Kedushat Levi · Volume I · Parashá 10

Miketz

מִקֵּץ
Rabi Levi Yitzchak de Berditchev (1740–1809) · hebraico de domínio público · tradução original PT-BR

Seis parágrafos sobre a parashá Miketz, décima do Sêfer Bereshit (Gênesis): a dificuldade que o Ramban apontou sobre como não se cumpriu a interpretação de Yossef de que haveria sete anos de fome, o segredo de "povo de D'us" e "povo da terra" em "e Yossef era o governador, o vendedor de trigo", a retidão de Yossef ao se fazer estranho a seus irmãos quando estes se prostraram diante dele, a nudez da terra e a elevação das centelhas sagradas que depende da junção das doze tribos e do repouso da Presença Divina, e o caminho correto de julgar para o lado do mérito quem se levanta contra nós, conforme "fazei isto e vivereis, a D'us eu temo".

Parágrafo 1

O que o Ramban apontou como dificuldade: como não se cumpriu a interpretação de Yossef, de que haveria sete anos de fome. Parece que assim ele interpretou o sonho: "aquilo que D'us está para fazer, Ele anunciou a Paró" (Bereshit 41:28) — isto é, que somente se D'us executar Seu decreto, e não houver um justo que o anule, então a interpretação se cumprirá.

E este é o sentido do versículo sobre os sete anos de fome: "esta é a palavra que eu falei: aquilo que D'us está para fazer, Ele mostrou a Paró" — isto é, quanto aos anos de fome, um justo pode anulá-los, mas não quanto aos anos de fartura, pois este é um bom decreto. E isto é "e o pôs diante de Paró" (Bereshit 47:7) — explicação: "diante", no sentido de antes de Paró, pois ele haveria de conduzir a Paró.

מה שהקשה הרמב"ן האיך לא נתקיים הפתרון של יוסף שיהיה שבע שני רעב. נראה כי כך פתר החלום, את אשר אלהים עושה הגיד לפרעה, כלומר שבאם יעשה אלהים גזירתו ולא יהיה צדיק שיבטל אז יתקיים הפתרון. וזה פירוש הפסוק על יהיו שבע שני הרעב הוא הדבר אשר דברתי אשר האלהים עושה הגיד לפרעה, כלומר על שני הרעב יכול צדיק לבטל ולא שני שבע כי הוא גזירה טובה. וזהו ויעמידהו לפני פרעה (בראשית מז, ז) פירוש לפני קודם פרעה שהוא ינהג את פרעה:
Parágrafo 2

"E Yossef era o governador, era o vendedor de trigo para todo o povo da terra" (Bereshit 42:6). O assunto: há "povo de D'us" e "povo da terra". "Povo de D'us" — estes são os justos. E "povo da terra" — estes são os que estão apegados à terra, e é preciso quebrá-los. E esta é a alusão de "e Yossef era o governador, o vendedor de trigo (hamashbir)" — que ele quebra (meshaber) aquelas pessoas que precisam de elevações, para elevá-las e chamá-las "povo de D'us". E isto é hamashbir, termo de quebra (shever). "Le'am haaretz" — para que se chamem "povo de D'us".

ויוסף הוא השליט הוא המשביר לכל עם הארץ (בראשית מב, ו). הענין, כי יש עם ה' ועם הארץ. עם ה', אלו הצדיקים. ועם הארץ, אלו המדובקים לארץ וצריך לשבור אותם. וזהו הרמז ויוסף הוא השליט המשביר, שמשבר אלו האנשים אשר הם צריכים עליות להעלות אותם ולקרות עם ה'. וזהו המשביר, לשון שבר. לעם הארץ, לקרוא עם ה':
Parágrafo 3

Ou se dirá: "e Yossef era o governador, era o vendedor de trigo" — quer dizer, Yossef, o justo, que deseja acrescentar a Israel muito bem, este é o governador sobre a terra; a ele foi dado o domínio também neste mundo. O que não é assim com os ímpios, que desejam diminuir os bens de Israel e cujo olho é mesquinho quanto ao bem de Israel — deles é retirado o domínio.

