Seder Nezikin · Massechet Avot · Perek Hei · Mishná 18 de 23
Quem dá mérito aos muitos, e quem os faz pecar
כָּל הַמְזַכֶּה אֶת הָרַבִּים אֵין חֵטְא בָּא עַל יָדוֹ
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR
A Mishná · המִשְׁנָה
Ensina que quem dá mérito aos muitos, pecado não vem por sua mão; e quem faz os muitos pecarem, não lhe dão condições de fazer teshuvá. Moshé teve mérito e deu mérito aos muitos, o mérito dos muitos depende dele, como está dito: "a justiça do Eterno ele fez, e os Seus juízos com Israel" (Deuteronômio 33:21). Yerovam pecou e fez os muitos pecarem, o pecado dos muitos depende dele, como está dito: "pelos pecados de Yerovam, filho de Nevat, que pecou e fez Israel pecar" (I Reis 15:30).
Todo o que dá mérito aos muitos, pecado não vem por sua mão. E todo o que faz os muitos pecarem, não lhe dão condições de fazer teshuvá. Moshé teve mérito e deu mérito aos muitos, o mérito dos muitos depende dele, como está dito: “a justiça do Eterno ele fez, e os Seus juízos com Israel” (Deuteronômio 33:21). Yerovãm pecou e fez os muitos pecarem, o pecado dos muitos depende dele, como está dito: “pelos pecados de Yerovãm, filho de Nevat, que pecou e que fez Israel pecar” (I Reis 15:30).
כָּל הַמְזַכֶּה אֶת הָרַבִּים, אֵין חֵטְא בָּא עַל יָדוֹ. וְכָל הַמַּחֲטִיא אֶת הָרַבִּים, אֵין מַסְפִּיקִין בְּיָדוֹ לַעֲשׂוֹת תְּשׁוּבָה. משֶׁה זָכָה וְזִכָּה אֶת הָרַבִּים, זְכוּת הָרַבִּים תָּלוּי בּוֹ, שֶׁנֶּאֱמַר (דברים לג) צִדְקַת ה' עָשָׂה וּמִשְׁפָּטָיו עִם יִשְׂרָאֵל. יָרָבְעָם חָטָא וְהֶחֱטִיא אֶת הָרַבִּים, חֵטְא הָרַבִּים תָּלוּי בּוֹ, שֶׁנֶּאֱמַר (מלכים א טו) עַל חַטֹּאות יָרָבְעָם (בֶּן נְבָט) אֲשֶׁר חָטָא וַאֲשֶׁר הֶחֱטִיא אֶת יִשְׂרָאֵל:
Halachot · הֲלָכוֹת
Bartenura · Avot 5:18
אֵין חֵטְא בָּא עַל יָדוֹ. כְּדֵי שֶׁלֹּא יְהֵא הוּא בַּגֵּיהִנֹּם וְתַלְמִידָיו בְּגַן עֵדֶן:
Bartenura explica que aquele que dá mérito aos muitos não peca depois: para que não fique ele no Guehinom e seus discípulos no Jardim do Éden. E quem faz os muitos pecarem não recebe a oportunidade de se arrepender: para que não fique ele no Jardim do Éden e seus discípulos no Guehinom.
Bartenura · Avot 5:18 (continuação)
צִדְקַת ה' עָשָׂה וּמִשְׁפָּטָיו עִם יִשְׂרָאֵל. וּמִשְׁפָּטָיו שֶׁעִם יִשְׂרָאֵל כְּאִלּוּ הוּא עֲשָׂאָן:
Sobre "e Seus juízos com Israel", Bartenura explica que o versículo atribui a Moshé os juízos praticados com Israel, como se ele mesmo os tivesse executado — pois todo mandamento cumprido por Israel graças ao seu ensino é contado como se ele mesmo o tivesse cumprido, o que prova que o mérito dos muitos depende dele.
Perush — os Mefarshim · המְּפָרְשִׁים
Rashi רַשִׁ״י
Rashi sobre Avot, Perek Hei, Mishná 18
כל המזכה את הרבים וכו'. כדי שלא יהיה תלמידיו בג״ע והוא בגיהנם שנא' כי לא תעזוב נפשי לשאול לא תתן חסידך לראות שחת: וכל המחטיא וכו' שלא יהא הוא בג״ע ותלמידיו בגיהנם שנאמר אדם עשוק בדם נפש עד בור ינוס אל יתמכו בו. נ״א צדקת ה' עשה ומשפטיו עם ישראל תלה הכתוב במשה כמו שמעיד פסוק זה שכל המצות שעשו ישראל כאילו עשאן הוא עמהם אלמא זכות הרבים תלויה בו:
Rashi explica a lógica dos dois versículos citados: quem dá mérito aos muitos não peca depois, para que seus discípulos não fiquem no Jardim do Éden enquanto ele fica na Guehinom; e quem faz os muitos pecarem não recebe a oportunidade de se arrepender, para que ele não fique no Jardim do Éden enquanto seus discípulos ficam na Guehinom.
Rambam רמב״ם
Perush HaMishná, Avot 5:18
וכל מי שיישר בני אדם יגמלהו ה' יתברך כשימנעהו מן החטא וכל מי שיטעה בני אדם יענשהו ה' יתברך כשימנעהו מן התשובה וזה מבואר אין קושי בו כשתבין מה שכללנוהו בפר' השמיני:
O Rambam resume o princípio: quem endireita as pessoas é recompensado por Deus quando Ele o impede de pecar; e quem desvia as pessoas é punido por Deus quando Ele o impede de se arrepender — um mecanismo de justiça proporcional já explicado no oitavo capítulo de sua introdução ao tratado.