Seder Nezikin · Massechet Bava Metzia · Perek Guimel · Mishná 7 de 12

Aquele que deposita frutos junto a seu próximo: os descontos por deterioração

הַמַּפְקִיד פֵּרוֹת אֵצֶל חֲבֵרוֹ הֲרֵי זֶה יוֹצִיא לוֹ חֶסְרוֹנוֹת
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR

A Mishná · הַמִּשְׁנָה

Quando o depositário mistura os frutos depositados com os seus próprios e consome deles sem saber exatamente quanto, a mishná estabelece uma tabela padrão de desconto por deterioração natural, a ser aplicada na devolução.

Aquele que deposita frutos junto a seu próximo, este lhe desconta as perdas: para trigo e para arroz, nove meios-cabin por cor; para cevada e para milho, nove cabin por cor; para espelta e para semente de linho, três se'ah por cor. Tudo segundo a medida, tudo segundo o tempo.Quando o depositário mistura os frutos depositados com os seus próprios, consumindo deles sem registrar exatamente quanto consumiu, a lei lhe permite, ao devolver uma quantidade equivalente, descontar do total a perda padrão que qualquer quantidade de grão sofre naturalmente — por ratos, por secagem ou por outras causas — ao longo do tempo em que ficou guardada. A tabela varia conforme o tipo de grão: trigo e arroz perdem nove meios-cabin por cor (unidade de trinta se'ah); cevada e milho, nove cabin inteiros por cor; espelta e linhaça, três se'ah por cor. E esse desconto é proporcional tanto à quantidade depositada quanto ao tempo decorrido.

Disse Rabi Yochanan ben Nuri: E o que importa aos ratos? Não comem tanto de muito como de pouco? Ao contrário, só lhe desconta as perdas de um único cor.Rabi Yochanan ben Nuri discorda do princípio de que o desconto cresce proporcionalmente à quantidade: como os ratos comem aproximadamente a mesma quantidade, seja o depósito grande ou pequeno, o desconto deveria ser fixo — equivalente à perda de um único cor —, e não multiplicado pela quantidade total depositada.

Rabi Yehuda diz: Se a medida era grande, não lhe desconta as perdas, pois elas aumentam.Rabi Yehuda propõe outra exceção: quando o depósito é de grande volume, o depositário não deve descontar perda alguma, pois o próprio volume da massa de grãos tende a inchar com a umidade ao longo do tempo, e esse acréscimo compensa a perda causada pelos ratos.

הַמַּפְקִיד פֵּרוֹת אֵצֶל חֲבֵרוֹ, הֲרֵי זֶה יוֹצִיא לוֹ חֶסְרוֹנוֹת. לְחִטִּין וּלְאֹרֶז, תִּשְׁעָה חֲצָאֵי קַבִּין לְכוֹר, לִשְׂעֹרִין וּלְדֹחַן, תִּשְׁעָה קַבִּין לְכוֹר, לְכֻסְמִין וּלְזֶרַע פִּשְׁתָּן, שָׁלשׁ סְאִין לְכוֹר. הַכֹּל לְפִי הַמִּדָּה, הַכֹּל לְפִי הַזְּמָן. אָמַר רַבִּי יוֹחָנָן בֶּן נוּרִי, וְכִי מָה אִכְפַּת לָהֶן לָעַכְבָּרִין, וַהֲלֹא אוֹכְלוֹת בֵּין מֵהַרְבֵּה וּבֵין מִקִּמְעָא. אֶלָּא אֵינוֹ מוֹצִיא לוֹ חֶסְרוֹנוֹת אֶלָּא לְכוֹר אֶחָד בִּלְבָד. רַבִּי יְהוּדָה אוֹמֵר, אִם הָיְתָה מִדָּה מְרֻבָּה, אֵינוֹ מוֹצִיא לוֹ חֶסְרוֹנוֹת, מִפְּנֵי שֶׁמּוֹתִירוֹת:

Halachot · הֲלָכוֹת

Rambam detalha as unidades de medida (cor, se'ah, cabin) e as condições técnicas da regra — mistura dos frutos, desconhecimento da quantidade consumida, aplicação regional; Bartenura confirma as mesmas unidades e que a halachá segue os sábios, não Rabi Yehuda nem Rabi Yochanan ben Nuri.

