Mei HaShiloach · Volume V · Parashá 3

Eikev

עֵקֶב
Rabi Mordechai Yosef Leiner de Izhbitz (1801–1854) · hebraico de domínio público · tradução original PT-BR

Dez parágrafos sobre a parashá Eikev: as mitzvot leves que o homem "pisa com o calcanhar", o candelabro de elos e a fé de que D'us dá força ao homem para cumprir Seus mandamentos, o temor celestial comparado ao pão que sustenta o homem, a herança da Terra de Israel que não depende nem do mérito de Israel nem da iniquidade das nações, e o alerta contra o temor da mera imaginação.

Parágrafos

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Parágrafo 1

"E será, se ouvirdes estes juízos" (Devarim 7:12). "Vehaya" ("e será") é sempre expressão de alegria, conforme consta na Guemará (Bereshit Rabá 42:4); eikev ("calcanhar") é o mesmo que "no fim". E isto é porque, no futuro, o Santo, bendito seja, revelará aos olhos de todos, e toda alma de Israel entenderá que não houve nenhum chok sem razão. Pois por ora toda a paciência de Israel, que sofre no cumprimento dos mandamentos, é porque não entendem a profundidade do bem que neles se encontra, e eles parecem a seus olhos como um chok sem razão — e por isso sofrem deles. Mas quando ficar claro que tudo foi com juízo, para que fosse bom para Israel, e que não são sem razão, então como está escrito: "se encherá de riso a nossa boca", e estaremos em alegria.

וְהָיָה עֵקֶב תִּשְׁמְעוּן אֶת הַמִּשְׁפָּטִים הָאֵלֶּה. אֵין וְהָיָה אֶלָּא לְשׁוֹן שִׂמְחָה כִּדְאִיתָא בַּגְּמָ' (בראשית רבה פרשה מ"ב,ד'), עֵקֶב הַיְינוּ לַסּוֹף, וְהוּא כִּי לֶעָתִיד יְגַלֶּה הַש"י לְעֵין כֹּל, וְכָל נֶפֶשׁ מִיִּשְׂרָאֵל יָבִין כִּי לֹא הָיָה שׁוּם חֻקָּה בְּלִי טַעַם, כִּי לְעֵת עַתָּה כָּל הַסַּבְלָנוּת שֶׁל יִשְׂרָאֵל שֶׁסּוֹבְלִין מִקִּיּוּם הַמִּצְוֹת, הוּא מִפְּנֵי שֶׁאֵינָם מְבִינִים עוֹמֶק הַטּוֹבָה הַנִּמְצָא בָּהֶם, וְדוֹמִין בְּעֵינֵיהֶם כְּחֻקָּה בְּלִי טַעַם וְלָכֵן סוֹבְלִין מֵהֶם, אַךְ כַּאֲשֶׁר יִתְבָּרֵר כִּי הַכֹּל הָיָה בְּמִשְׁפָּט לְמַעַן יוּטַב לָהֶם לְיִשְׂרָאֵל וְאֵינָם בְּלִי טַעַם, אָז יִמָּלֵא שְׂחוֹק פִּינוּ וְנִהְיֶה בְּשִׂמְחָה.
Parágrafo 2

"E será, se..." (Devarim 7:12). Consta no Midrash (Devarim Rabá 3:1): "halachá — um homem de Israel que tem um candelabro de elos, qual é a lei quanto a movê-lo no shabat"; assim ensinaram nossos mestres: "aquele que monta os ramos do candelabro", etc., até "como um homem que constrói no shabat". E eis que qual é a relação desta halachá com este lugar? O assunto é este: que de fato foi proibido mover o candelabro no shabat por causa da suspeita de "construir", pois talvez, no momento de movê-lo, os ramos frouxos se firmem um pouco por meio do movimento, e ele estará construindo; pois, já que não foi dada medida para o trabalho de "construir", é proibido em qualquer quantidade, e não é possível ser preciso. E se o homem disser que o Santo, bendito seja, veio — Deus nos livre — com rigor contra Suas criaturas, dando-lhes mandamentos que não poderão suportar, a isto o Midrash ligou imediatamente: e onde Israel guardou o shabat pela primeira vez, quando lhes foi dado em Alush, como está dito, "e o povo descansou no sétimo dia"? Acaso dirás que para teu mal te foi dado o shabat? Não te foi dado senão para teu bem, para mostrar que também o cumprimento dos mandamentos está nas mãos de D'us, pois Ele dará força ao homem para que possa cumpri-los. Pois com intelecto humano é impossível compreender como Israel guardou o primeiro shabat em todos os seus detalhes sem hábito, logo na primeira vez, e todo Israel não transgrediu nem sequer um detalhe pequeno — e apesar disso o versículo testemunha de todo Israel que não transgrediram. E nisto há prova de que o Santo, bendito seja, completará sobre nós e estabelecerá todos os nossos atos para o bem. E isto é "e será, se ouvirdes", pois no fim o Santo, bendito seja, mostrará que todo Israel seguiu Sua sagrada vontade.

