ao alál que o abatedor reúne deliberadamente em um só ponto: por tê-lo tratado como algo significativo, esse resíduo deixa de ser mero apêndice da pele e passa a ter o estatuto pleno de carne de carcaça, sujeitando quem o toca, ou quem come coisa sagrada, ou entra no Templo em contato com ele, à mesma culpa que a carne da carcaça geraria. A lei, porém, não segue Rabi Iehudá.

רַבִּי יְהוּדָה אוֹמֵר, הָאֱלָל הַמְכֻנָּס, אִם יֶשׁ בּוֹ כַזַּיִת בְּמָקוֹם אֶחָד, חַיָּב עָלָיו:

Halachot · הֲלָכוֹת

Rambam · Perush HaMishná, Chulin 9:1
הָעוֹר וְהָרֹטֶב וְהַקִּפָּה וְהָאֱלָל וְהָעֲצָמוֹת כו': כבר זכרנו התנאי בשלישי מזבחים שרוטב הוא מרק וקיפה התבלין ואלל הוא הבשר הנשאר בעור כשמפשיטין הבהמה וגידים שם נופל על הגידים הדופקים ועל שאין דופקים ועל הקשרים ועל הקרומים והמיתרים והעצבים וביארנו שם כי מה שאמר קרנים וטלפים רוצה לומר המקומות הלחים כשחותכים אותו מן החי מבצבץ הדם ממקום החתך וכן בכאן ע"פ התנאי הזה בעצמו: וענין מצטרפות שמצטרפין קצתם אל קצתם וכשיצטרף מכל אלו ומן הבשר כביצה ויהיה טמא שיהיה מטמא זולתו לפי שכבר זכרנו פעמים שהאוכלים טמאים אינן טמאים ואינן מטמאים זולתן מן האוכלים אלא אם היו אותן האוכלים טמאים שמטמאים זולתן כביצה: ומה שאמר אבל לא טומאת נבילות לפי שכזית מן הנבילה כמו שידעת יטמא במגע ובמשא ואם היה כזית מאחד מאלו הדברים או הוא פחות מכזית מן הנבילה ואחד מאלו השלימו לכזית הרי זה אינו מטמא כמו שמטמאה הנבילה: ומה שאמר רבי יהודה המכונס רוצה לומר אם כנסו ואין הלכה כר' יהודה. נאמר בטומאת נבלה הנוגע בנבלתה ואמר בסיפרא בנבלתה ולא בעור ולא בעצמות לא בגידים ולא בקרנים ולא בטלפים עד שיגע בבשר עצמה ונאמר בטומאת אוכלים מכל האוכל אשר יאכל כל מה שראוי לאכילה כמו שיתבאר במקומו:

Rambam já mencionou a condição, no terceiro capítulo de Zevachim, que rotev é o caldo, kipá são os temperos, e alál é a carne que resta presa à pele quando se esfola o animal; guidin ali abrange tanto os tendões pulsantes quanto os que não pulsam, as junturas, membranas, cordas e nervos. Já se explicou que, ao falar de chifres e cascos, a mishná se refere aos pontos úmidos de onde, ao cortá-los do animal vivo, borbulha sangue junto ao corte — e é segundo essa mesma condição que se fala aqui. “Juntam-se” significa que se combinam entre si; e quando, de todos esses elementos somados à carne, se completa a medida de um ovo, e essa soma é impura, ela impurifica outras coisas — pois alimentos impuros só impurificam outros alimentos quando atingem a medida de um ovo. Já quanto a “mas não impureza de carcaças”, é porque um kazait da própria carcaça impurifica por contato e por carregamento, mas nenhum desses elementos, isolados ou somados a menos de um kazait de carne de carcaça, produz esse efeito. E o que disse Rabi Iehudá, “o acumulado”, quer dizer se o reuniu — e não é assim a lei. O princípio-mãe: a Torá fala, quanto à carcaça, em tocar “em sua carcaça”, o que a Sifrá restringe à carne propriamente dita, excluindo pele, ossos, tendões, chifres e cascos; e fala, quanto a alimentos, em “todo alimento que se come”, abrangendo tudo o que é próprio para o consumo.

