Seder Zeraim · Massechet Berachot · Perek Alef · Mishná 3

Beit Shamai e Beit Hilel: a postura na leitura do Shemá

בֵּית שַׁמַּאי אוֹמְרִים, בָּעֶרֶב כָּל אָדָם יַטּוּ וְיִקְרְאוּ
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR

A Mishná · הַמִּשְׁנָה

A disputa: reclinar-se ou ficar como se está

1 Beit Shamai diz: à noite, todo homem deve reclinar-se e recitar; e pela manhã, deve ficar de pé — como está dito (Devarim 6): "e ao deitares-te e ao levantares-te".

2 E Beit Hilel diz: todo homem recita como está — como está dito (ibid.): "e ao andares pelo caminho".

3 Se assim é, por que está dito "ao deitares-te e ao levantares-te"? [Isto ensina:] na hora em que os homens se deitam, e na hora em que os homens se levantam.

בֵּית שַׁמַּאי אוֹמְרִים, בָּעֶרֶב כָּל אָדָם יַטּוּ וְיִקְרְאוּ, וּבַבֹּקֶר יַעַמְדוּ, שֶׁנֶּאֱמַר (דברים ו) וּבְשָׁכְבְּךָ וּבְקוּמֶךָ. וּבֵית הִלֵּל אוֹמְרִים, כָּל אָדָם קוֹרֵא כְדַרְכּוֹ, שֶׁנֶּאֱמַר (שם) וּבְלֶכְתְּךָ בַדֶּרֶךְ. אִם כֵּן, לָמָּה נֶאֱמַר וּבְשָׁכְבְּךָ וּבְקוּמֶךָ, בְּשָׁעָה שֶׁבְּנֵי אָדָם שׁוֹכְבִים, וּבְשָׁעָה שֶׁבְּנֵי אָדָם עוֹמְדִים.
O episódio de Rabi Tarfon

4 Disse Rabi Tarfon: "Eu vinha pelo caminho, e me reclinei para recitar, conforme as palavras de Beit Shamai, e me pus em risco por causa dos assaltantes."

5 Disseram-lhe: "Bem merecias ser responsabilizado por ti mesmo, pois transgrediste as palavras de Beit Hilel."

אָמַר רַבִּי טַרְפוֹן, אֲנִי הָיִיתִי בָא בַדֶּרֶךְ, וְהִטֵּיתִי לִקְרוֹת, כְּדִבְרֵי בֵית שַׁמַּאי, וְסִכַּנְתִּי בְעַצְמִי מִפְּנֵי הַלִּסְטִים. אָמְרוּ לוֹ, כְּדַי הָיִיתָ לָחוּב בְּעַצְמְךָ, שֶׁעָבַרְתָּ עַל דִּבְרֵי בֵית הִלֵּל:

Fontes da Torá · מְקוֹרוֹת בַּתּוֹרָה

Toda esta disputa nasce da leitura de um único versículo — o mesmo que fundamenta a obrigação da leitura do Shemá — mas lido com ênfases diferentes por cada uma das duas escolas.

Devarim (Deuteronômio) 6:7
וְשִׁנַּנְתָּם לְבָנֶיךָ וְדִבַּרְתָּ בָּם בְּשִׁבְתְּךָ בְּבֵיתֶךָ וּבְלֶכְתְּךָ בַדֶּרֶךְ וּבְשָׁכְבְּךָ וּבְקוּמֶךָ
"E as ensinarás com afinco a teus filhos, e delas falarás sentado em tua casa, andando pelo caminho, ao deitares e ao levantares-te."

Por que esta Mishná gira em torno deste versículo. Beit Shamai lê o versículo de modo literal e sequencial: "ao deitares-te" descreve a postura física do corpo à noite — reclinado — e "ao levantares-te" descreve a postura pela manhã — de pé. Beit Hilel, porém, aponta para a expressão intermediária do mesmo versículo, "e ao andares pelo caminho", que descreve não uma postura, mas uma circunstância comum da vida — e conclui que a Torá não está prescrevendo posturas físicas específicas, mas apenas designando os dois momentos do dia (o "tempo de deitar" e o "tempo de levantar") em que a leitura deve ocorrer, permitindo que cada um a recite na posição em que se encontrar.

Halachot · הֲלָכוֹת

Como esta Mishná foi codificada em lei prática pelos grandes códigos halákicos.

Rambam · Mishné Torá, Hilchot Keriat Shemá 2:1
כָּל אָדָם קוֹרִין כְּדַרְכָּן, בֵּין עוֹמְדִין בֵּין מְהַלְּכִין בֵּין שׁוֹכְבִין בֵּין רוֹכְבִין עַל גַּבֵּי בְּהֵמָה. וְאָסוּר לִקְרוֹת קְרִיאַת שְׁמַע וְהוּא מֻטָּל וּפָנָיו טוּחוֹת בַּקַּרְקַע, אוֹ מֻשְׁלָךְ עַל גַּבּוֹ וּפָנָיו לְמַעְלָה. אֲבָל קוֹרֵא הוּא וְהוּא שׁוֹכֵב עַל צִדּוֹ.
Todo homem recita [o Shemá] como está — seja de pé, seja andando, seja deitado, seja montado sobre um animal. E é proibido recitar a Keriat Shemá estando deitado com o rosto voltado para o chão, ou lançado sobre as costas com o rosto voltado para cima; mas pode recitá-la deitado sobre o seu lado.
Shulchan Aruch · Orach Chaim 63:1
קוֹרֵא אוֹתָהּ מְהַלֵּךְ אוֹ עוֹמֵד אוֹ שׁוֹכֵב אוֹ רוֹכֵב עַל גַּבֵּי בְהֵמָה, אוֹ יוֹשֵׁב, אֲבָל לֹא פַּרְקְדָן — דְּהַיְנוּ שֶׁפָּנָיו טוּחוֹת בַּקַּרְקַע אוֹ מֻשְׁלָךְ עַל גַּבּוֹ וּפָנָיו לְמַעְלָה, אֲבָל קוֹרֵא וְהוּא שׁוֹכֵב עַל צִדּוֹ.
Recita-a andando, ou de pé, ou deitado, ou montado sobre um animal, ou sentado — mas não estirado de bruços, isto é, com o rosto voltado para o chão, ou lançado sobre as costas com o rosto voltado para cima; mas pode recitá-la deitado sobre o seu lado.