או יאמר, ויוסף הוא השליט הוא המשביר, רצה לומר ויוסף הצדיק שרוצה להוסיף על ישראל רב טוב זה הוא השליט על הארץ לו ניתן הממשלה גם בעולם הזה, מה שאין כן ברשעים שרוצים להמעיט טובות מישראל ועינם צרה בטובת ישראל יוסר מהם הממשלה:
Parágrafo 4

"E vieram os irmãos de Yossef e se prostraram diante dele, rosto em terra; e Yossef viu seus irmãos e os reconheceu, mas se fez estranho a eles" (Bereshit 42:6-7). E é preciso entender o que veio nos ensinar com isto que está escrito "e se fez estranho a eles". E parece que o versículo veio nos ensinar com isto a retidão de Yossef, o justo. Pois eis que Yossef sonhara que seus irmãos se prostrariam diante dele, como está escrito (Bereshit 37:7) "e eis que nós estávamos atando feixes" etc., e seus irmãos não desejavam o reinado de Yossef sobre eles. E eis que é o caminho da natureza que, quando um homem vence seu companheiro e este sabe que é vencido — isto é, que sabe que foi por meio deste homem que teve a derrota — então isto lhe causa mal e ele tem grande angústia de alma; mas quando ele vence e seu companheiro não sabe por quem foi vencido, então não lhe causa tanto mal.

E eis que aqui Yossef venceu seus irmãos no cumprimento dos sonhos que sonhara, de que seus irmãos se prostrariam diante dele; e, em verdade, eles não desejavam isto, que Yossef os vencesse e tivessem que se prostrar diante dele. E esta foi a retidão de Yossef, o justo: que, na hora em que se prostraram diante dele — e assim ele os havia vencido —, se eles soubessem que aquele diante de quem se prostravam era Yossef, isto lhes causaria mal; por isso Yossef, o justo, na hora em que seus irmãos se prostraram diante dele, se fez estranho a eles, para que não lhes causasse mal aos olhos deles quanto à vitória, que ele os vencia no cumprimento dos sonhos, e pensassem que se prostravam a outro; e, em verdade, Yossef era rei, e não teriam tristeza pela prostração, pois entenderiam que se prostravam a outro rei.

E isto é o que diz o versículo: "e se prostraram diante dele" etc., "e os reconheceu" — que lhes causaria angústia de alma; "mas se fez estranho a eles" — para que não tivessem angústia de alma nem tristeza por ele os haver vencido. E é possível dizer que esta foi também a intenção de Yossef, o justo, ao não anunciar a seu pai que era rei e que estava vivo: que Yossef sabia que se cumpririam os sonhos que sonhara sobre seus irmãos, de que viriam e se prostrariam diante dele; e se tivesse anunciado a seu pai, e seus irmãos viessem e se prostrassem diante dele, teriam tristeza por isto, por ele os haver vencido — pois o conhecimento de seu pai seria também conhecimento para eles. Por isso não o anunciou a seu pai, para não causar tristeza a seus irmãos, para que viessem e se prostrassem diante dele sem saber diante de quem se prostravam, e pensassem que se prostravam a outro rei.