Bartenura · Chulin 9:1
הָעוֹר וְהָרֹטֶב. הָעוֹר שֶׁל בְּהֵמָה שְׁחוּטָה כְּגוֹן פָּחוֹת מִכַּבֵּיצָה בָּשָׂר וְעוֹרָהּ מְחֻבָּר בָּהּ, מִצְטָרֵף, מִפְּנֵי שֶׁהוּא שׁוֹמֵר לַבָּשָׂר, וְהַשּׁוֹמְרִים מִצְטָרְפִים לְטֻמְאָה קַלָּה שֶׁהִיא טֻמְאַת אֳכָלִים, דִּכְתִיב בָּהּ (ויקרא יא) עַל כָּל זֶרַע זָרוּעַ אֲשֶׁר יִזָּרֵעַ: וְהָרֹטֶב. כְּשֶׁהִיא קְרוּשָׁה דֶּרֶךְ לְאָכְלָהּ עִם הַבָּשָׂר, וּמִצְטָרֶפֶת לְהַשְׁלִים שִׁעוּר כַּבֵּיצָה. אֲבָל אֵינָהּ אֹכֶל לְקַבֵּל טֻמְאָה בִּפְנֵי עַצְמָהּ: וְהַקִּפָּה. תְּבָלִין. וְהֵן עַצְמָן לָאו אֳכָלִים חֲשִׁיבֵי, אֲבָל לְאִצְטְרוֹפֵי מִצְטָרְפִין: וְהָאֱלָל. גִּיד הַשִּׁדְרָה וְהַצַּוָּאר. וְהוּא רָחָב וְלָבָן וְקָשֶׁה: לְטַמֵּא טֻמְאַת אֳכָלִין. לְהַשְׁלִים שִׁעוּר כַּבֵּיצָה: אֲבָל לֹא טֻמְאַת נְבֵלוֹת. אִם מִנְּבֵלָה הֵן, אֵין מְטַמְּאִין, וְאֵין מִצְטָרְפִין לְכַזַּיִת לְהַשְׁלִים שִׁעוּר נְבֵלָה, דִּכְתִיב (ויקרא יא) הַנּוֹגֵעַ בְּנִבְלָתָהּ, וְלֹא בְעוֹר: הַשּׁוֹחֵט בְּהֵמָה טְמֵאָה לְנָכְרִי. יִשְׂרָאֵל שֶׁשָּׁחַט בְּהֵמָה טְמֵאָה לְצֹרֶךְ נָכְרִי וְעוֹדָהּ מְפַרְכֶּסֶת, הוֹאִיל וְיִשְׂרָאֵל שָׁחַט, שְׁחִיטָה מַעַלְיָתָא הִיא, וּמְשַׁוְיָא לֵיהּ מַחֲשַׁבְתּוֹ אוֹכְלָא: הָאֱלָל הַמְכֻנָּס. הַנֶּאֱסָף לְמָקוֹם אֶחָד, דְּהוֹאִיל וְאַחְשְׁבֵיהּ לֹא בָּטִיל וַחֲשִׁיב הַבָּשָׂר נְבֵלָה, וְאֵין הֲלָכָה כְּרַבִּי יְהוּדָה:

Bartenura explica que a pele de um animal abatido — quando resta menos de um ovo de carne ainda presa a ela — junta-se à carne porque a protege, e o princípio geral é que aquilo que protege um alimento junta-se a ele para a impureza leve, a de alimentos, conforme o versículo “sobre toda semente semeada que se semeia”. O molho coagulado costuma ser comido junto com a carne e por isso se junta à medida, embora não seja, por si, capaz de receber impureza isoladamente; os temperos, do mesmo modo, juntam-se sem serem eles mesmos considerados alimento. Explica que o alál é o tendão largo, branco e duro da espinha e do pescoço. Quanto a “mas não impureza de carcaças”, esclarece que a Torá restringe a impureza de carcaça ao toque na própria carne, excluindo a pele que apenas a completa para o kazait. Sobre o abatedor que mata animal impuro para gentio, explica que, sendo israelita quem abate, o abate é válido e sua intenção converte a carne em alimento mesmo destinada a não judeu. E, por fim, que o alál acumulado a que se refere Rabi Iehudá, reunido deliberadamente em um só ponto, deixa de se anular e passa a ter estatuto de carne de carcaça — mas a lei não segue Rabi Iehudá.

Perush — os Mefarshim · פֵּרוּשׁ הַמְּפָרְשִׁים

Rashi רש״י
Chulin 117b:6, sobre a Guemará desta mishná
מתני' העור והרוטב - העור של בהמה שחוטה כגון פחות מכביצה בשר ועורה אדוקה בה ומשלימה לכביצה מצטרף מפני שהוא שומר ובגמרא ילפינן שהשומרים מצטרפין לטומאה קלה טומאת אוכלין:
רוטב - גלייר"א שאינה אוכל לקבל טומאה בפני עצמה אבל מצטרפת להשלים לפי שדרך לאוכלה כשהיא קרושה על הבשר:
הקיפה - תבלין והן עצמן לאו אוכלין חשיבי אבל לאצטרופי מצטרפין:
והעצמות - שיש בהן מוח והוא אוכל והעצם שומר לו לפיכך מצטרף עמו:
והקרנים - מפרש בגמרא כל שחותכו ויוצא מהם דם אצל עיקרן מלמטה שהן רכין ומיהו באנפי נפשייהו לאו אוכלא נינהו:
והטלפים - משום שומר:

Rashi explica que a pele de um animal abatido — por exemplo quando resta menos de um ovo de carne, com a pele ainda aderida a ela e completando a medida de um ovo — junta-se por ser proteção, e a Guemará deduz que as proteções se juntam para a impureza leve, a de alimentos. O molho, quando coagulado, não é por si alimento capaz de receber impureza, mas se junta para completar a medida, pois costuma-se comê-lo com a carne. Os temperos, embora não sejam considerados alimento em si, juntam-se do mesmo modo. Os ossos contêm o tutano, que é alimento, e o próprio osso serve de proteção a ele, por isso se junta. Chifres e cascos são explicados na Guemará como os pontos, próximos à raiz, de onde sai sangue ao serem cortados, por serem moles ali — mas por si mesmos não são alimento; e os cascos juntam-se pela mesma razão de proteção.