וְהָיָה עֵקֶב. אִיתָא בַּמִּדְרָשׁ (דברים רבה פרשה ג',א') הֲלָכָה אָדָם מִיִּשְׂרָאֵל שֶׁיֵּשׁ לוֹ מְנוֹרָה שֶׁל פְּרָקִים מַהוּ לְטַלְטְלָהּ בְּשַׁבָּת, כָּךְ שָׁנוּ רַבּוֹתֵינוּ הַמַּרְכִּיב קְנֵי מְנוֹרָה כוּ', עַד כְּאָדָם שֶׁהוּא בּוֹנֶה בְּשַׁבָּת. וְהִנֵּה מַאי עִנְיַן הֲלָכָה זֹאת לְכָאן, הָעִנְיָן בָּזֶה כִּי בֶּאֱמֶת נֶאֱסַר טִלְטוּל מְנוֹרָה בְּשַׁבָּת מִשּׁוּם חֲשַׁשׁ בִּנְיָן, כִּי פֶּן בְּעֵת טִלְטוּלוֹ אֶת הַמְּנוֹרָה הַקָּנִים הָרָפִים יִתְחַזְּקוּ מְעַט עַל יְדֵי טִלְטוּלוֹ וְיִהְיֶה בּוֹנֶה. כִּי מֵאַחַר שֶׁלֹּא נִיתַּן שִׁעוּר עַל מְלֶאכֶת הַבּוֹנֶה, נֶאֱסַר בְּכָל שֶׁהוּא, וְאִי אֶפְשָׁר לְדַקְדֵּק, וְאִם יֹאמַר הָאָדָם כִּי הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא בָּא חַס וְשָׁלוֹם בִּטְרוּנְיָה עִם בְּרִיּוֹתָיו שֶׁנָּתַן לָהֶם מִצְוֹת שֶׁלֹּא יוּכְלוּ לַעֲמוֹד בָּהֶם, עַל זֶה סָמַךְ הַמִּדְרָשׁ תֵּכֶף וְהֵיכָן שָׁמְרוּ יִשְׂרָאֵל אֶת הַשַּׁבָּת בַּתְּחִלָּה כְּשֶׁנִּיתַּן לָהֶם בְּאָלוּשׁ שֶׁנֶּאֱמַר "וַיִּשְׁבְּתוּ הָעָם בַּיּוֹם הַשְּׁבִיעִי" שֶׁמָּא תֹּאמַר לְרָעָתְךָ נִיתַּן לְךָ אֶת הַשַּׁבָּת, לֹא נִיתַּן לְךָ אֶלָּא לְטוֹבָתְךָ, לְהַרְאוֹת כִּי אַף קִיּוּם הַמִּצְוֹת הוּא בְּיַד ה' כִּי יִתֵּן כֹּחַ בָּאָדָם שֶׁיּוּכַל לְקַיְּמָם, כִּי בְּשֵׂכֶל אֱנוֹשִׁי אִי אֶפְשָׁר לְהַשִּׂיג אֵיךְ שָׁמְרוּ יִשְׂרָאֵל שַׁבָּת הָרִאשׁוֹנָה בְּכָל דִּקְדּוּקֶיהָ בְּלֹא הֶרְגֵּל תֵּכֶף בַּפַּעַם הָרִאשׁוֹן, וְכָל יִשְׂרָאֵל לֹא עָבְרוּ אַף עַל דִּקְדּוּק קָטָן וְאַף עַל פִּי כֵן הַכָּתוּב מֵעִיד עַל כָּל יִשְׂרָאֵל שֶׁלֹּא עָבְרוּ, וּבָזֶה רְאָיָה כִּי הַש"י יִגְמוֹר עָלֵינוּ וִיכוֹנֵן כָּל מַעֲשֵׂינוּ לְטוֹבָה, וְזֶה "וְהָיָה עֵקֶב תִּשְׁמְעוּן", כִּי לַסּוֹף יַרְאֶה הַש"י כִּי כָל יִשְׂרָאֵל הָלְכוּ אַחַר רְצוֹנוֹ הַקָּדוֹשׁ.
Parágrafo 3

"A cria de teus bois" (Devarim 7:13). Isto é, no lugar em que o homem age sem intenção plena, como que displicentemente — também a isso o Santo, bendito seja, dará Seu consentimento para o bem.

שְׁגַר אֲלָפֶיךָ. הַיְינוּ מָקוֹם שֶׁהָאָדָם עוֹשֶׂה בְּלִי דַּעַת כִּלְאַחַר יָדוֹ גַּם לָזֶה יַסְכִּים הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא לְטוֹב.
Parágrafo 4

"Se disseres em teu coração: numerosas são estas nações... não as temerás..." (Devarim 7:17-18). E eis, como é possível advertir sobre algo que ocorre por si mesmo, sem a vontade do homem, ordenando "não temerás"? Pois o coração se atemoriza por si mesmo. Mas é que pelos atos do homem se reconhece o interior de seu coração, e por meio dos mandamentos se esclarece a profundidade do coração do homem — por exemplo, um homem que não domina sobre seu companheiro embora pudesse dominá-lo: disto há prova de que ele é temente a D'us. E se ele se esmerar nos mandamentos até um terço a mais, conforme a palavra de nossos sábios de abençoada memória (Bava Kama 9b), então há prova de que ele ama a D'us, e isto vem da profundidade de seu coração, e não pela aparência. E também aqui o Santo, bendito seja, advertiu para remover a imaginação do coração de Israel, pois de fato há no coração de Israel impulsos — mas é necessário remover a imaginação de seu coração, pois de fato o Santo, bendito seja, não deseja o temor da imaginação, como está escrito (Isaías 45:19): "Não disse à semente de Yaakov: em vão me buscai" — "tohu" (vão) é o temor da imaginação. E o homem precisa saber que há um Condutor no mundo, e Ele quer que Suas criaturas estejam com a mente serena. E o que Ele advertiu aqui, "não temerás", é que não temam pela aparência, como se explicará no versículo "e vires cavalo e carro, povo numeroso", etc. (parashá Shoftim).