Rambam · Perush HaMishná, Bava Metzia 3:7
המפקיד פירות אצל חבירו הרי זה יוציא לו חסרונות כו': כבר בארנו במה שקדם מפירושינו כי הכור ל' סאה והסאה ששה קבין. ופירוש איכפת שאינו משים דעתו לרוב המדה או למיעוטה כשאכלו העכברים לא נוסיף ברוב המדה. ופירוש קמעא מעט ולזו המשנה תנאים. מהם שיערב הנפקד אלו הפירות עם פירותיו ואכל מן הכל ולא נודע שיעור מה שאכל אבל אם ייתד אותם הפירות אומרים לו הרי שלך לפניך וכמו כן אם ידע שיעור מה שאכל יחשב לו מן החסרון שיעור מה שראוי לו: ואמרו הכל לפי המדה והכל לפי הזמן שיחשב לכל כור מה שזכר מהחסרון בכל שנה. וזרע פשתן הנאמר כאן הוא בגבעוליו. ואורז הוא שיהיה מקולף וצריך שיחזיר לו בזמן שמדד לו בשעה שהפקיד אצלו לפי שבימות הגשמים יוסיף הדבר המדוד לרטיבת האויר ובימות החמה יחסר ואין הלכה כרבי יהודה ולא כרבי יוחנן בן נורי לפי שנתפזר ונאבד מוסיף על מה שאוכלין העכברים שזכר וזה הדין לא תקיש עליו לפי שהוא בארץ ידועה רצוני לומר ארץ ישראל ואמנם ידינו בזה הענין כפי הזרעים של אותה מדינה ואויר הידוע אצל הדרים בה מעניני חסרון הזרעים אצלם ודע זה:

Rambam recorda que já explicou, em passagem anterior, que o cor equivale a trinta se'ah e o se'ah a seis cabin. Explica que esta mishná pressupõe que o depositário misturou os frutos depositados com os seus e comeu de ambos sem saber quanto comeu de cada — mas se os manteve separados, dizem-lhe simplesmente "eis o que é teu diante de ti"; e mesmo tendo misturado, se souber exatamente quanto consumiu, calcula-se para ele apenas a medida correspondente. E interpreta "tudo segundo a medida, tudo segundo o tempo" como o cálculo anual do desconto mencionado para cada cor. A halachá não segue nem Rabi Yehuda nem Rabi Yochanan ben Nuri, e Rambam observa que essas medidas são específicas da Terra de Israel e devem ser ajustadas conforme os grãos e o clima de cada região.