Perush — os Mefarshim · הַמְּפָרְשִׁים

O que os grandes comentadores dizem sobre esta Mishná.

Rambam · פֵּרוּשׁ הַמִּשְׁנָה
Comentário à Mishná, Berachot 1:3
בית שמאי אומרים בערב כל אדם יטה כו': פי' יטה עד שיהא נוטה להשען או להיות מיסב. ומה שאמר אם כן היא קושיא שהקשו בית שמאי על בית הלל, וטעם המחלוקת בין בית שמאי ובית הלל בזה הדין, שבית הלל מביאין ראיה מפסוק ובלכתך בדרך, כלומר כפי שיזדמן לאדם שלא יתכוין לא בשכיבה ולא בקימה, ובית שמאי אומרים שלא בא ובלכתך בדרך אלא ללמדנו שכל העוסק במצוה פטור מקריאת שמע. וכבר נתבאר ממה שאמרנו שיוכל אדם לקרות קריאת שמע כשהולך בדבר הרשות, אם כן מותר לקרות קריאת שמע מי שהוא מהלך, וזה מה שאנו מבקשים. אמר רבי טרפון אני הייתי בא בדרך והטיתי לקרות כדברי בית שמאי כו': פי' סכנתי, שמתי נפשי בכפי, לפי שהוא ירד מעל בהמתו וישב לארץ והטה, ועל דעת בית הלל היה יכול לקרות ק"ש והוא הולך רוכב על בהמתו. ולסטים הם שוללי הדרכים והגנבים. כדי היית לחוב בעצמך. ענין חייב מיתה היית, מפני שעברת על דברי בית הלל, ואם היית מת היית מתחייב בנפשך.

"Beit Shamai diz: à noite, todo homem deve reclinar-se...": [A palavra] "reclinar-se" [significa] até que fique recostado ou deitado. E o que disse "se assim é" é uma objeção que Beit Shamai levanta contra Beit Hilel. E a razão da divergência entre Beit Shamai e Beit Hilel, nesta lei, é que Beit Hilel traz prova do versículo "e ao andares pelo caminho" — isto é, conforme calhar ao homem, sem que ele precise dispor-se nem em postura deitada, nem em postura ereta. E Beit Shamai diz que "e ao andares pelo caminho" não veio senão para nos ensinar que todo aquele que está ocupado com um mandamento está isento da Keriat Shemá. E já se explicou, do que dissemos, que o homem pode recitar a Keriat Shemá enquanto anda em algo permitido; se assim é, é permitido recitar a Keriat Shemá a quem está andando — e é isto que buscamos.

"Disse Rabi Tarfon: eu vinha pelo caminho, e me reclinei para recitar, conforme as palavras de Beit Shamai...": "Me pus em risco" — coloquei a minha vida nas minhas próprias mãos, pois desceu do seu animal e sentou-se no chão e se reclinou; e, segundo a opinião de Beit Hilel, ele poderia ter recitado a Keriat Shemá enquanto ia montado sobre o seu animal. E os "assaltantes" são os salteadores de estradas e os ladrões.

"Bem merecias ser responsabilizado por ti mesmo": quer dizer, merecias a morte, por teres transgredido as palavras de Beit Hilel; e, se tivesses morrido, terias sido tu mesmo o responsável pela tua vida.

Bartenura · בַּרְטְנוּרָא
Comentário à Mishná, Berachot 1:3
יַטּוּ. עַל צִדֵּיהֶם, דִּכְתִיב בְּשָׁכְבְּךָ, דֶּרֶךְ שְׁכִיבָה. יַעַמְדוּ. דִּכְתִיב וּבְקוּמֶךָ, דֶּרֶךְ קִימָה. כְּדַרְכּוֹ. בֵּין בְּקִימָה בֵּין בִּישִׁיבָה בֵּין בִּשְׁכִיבָה בֵּין בַּהֲלִיכָה. כְּדַי הָיִיתָ. רָאוּי הָיִיתָ לֵהָרֵג, וְאִם הָיִיתָ מֵת הָיִיתָ מִתְחַיֵּב בְּנַפְשְׁךָ.

"Devem reclinar-se": sobre o seu lado, pois está escrito "ao deitares-te" — no modo de deitar.

"Devem ficar de pé": pois está escrito "e ao levantares-te" — no modo de levantar-se.

"Como está": seja de pé, seja sentado, seja deitado, seja andando.

"Bem merecias": eras digno de ser morto; e, se tivesses morrido, terias sido tu mesmo o responsável pela tua vida.