כִּי תֹאמַר בִּלְבָבְךָ רַבִּים הַגּוֹיִם כוּ׳ לֹא תִירָא מֵהֶם כוּ׳. וְהִנֵּה אֵיךְ יִתָּכֵן לְהַזְהִיר עַל דָּבָר הַנַּעֲשֶׂה מֵעַצְמוֹ בְּלִי רְצוֹן הָאָדָם לְצַוּוֹת עַל זֶה "לֹא תִירָא" וַהֲלֹא הַלֵּב מִתְיָרֵא, אַךְ כִּי מִפְּעוּלּוֹת הָאָדָם יוּכַּר אֶת תּוֹךְ לִבּוֹ וְעַל יְדֵי הַמִּצְוֹת יִתְבָּרֵר עוֹמֶק לֵב הָאָדָם, כְּגוֹן אָדָם שֶׁלֹּא יִמְשׁוֹל עַל חֲבֵרוֹ אַף שֶׁיָּכוֹל לִמְשׁוֹל עָלָיו, מִזֶּה רְאָיָה שֶׁהוּא יְרֵא ה׳, וּבְאִם יְהַדֵּר בְּמִצְוֹת עַד שְׁלִישׁ כְּמַאֲמַר חֲזַ"ל (בבא קמא ט':) אָז רְאָיָה שֶׁהוּא אוֹהֵב ה׳ וְהוּא מֵעוֹמֶק לִבּוֹ וְלֹא עַל הַגָּוֶן, וְגַם כָּאן הִזְהִיר הַש"י לְהָסִיר דִּמְיוֹן מִלֵּב יִשְׂרָאֵל, כִּי בֶּאֱמֶת נִמְצָא בְּלֵב יִשְׂרָאֵל תַּקּוּפוּת, אַךְ צְרִיכִים לְהָסִיר הַדִּמְיוֹן מִלִּבָּם, כִּי בֶּאֱמֶת הַש"י לֹא יַחְפּוֹץ בְּיִרְאַת הַדִּמְיוֹן כְּמוֹ שֶׁכָּתוּב (ישעיה מ"ה,י"ט) "לֹא אָמַרְתִּי לְזֶרַע יַעֲקֹב תֹּהוּ בַקְּשׁוּנִי", תֹּהוּ הַיְינוּ יִרְאָה שֶׁל דִּמְיוֹן, וְצָרִיךְ הָאָדָם לָדַעַת כִּי יֵשׁ מַנְהִיג בָּעוֹלָם, וְרוֹצֶה שֶׁבְּרִיּוֹתָיו יִהְיוּ בְּיִשּׁוּב הַדַּעַת וּמַה שֶּׁהִזְהִיר כָּאן "לֹא תִירָא" הַיְינוּ שֶׁלֹּא יִירְאוּ מִגָּוֶון, כְּמוֹ שֶׁיִּתְבָּאֵר בְּפָסוּק "וְרָאִיתָ סוּס וָרֶכֶב עַם רַב" כוּ׳ [פרשת שופטים].
Parágrafo 5

"Guarda-te, para que não te esqueças do Eterno teu D'us, deixando de guardar Seus mandamentos, etc.; para que, quando comeres e te fartares, e construíres boas casas, etc.; e disseres em teu coração: minha força e o poder de minha mão, etc.; lembra-te do Eterno teu D'us, pois Ele é quem te dá força, etc." (Devarim 8:11-18). E na parashá Vaetchanan foi dito o oposto quanto a este assunto, pois lá foi dito: "e será, quando te trouxer... para te dar cidades grandes e boas que não construíste, vinhas e oliveiras que não plantaste, etc.; guarda-te para que não te esqueças... do Eterno teu D'us; a Ele temerás, a Ele servirás", etc. Pois ali ensina que, quando o homem vir que lhe foi conferido bem por D'us, e lhe parecer que a influência lhe será dada sem trabalho, e para que não pense por isso que não precisa de serviço e temor — sobre isto foi dito ali: "o Eterno teu D'us temerás, a Ele servirás", etc. E o assunto aqui é o oposto: quando o homem construir casas e semear campos e prosperar, lhe parecerá que sua força e o poder de sua mão fizeram isso; sobre isto foi dito: "e te lembrarás do Eterno teu D'us, pois Ele é quem te dá", etc., pois, se não fosse a vontade do Santo, bendito seja, o ato do homem não seria nada. E esta coisa também se aplica a assuntos grandes, quando vier ao homem uma influência sem trabalho, e lhe parecer que não precisa do serviço de D'us — sobre isto foi dito "o Eterno teu D'us temerás", pois o Santo, bendito seja, não dá gratuitamente; Ele só te influenciará por meio da oração e do serviço que se encontram em ti; por meio disso te influenciará. E se o homem disser que servirá a D'us por si mesmo e por sua própria força, sem a ajuda do Santo, bendito seja, sobre isto foi dito: "e te lembrarás do Eterno teu D'us, pois Ele é quem te dá força" — isto é, que a força do serviço e da oração provém somente do Santo, bendito seja, como está escrito (Salmos 10:17): "Preparas o coração deles, Teu ouvido escuta". Pois certamente o Santo, bendito seja, te preparou um mandamento sem teu conhecimento, e um mandamento traz outro mandamento; e por meio disso se encontra em ti uma força de serviço fixada permanentemente em teu coração, e por o serviço estar fixado em teu coração, Ele te conferirá bem.