Bartenura · Bava Metzia 3:7
הַמַּפְקִיד פֵּרוֹת אֵצֶל חֲבֵרוֹ. וְעֵרְבָן הַנִּפְקָד עִם פֵּרוֹתָיו וְהָיָה מִסְתַּפֵּק מֵהֶן וְאֵינוֹ יוֹדֵעַ שִׁעוּר מַה שֶּׁאָכַל. כְּשֶׁבָּא לְהַחְזִירָן יוֹצִיא לוֹ חֶסְרוֹנוֹת, יִפְחֹת כַּמָּה הֵם רְגִילִים לַחְסֹר: תִּשְׁעָה חֲצָאֵי קַבִּין לְכוֹר. הַכּוֹר שְׁלֹשִׁים סְאִין, וְהַסְּאָה שִׁשָּׁה קַבִּין: הַכֹּל לְפִי הַמִּדָּה. כֵּן לְכָל כּוֹר וָכוֹר: הַכֹּל לְפִי הַזְּמָן. שֶׁהִנִּיחָם בְּיָדוֹ. לְכָל שָׁנָה וְשָׁנָה יְנַכֶּה לוֹ כָּךְ: מָה אִכְפַּת לְהוּ לָעַכְבָּרִים. כָּךְ אוֹכְלִים מִמִּדָּה מֻעֶטֶת כְּמוֹ מִמִּדָּה מְרֻבָּה. הִלְכָּךְ תִּשְׁעָה חֲצָאֵי קַבִּין לְשָׁנָה בֵין לְכוֹר בֵּין לָעֲשָׂרָה כוֹרִין: אִם הָיְתָה מִדָּה מְרֻבָּה. שֶׁהִפְקִיד אֶצְלוֹ הַרְבֵּה, מֵעֲשָׂרָה כוֹרִין וּלְמַעְלָה, לֹא יוֹצִיא לוֹ חֶסְרוֹנוֹת: מִפְּנֵי שֶׁהֵן מוֹתִירוֹת. שֶׁבִּימוֹת הַגֹּרֶן כְּשֶׁמַּפְקִידִים הַחִטִּים, יְבֵשִׁים, וּבִימוֹת הַגְּשָׁמִים כְּשֶׁמַּחְזִירָן, נוֹפְחוֹת. וּבַאֲכִילַת עַכְבָּרִים אֵינָן נֶחְסָרִין כָּל כָּךְ לְכָל כּוֹר וָכוֹר, דְּכֻלֵּי הַאי לֹא אָכְלֵי עַכְבָּרִים מֵעֲשָׂרָה כוֹרִין, הִלְכָּךְ נְפִיחָתוֹ מַשְׁלֶמֶת לְמַה שֶּׁעַכְבָּרִים אוֹכְלִים. וְאֵין הֲלָכָה לֹא כְרַבִּי יְהוּדָה וְלֹא כְרַבִּי יוֹחָנָן בֶּן נוּרִי. וְכָל הַשִּׁעוּרִים הַלָּלוּ בְּאֶרֶץ יִשְׂרָאֵל וּבִימֵי הַתַּנָּאִים. אֲבָל בִּשְׁאָר אֲרָצוֹת וּבַזְּמַנִּים הַלָּלוּ, הַכֹּל כְּפִי מַה שֶּׁרְגִילִים הַזְּרָעִים לְחַסֵּר בְּאוֹתָהּ מְדִינָה וּבְאוֹתוֹ זְמַן:

Bartenura explica que o depositário misturou os frutos depositados com os seus próprios e foi se abastecendo deles sem saber quanto consumiu; ao devolvê-los, desconta as perdas na proporção do que costumam normalmente se deteriorar. Detalha as mesmas medidas — cor de trinta se'ah, se'ah de seis cabin — e explica a objeção de Rabi Yochanan ben Nuri: os ratos comem a mesma quantidade de uma medida pequena ou grande, por isso o desconto de nove meios-cabin vale por ano, seja para um cor ou para dez. Já Rabi Yehuda considera que em medidas muito grandes o próprio grão incha o suficiente para compensar o que os ratos comeram. A halachá segue os sábios.

Perush — os Mefarshim · הַמְּפָרְשִׁים

Rashi, ao abrir a sugya em Bava Metzia 40a, situa a mishná no cenário da mistura entre os frutos depositados e os do próprio depositário, e identifica os termos técnicos das medidas.

Rashi רש״י
Bava Metzia 40a
מַתְנִי' הֲרֵי זֶה יוֹצִיא לוֹ חֶסְרוֹנוֹת — כְּשֶׁיַּחֲזִירֵם לוֹ יִפְחֹת כַּמָּה הֵם רְגִילִים לַחְסֹר, וּבַגְּמָרָא מוֹקֵי לָהּ בְּשֶׁעֵרְבָן עִם פֵּרוֹתָיו: אֹרֶז — מִיל: דֹּחַן — פטי״ל, וְדוֹמֶה לָאֹרֶז: הַכֹּל לְפִי הַמִּדָּה — וְכֵן לְכָל כּוֹר וָכוֹר: הַכֹּל לְפִי הַזְּמָן — שֶׁהִנִּיחָן בְּיָדוֹ, לְכָל שָׁנָה וְשָׁנָה יַנִּיחַ לוֹ כָּךְ.

Rashi situa o cenário exato da mishná: quando o depositário devolve os frutos, ele desconta a proporção que costumam normalmente diminuir — e a Guemará esclarece que a mishná trata do caso em que o depositário misturou o depósito com seus próprios frutos. Rashi ainda identifica em termos locais os grãos mencionados (arroz e milho) e confirma o duplo critério da mishná: o desconto varia "segundo a medida" — proporcionalmente para cada cor — e "segundo o tempo" — para cada ano em que os frutos permaneceram em posse do depositário.