הִשָּׁמֶר לְךָ פֶּן תִּשְׁכַּח אֶת ה׳ אֱלֹקֶיךָ לְבִלְתִּי שְׁמֹר מִצְוֹתָיו כוּ׳, פֶּן תֹּאכַל וְשָׂבָעְתָּ וּבָתִּים טוֹבִים תִּבְנֶה כוּ׳, וְאָמַרְתָּ בִּלְבָבֶךָ כֹּחִי וְעֹצֶם יָדִי כוּ׳, וְזָכַרְתָּ אֶת ה׳ אֱלֹקֶיךָ כִּי הוּא הַנֹּתֵן לְךָ כֹּחַ כוּ׳. וּבְפָרָשַׁת וָאֶתְחַנַּן נֶאֱמַר הֵיפֶךְ בְּזֶה הָעִנְיָן, כִּי שָׁם נֶאֱמַר "וְהָיָה כִּי יְבִיאֲךָ כוּ׳ לָתֶת לָךְ עָרִים גְּדוֹלוֹת וְטוֹבוֹת אֲשֶׁר לֹא בָנִיתָ כְּרָמִים וְזֵיתִים אֲשֶׁר לֹא כוּ׳, הִשָּׁמֶר לְךָ פֶּן תִּשְׁכַּח כוּ׳ אֶת ה׳ אֱלֹקֶיךָ תִּירָא אוֹתוֹ תַעֲבוֹד" כוּ׳. כִּי שָׁם מוֹרֶה כַּאֲשֶׁר יִרְאֶה הָאָדָם שֶׁנִּשְׁפַּע לוֹ טוֹבָה מֵה׳ וְיִדְמֶה לוֹ כִּי הַהַשְׁפָּעָה יַשְׁפִּיעַ לוֹ מִבְּלִי עֲבוֹדָה, וּפֶן יַחְשֹׁב עי"ז שֶׁאֵינוֹ צָרִיךְ לַעֲבוֹדָה וְיִרְאָה, ע"ז נֶאֱמַר שָׁם "אֶת ה׳ אֱלֹקֶיךָ תִּירָא אוֹתוֹ תַעֲבוֹד" כוּ׳. וְעִנְיָן שֶׁבְּכָאן הוּא בְּהֵיפֶךְ כַּאֲשֶׁר יִבְנֶה הָאָדָם בָּתִּים וְיִזְרַע שָׂדוֹת וְיַצְלִיחַ יִדְמֶה לוֹ שֶׁכֹּחוֹ וְעֹצֶם יָדוֹ פָּעַל זֹאת, עַל זֶה נֶאֱמַר "וְזָכַרְתָּ אֶת ה׳ אֱלֹקֶיךָ כִּי הוּא הַנֹּתֵן לְךָ" כוּ׳, כִּי לוּלֵא רְצוֹן הַש"י אֵין מַעֲשֵׂה הָאָדָם כְּלוּם, וְדָבָר זֶה הוּא גַּם בְּעִנְיָנִים גְּדוֹלִים כַּאֲשֶׁר יָבֹא לָאָדָם הַשְׁפָּעָה מִבְּלִי עֲבוֹדָה וְיִדְמֶה לוֹ כִּי אֵינוֹ צָרִיךְ לַעֲבוֹדַת ה׳, עַל זֶה נֶאֱמַר "אֶת ה׳ אֱלֹקֶיךָ תִּירָא" שֶׁאֵין הַש"י נוֹתֵן בְּחִנָּם, כִּי לֹא יַשְׁפִּיעַ לְךָ אֶלָּא עַל יְדֵי תְּפִלָּה וַעֲבוֹדָה הַנִּמְצָא בְּךָ עַל יְדֵי זֶה יַשְׁפִּיעַ לְךָ, וּבְאִם יֹאמַר הָאָדָם לֵאמֹר כִּי יַעֲבוֹד אֶת ה׳ בְּעַצְמוֹ וּבְכֹחוֹ בְּלִי סִיַּעַת הַש"י עַל זֶה נֶאֱמַר "וְזָכַרְתָּ אֶת ה׳ אֱלֹקֶיךָ כִּי הוּא הַנֹּתֵן לְךָ כֹּחַ", הַיְינוּ שֶׁכֹּחַ הָעֲבוֹדָה וְהַתְּפִלָּה אֵינוֹ רַק מֵהַש"י כְּמוֹ שֶׁכָּתוּב (תהילים י',י"ז) "תָּכִין לִבָּם תַּקְשִׁיב אָזְנֶךָ", כִּי בֶּטַח הִזְמִין לְךָ הַש"י מִצְוָה שֶׁלֹּא מִדַּעְתְּךָ וּמִצְוָה גּוֹרֶרֶת מִצְוָה וְעַל יְדֵי זֶה נִמְצָא בְּךָ כֹּחַ עֲבוֹדָה בִּקְבִיעוּת בְּלִבְּךָ, וְעַל יְדֵי שֶׁנִּקְבַּע בְּלִבְּךָ עֲבוֹדָה יַשְׁפִּיעַ לְךָ טוֹבָה.
Parágrafo 6

"Não digas... por minha justiça o Eterno me trouxe para herdar esta terra, e pela iniquidade das nações, etc.; não é por tua justiça e pela retidão de teu coração que vens herdar a terra deles, mas pela iniquidade destas nações, etc." (Devarim 9:4-5). Do início da fala parece que nem sequer é pela iniquidade das nações, e ao final está escrito que é pela iniquidade das nações. E eis que de fato D'us escolheu Israel mesmo sem seus atos, como está escrito (Malaquias 1:2): "Não é Esav irmão de Yaakov? E amei a Yaakov". E também no Egito havia acusação também contra Israel, conforme consta no Midrash (Vaikrá Rabá 23:2): "estes são idólatras e aqueles são idólatras" — e apesar de tudo isso D'us escolheu Israel, pois eles são uma porção divina do alto, em sua profundidade e em sua raiz, como está escrito (Devarim 32:9): "pois a porção do Eterno é o Seu povo". E assim como encontramos que o Santo, bendito seja, ordenou destruir as sete nações, o que parece crueldade — Deus nos livre — e encontramos que o Santo, bendito seja, odeia as nações porque elas são cruéis: vê-se disto que esta mesma coisa que entre as nações é má, é boa para Israel, pois o Santo, bendito seja, testemunha sobre tudo que é por Sua vontade. E este é o significado de "pois pela iniquidade das nações": por causa desta mesma coisa que junto a Mim elas são chamadas más e ímpias, nesta mesma coisa vós sois chamados os que fazem Minha vontade. E prova disto é que nem por vossa justiça nem pela iniquidade das nações o Eterno vos traz para lá, mas somente porque, sem nada mais, Ele vos deseja — que ainda que façais atos semelhantes aos deles, mesmo assim o Eterno vos deseja. E assim "pela iniquidade das nações" é uma expressão explicativa, e é a razão dada para a coisa: por serdes Sua porção. E por isso, tudo o que fazeis Ele consente e é bom a Seus olhos.

אַל תֹּאמַר כוּ׳ בְּצִדְקָתִי הֱבִיאַנִי ה׳ לָרֶשֶׁת אֶת הָאָרֶץ הַזֹּאת וּבְרִשְׁעַת הַגּוֹיִם כוּ׳ לֹא בְצִדְקָתְךָ וּבְיֹשֶׁר לְבָבְךָ אַתָּה בָא לָרֶשֶׁת אֶת אַרְצָם כִּי בְּרִשְׁעַת הַגּוֹיִם הָאֵלֶּה כוּ׳. מֵהַתְחָלַת הַדִּבּוּר נִרְאֶה שֶׁגַּם לֹא מֵרִשְׁעַת הַגּוֹיִם וּלְבַסּוֹף כְּתִיב כִּי מֵרִשְׁעַת הַגּוֹיִם. וְהִנֵּה כִּי בֶּאֱמֶת בָּחַר ה׳ בְּיִשְׂרָאֵל אַף בְּלִי מַעֲשֵׂיהֶם, כְּמוֹ שֶׁכָּתוּב (מלאכי א׳,ב׳) "הֲלֹא אָח עֵשָׂו לְיַעֲקֹב וָאֹהַב אֶת יַעֲקֹב", וְגַם בְּמִצְרַיִם הָיָה קִטְרוּג גַּם עַל יִשְׂרָאֵל כִּדְאִיתָא בַּמִּדְרָשׁ (ויקרא רבה פרשה כ"ג,ב') הַלָּלוּ עוֹבְדֵי עֲבוֹדָה זָרָה וְהַלָּלוּ עוֹבְדֵי עֲבוֹדָה זָרָה וְעִם כָּל זֶה בָּחַר ה׳ בְּיִשְׂרָאֵל כִּי הֵם חֵלֶק אֱלוֹהַּ מִמַּעַל בְּעוֹמְקָם וּבְשָׁרְשָׁם, כְּמוֹ שֶׁכָּתוּב (דברים ל"ב,ט') "כִּי חֵלֶק ה׳ עַמּוֹ", וּכְמוֹ שֶׁמָּצִינוּ שֶׁצִּוָּה הַש"י לְאַבֵּד שִׁבְעָה אֻמּוֹת שֶׁנִּרְאֶה כְּאַכְזָרִיּוּת חַס וְשָׁלוֹם, וּמָצִינוּ שֶׁהַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא שׂוֹנֵא אֶת הָאֻמּוֹת מִפְּנֵי שֶׁהֵם אַכְזָרִים, וְנִרְאֶה מִזֶּה כִּי זֶה הַדָּבָר עַצְמוֹ שֶׁבֵּין הָאֻמּוֹת הוּא רַע, הוּא טוֹב לְיִשְׂרָאֵל, כִּי הַש"י מֵעִיד עַל הַכֹּל כִּי בִּרְצוֹנוֹ הוּא. וְזֶה פֵּרוּשׁ "כִּי בְּרִשְׁעַת הַגּוֹיִם" מִפְּנֵי זֶה הַדָּבָר עַצְמוֹ שֶׁהֵם נִקְרָאִים אֶצְלִי רָעִים וּרְשָׁעִים, בָּזֶה עַצְמוֹ אַתֶּם נִקְרָאִים עוֹשֵׂי רְצוֹנִי, וּרְאָיָה מִזֶּה שֶׁלֹּא בְּצִדְקַתְכֶם וְלֹא בְּרִשְׁעַת הַגּוֹיִם ה׳ מֵבִיא אֶתְכֶם שָׁמָּה וְרַק מִפְּנֵי שֶׁבְּלִי שׁוּם דָּבָר יַחְפֹּץ בָּכֶם, שֶׁאַף שֶׁאַתֶּם עוֹשִׂים מַעֲשִׂים כְּמוֹהֶם גַּם כֵּן חָפֵץ בָּכֶם ה׳, וְכֵן "בְּרִשְׁעַת הַגּוֹיִם" הוּא לְשׁוֹן דְּהָא, וְהוּא נְתִינַת טַעַם לַדָּבָר לְפִי שֶׁאַתֶּם חֶלְקוֹ, וְעַל יְדֵי זֶה כָּל מַה שֶּׁאַתֶּם עוֹשִׂים יַסְכִּים וְיוּטַב בְּעֵינָיו.
Parágrafo 7

"E agora, Israel, o que o Eterno teu D'us pede de ti, senão temer" (Devarim 10:12). Consta na Guemará (Berachot 33b): "e acaso o temor é coisa pequena? Sim — para Moshé é coisa pequena", assemelhado a alguém a quem se pede um recipiente grande, e ele o tem, e parece a ele como um recipiente pequeno; um pequeno, e não o tem, e parece a ele como um recipiente grande. E eis que das palavras da Guemará não se entende por que o temor foi comparado a um recipiente grande ou pequeno. Mas na verdade o temor é comparado ao pão, que dá vida ao homem. E vê-se que, quando se descreve o pobre em sua pobreza, descreve-se que não tem nem sequer um pão; e quando se descreve o rico em sua riqueza, não se descreve que ele tem pão, pois isto é algo necessário a todo homem, e se descreve apenas que ele tem vários prazeres que nem todo homem tem. E este é o significado da Guemará: "um recipiente grande, e ele o tem, parece-lhe pequeno" — pois o homem íntegro em tudo não é descrito em absoluto quanto às virtudes do temor, pois esta é a primeira virtude que o homem precisará atingir, como está escrito (Salmos 111:10): "o princípio da sabedoria é o temor de D'us". Mas quando o homem é descrito em sua baixeza, então se descreve que nem sequer temor ele tem, e então, para ele, é como um recipiente grande, pois isto é o essencial, como o pão, que é o essencial do sustento do homem.

וְעַתָּה יִשְׂרָאֵל מָה ה׳ אֱלֹקֶיךָ שֹׁאֵל מֵעִמָּךְ כִּי אִם לְיִרְאָה. אִיתָא בַּגְּמָרָא (ברכות ל"ג:) וְכִי יִרְאָה מִילְּתָא זוּטַרְתָּא הִיא אִין לְגַבֵּי מֹשֶׁה מִילְּתָא זוּטַרְתָּא, מָשָׁל לְמִי שֶׁמְּבַקְּשִׁין מִמֶּנּוּ כְּלִי גָּדוֹל וְיֵשׁ לוֹ דּוֹמֶה עָלָיו כִּכְלִי קָטָן, קָטָן וְאֵין לוֹ דּוֹמֶה עָלָיו כִּכְלִי גָּדוֹל, וְהִנֵּה מִדִּבְרֵי הַגְּמָרָא אֵינוֹ מוּבָן לָמָּה נִמְשְׁלָה הַיִּרְאָה לִכְלִי גָּדוֹל אוֹ קָטָן, אַךְ בֶּאֱמֶת יִרְאָה נִמְשְׁלָה לַלֶּחֶם שֶׁהוּא מְחַיֶּה אֶת הָאָדָם, וְנִרְאֶה כַּאֲשֶׁר יְתֹאַר הֶעָנִי בַּעֲנִיּוּתוֹ, יְתֹאַר שֶׁאֵין לוֹ אַף כִּכַּר לֶחֶם, וְכַאֲשֶׁר יְתֹאַר הֶעָשִׁיר בְּעָשְׁרוֹ לֹא יְתֹאַר שֶׁיֵּשׁ לוֹ לֶחֶם, כִּי זֹאת הוּא דָּבָר הַצָּרִיךְ לְכָל אָדָם, וְרַק יְתֹאַר כִּי יֵשׁ לוֹ כַּמָּה תַּעֲנוּגִים שֶׁלֹּא יִהְיֶה לְכָל אָדָם. וְזֶה פֵּרוּשׁ הַגְּמָרָא כְּלִי גָּדוֹל וְיֵשׁ לוֹ דּוֹמֶה עָלָיו כִּכְלִי קָטָן כִּי הָאָדָם הַשָּׁלֵם בַּכֹּל, לֹא יְתֹאַר כְּלָל בְּמַעֲלוֹת הַיִּרְאָה כִּי זֹאת הוּא הַמַּעֲלָה הָרִאשׁוֹנָה שֶׁיִּצְטָרֵךְ הָאָדָם לְהַגִּיעַ אֵלֶיהָ כְּמוֹ שֶׁכָּתוּב (תהלים קי"א,י') "רֵאשִׁית חָכְמָה יִרְאַת ה'", אַךְ כַּאֲשֶׁר יְתֹאַר הָאָדָם לִפְחִיתוּת אָז יְתֹאַר שֶׁאַף יִרְאָה אֵין לוֹ וְאָז אֶצְלוֹ כִּכְלִי גָּדוֹל, כִּי זֹאת הוּא עִקָּר כְּמוֹ הַלֶּחֶם שֶׁהוּא עִקַּר מִחְיַת הָאָדָם.
Parágrafo 8

"E amarás o Eterno teu D'us e guardarás, etc., e o que fez a Datan e a Aviram" (Devarim 11:1,6). E não mencionou Korach, pois aqui é a seção do amor, e Korach de fato tinha amor pelo Nome, bendito seja, e segundo seu próprio entendimento sua intenção era para o Céu; mas eles não tinham intenção senão para sua própria honra. E também porque esta seção fala do amor pelos sábios da Torá, e que o homem deve estar disposto a dar todo o seu dinheiro aos sábios da Torá pela vontade do Nome, bendito seja — que isto se chama o ano de shemitá, em que o homem é obrigado a renunciar a todo o seu patrimônio para a honra de D'us. E assim como no tempo se encontra o ano da shemitá, assim se encontra na alma — que ela é a alma dos sábios da Torá; e isto é o que consta no Midrash (Vaikrá Rabá 1:1): "poderosos em força, que executam Sua palavra, para ouvir a voz de Sua palavra" — de guardiões do sétimo ano fala o versículo. E Korach tinha esta força, só que alegava que ele era o verdadeiro sábio da Torá de sua geração — e isto se chama "paga de meretriz" (etnan zoná), que se dá em lugar onde não é necessário. O que não é o caso de Datan e Aviram, que não estavam de modo algum neste nível, e apenas agiam com insolência contra o Nome, bendito seja — e isto se chama "preço de cão" (mechir kelev). E por isso, no versículo "e toda a substância que estava a seus pés", não é mencionado Korach, pois ele estava livre disso, e apenas eles não estavam livres.

וְאָהַבְתָּ אֵת ה׳ אֱלֹקֶיךָ וְשָׁמַרְתָּ וכו׳, וַאֲשֶׁר עָשָׂה לְדָתָן וְלַאֲבִירָם. וְלֹא הִזְכִּיר אֶת קֹרַח לְפִי שֶׁכָּאן הוּא פָּרָשַׁת אַהֲבָה, וּלְקֹרַח הָיָה בֶּאֱמֶת אַהֲבַת הַשֵּׁם יִתְבָּרֵךְ וּלְפִי דַעְתּוֹ הָיְתָה כַּוָּנָתוֹ לְשֵׁם שָׁמַיִם, אֲבָל הֵם לֹא כִּוְּנוּ אֶלָּא לִכְבוֹד עַצְמָם, וְגַם כִּי הַפָּרָשָׁה הַזֹּאת תְּדַבֵּר בְּאַהֲבַת תַּלְמִידֵי חֲכָמִים וְשֶׁיִּהְיֶה אָדָם מֻסְכָּם לָתֵת כָּל מָמוֹנוֹ לְתַלְמִידֵי חֲכָמִים בִּרְצוֹן הַשֵּׁם יִתְבָּרֵךְ, שֶׁזֶּה נִקְרָא שְׁנַת הַשְּׁמִטָּה שֶׁהָאָדָם מְחֻיָּב לְהַפְקִיר כָּל רְכוּשׁוֹ לִכְבוֹד ה', וּכְמוֹ שֶׁבַּזְּמַן נִמְצָא שְׁנַת הַשְּׁמִטָּה, כֵּן נִמְצָא בַּנֶּפֶשׁ הוּא נֶפֶשׁ תַּלְמִידֵי חֲכָמִים, וְזֶה דְּאִיתָא בַּמִּדְרָשׁ (ויקרא רבה פרשה א',א') "גִּבּוֹרֵי כֹחַ עֹשֵׂי דְבָרוֹ לִשְׁמֹעַ בְּקוֹל דְּבָרוֹ" בְּשׁוֹמְרֵי שְׁבִיעִית הַכָּתוּב מְדַבֵּר, וּלְקֹרַח הָיָה כֹּחַ הַזֶּה רַק שֶׁטָּעַן שֶׁהוּא הַתַּלְמִיד חָכָם הָאֲמִתִּי שֶׁבְּדוֹרוֹ, וְזֶה יִקָּרֵא אֶתְנַן זוֹנָה שֶׁנּוֹתֵן בְּמָקוֹם שֶׁאֵינוֹ צָרִיךְ, מַה שֶּׁאֵין כֵּן דָּתָן וַאֲבִירָם שֶׁלֹּא הָיוּ כְּלָל בַּמַּדְרֵגָה הַזֹּאת, וְרַק הָיוּ בְּחוּצְפָּה נֶגֶד הַשֵּׁם יִתְבָּרֵךְ וְזֶה נִקְרָא מְחִיר כֶּלֶב, וְלָכֵן בַּפָּסוּק וְכָל הַיְקוּם אֲשֶׁר בְּרַגְלֵיהֶם לֹא נִזְכַּר קֹרַח לְפִי שֶׁהוּא הָיָה נָקִי מִזֶּה וְרַק הֵם לֹא הָיוּ נְקִיִּים.
Parágrafo 9

"E será, se diligentemente ouvirdes, etc." (Devarim 11:13). Começou no plural, e depois é escrito no singular: "e darei erva em teu campo", etc. Isto é o que está escrito (Salmos 134:3): "abençoe-te o Eterno desde Tzion, que fez os céus e a terra". Pois na aceitação do jugo da Torá todo Israel era igual, pois todos querem servir a D'us; mas a marca que as palavras da Torá fazem no coração do homem, isto é, que se fixem em seu coração — nisto há diferenças, e não há mente de um igual à de seu companheiro. E assim é o recebimento da recompensa, conforme a entrada e a marca. Por isso, no início, foi dito no plural, isto é, na aceitação do jugo da Torá, pois todos aceitam sobre si igualmente; e depois fala-se do recebimento da recompensa, que é conforme a marca fixada no coração — está escrito no singular, pois nisto não há um igual a seu companheiro. E sobre isto está escrito "e vê o bem de Jerusalém", pois Jerusalém alude ao temor; e conforme o temor e a contração com que o homem se contrai a si mesmo por causa da honra do Nome, bendito seja, assim receberá recompensa, e assim o Nome, bendito seja, lhe conferirá abundância.

וְהָיָה אִם שָׁמֹעַ תִּשְׁמְעוּ וכו'. הִתְחִיל בִּלְשׁוֹן רַבִּים וְאַחַר כָּךְ נִכְתַּב בִּלְשׁוֹן יָחִיד וְנָתַתִּי עֵשֶׂב בְּשָׂדְךָ וכו', זֶהוּ שֶׁכָּתוּב הַכָּתוּב (תהלים קל"ד,ג') "יְבָרֶכְךָ ה' מִצִּיּוֹן עוֹשֵׂה שָׁמַיִם וָאָרֶץ". כִּי בְּקַבָּלַת עוֹל תּוֹרָה הָיוּ כָּל יִשְׂרָאֵל בְּשָׁוֶה, כִּי כֻּלָּם רוֹצִים לַעֲבֹד אֶת ה', אַךְ הַצִּיּוּן שֶׁדִּבְרֵי תּוֹרָה עוֹשִׂים בְּלֵב הָאָדָם הַיְינוּ שֶׁיִּקָּבְעוּ בְּלִבּוֹ בָּזֶה יֵשׁ חִלּוּקִים וְאֵין דַּעַת אֶחָד דּוֹמֶה לַחֲבֵרוֹ. וְכֵן הוּא הַקַּבָּלַת שָׂכָר כְּפִי הַהַכְנָסָה וְהַצִּיּוּן, לָכֵן תְּחִלָּה נֶאֱמַר לְשׁוֹן רַבִּים, הַיְינוּ בְּקַבָּלַת עוֹל תּוֹרָה כִּי הַכֹּל מְקַבְּלִים עֲלֵיהֶם בְּשָׁוֶה, וְאַחַר כָּךְ אַיְירִי מִקִּבּוּל שָׂכָר שֶׁהִיא כְּפִי הָרְשִׁימָה הַנִּקְבַּעַת בַּלֵּב, כְּתִיב לְשׁוֹן יָחִיד, כִּי בָּזֶה אֵין אֶחָד דּוֹמֶה לַחֲבֵרוֹ. וְעַל זֶה כְּתִיב "וּרְאֵה בְּטוּב יְרוּשָׁלָיִם", כִּי יְרוּשָׁלַיִם רוֹמֵז עַל יִרְאָה וּכְפִי הַיִּרְאָה וְהַצִּמְצוּם שֶׁאָדָם מְצַמְצֵם אֶת עַצְמוֹ בַּעֲבוּר כְּבוֹד הַשֵּׁם יִתְבָּרַךְ כֵּן יְקַבֵּל שָׂכָר וְכֵן יַשְׁפִּיעַ לוֹ הַשֵּׁם יִתְבָּרַךְ הַרְוָחָה.
Parágrafo 10

"Todo lugar que a planta do vosso pé pisar, a vós o darei" (Devarim 11:24). Isto é, toda coisa da qual o homem possa receber o bem sem obstinação — isto é, que pisa sobre ela de cima, e reflete sobre ela se está de acordo com a vontade do Santo, bendito seja; e se não, lhe será fácil abandoná-la — isto o Santo, bendito seja, dará como herança ao homem com clareza. E como se explicou nos sinais dos animais e das aves na parashá Shemini.

כָּל הַמָּקוֹם אֲשֶׁר תִּדְרֹךְ כַּף רַגְלְכֶם לָכֶם נְתַתִּיו. הַיְינוּ כָּל דָּבָר שֶׁיּוּכַל הָאָדָם לְקַבֵּל טוֹבָה בְּלִי עִקְּשׁוּת הַיְינוּ שֶׁדּוֹרֵךְ עָלֶיהָ מִלְּמַעְלָה וְיִתְבּוֹנֵן בָּהּ אִם הוּא בִּרְצוֹן הַש"י, וּבְאִם לָאו יֵקַל בְּיָדוֹ לַעֲזֹב אוֹתָהּ, זֶה יַנְחִיל הַש"י לָאָדָם בְּבֵרוּר, וּכְמוֹ שֶׁנִּתְבָּאֵר בְּסִימָנֵי בְּהֵמוֹת וְעוֹפוֹת בְּפָרָשַׁת שְׁמִינִי.