ויבאו אחי יוסף וישתחוו לו אפים ארצה וירא יוסף את אחיו ויכירם ויתנכר אליהם (בראשית מב, ו-ז) . ויש להבין מה בא להשמיענו בזה שכתוב ויתנכר אליהם. ונראה דהכתוב בא להשמיענו בזה צדקת יוסף הצדיק, כי הנה יוסף חלם לו שאחיו ישתחו לו כדכתיב (בראשית לז, ז) והנה אנחנו מאלמים כו', ואחיו לא רצו במלוכת יוסף עליהם, והנה דרך הטבע כשאדם מנצח את חבירו וזה יודע שהוא מנצח אותו, דהיינו שיודע שמזה האדם היה לו הנצוח אז ירע לו ויש לו עגמת נפש גדול אבל כשהוא מנצח ואין חבירו יודע ממי הוא מנוצח אז אין לו רע כל כך. והנה בכאן יוסף נצח את אחיו בקיום החלומות אשר חלם לו שאחיו ישתחו לו, ובאמת הם לא רצו בזה שיוסף ינצח אותם ויצטרכו להשתחות לו. וזה היה צדקת יוסף הצדיק שבשעה שהשתחו לו ונמצא הוא נצח אותם אלו היו יודעים שזה שהשתחו לו הוא יוסף היה רע להם לכן יוסף הצדיק בשעה שהשתחו לו אחיו התנכר אליהם כדי שלא ירע בעיניהם על הניצוח שהוא מנצח אותם בקיום החלומות וידמו שהם משתחוים לאחר ובאמת יוסף הוא מלך ולא יהיה להם עצבות על השתחויה, כי יבינו שהם משתחוים למלך אחר. וזה שאמר הכתוב וישתחו לו וכו' ויכירם , שיהיה להם עגמת נפש. ויתנכר אליהם, שלא יהיה להם עגמת נפש וצער על שהוא נצח אותם. ואפשר לומר שזה היה כוונת יוסף הצדיק שלא הודיע לאביו שהוא מלך ושהוא חי שיוסף ידע שיקוים החלומות אשר חלם לו על אחיו שיבואו וישתחו לו, ואלו היה מודיע לאביו והיו באים אחיו והשתחו לו היה להם צער מזה שנצח אותם, כי ידיעת אביו היה גם ידיעה להם לכן לא הודיעו לאביו כדי שלא יצטער את אחיו כדי שיבוא וישתחו לו ולא ידעו למי משתחוים וידמו שמשתחוים למלך אחר:
Parágrafo 5

"E disse-lhes: não, mas viestes ver a nudez da terra" (Bereshit 42:12). Explicação: como eles não sabiam que era Yossef, e pensavam que era um egípcio, e queriam elevar as centelhas sagradas que havia nele — e isto lhes seria mal, elevar as centelhas que nele havia para o serviço de D'us —, por isso disse "a nudez da terra", e não apenas "a terra"; quer dizer: as centelhas que caíram na casca (kelipá) chamada "orlá" (nudez) "viestes ver" — no sentido de elevar, pois a elevação é uma visão, pois se vê como o Senhor de tudo criou tudo — e os repreendeu sobre isto, segundo a opinião deles, de que ele era egípcio.

E por isso lhe responderam: "e disseram: doze somos, teus servos, irmãos somos" etc., "eis que o menor está com nosso pai hoje" — explicação: visto que uma das tribos não estava conosco, não nos era possível elevar as centelhas, pois não temos força para elevar senão pela junção de todas as doze tribos, as doze tribos de Iud-Hei; e como o menor estava com nosso pai e o único faltava, faltava da junção das doze tribos, e não era possível elevar. E também, além disso, quando um falta, a Shechiná se retira — conforme o dito de nossos sábios, de abençoada memória — durante os vinte e dois anos em que Yossef esteve separado de seu pai, a Shechiná não repousou sobre ele; e visto que a Shechiná não repousa, não é possível elevar as centelhas. Porém, quando repousar — se D'us quiser, rapidamente — a Shechiná sobre nós, então estará em nossas mãos elevar as centelhas.

ויאמר אליהם לא כי ערות הארץ באתם לראות (בראשית מב, יב). פירוש כיון שהם לא ידעו שהוא יוסף וסברו שהוא מצרי ורוצים להעלות הנצוצות הקדושים אשר בו וזה רע להם להגביה הנצוצות שבו לעבודת ה'. לזה אמר כי ערות הארץ, ולא ארץ בלבד, רצה לומר הנצוצות שנפלו בקליפה שנקראת ערלה באתם לראות להגביה דהגבהה הוא ראיה שרואין האיך שאדון כל ברא הכל והתרעם עליהן על זה לפי דעתם שהוא מצרי. ולזה השיבו לו ויאמרו שנים עשר עבדיך אחים אנחנו כו' הנה הקטן את אבינו היום, פירוש שאחד מהשבטים איננו אתנו אי אפשר לנו להעלות ניצוצות כי אין בנו כח להעלות רק בצירוף כל השבטים שנים עשר שבטי י"ה וכיון שקטן את אבינו והאחד איננו חסר מצירוף י"ב שבטים ואי אפשר להעלות. וגם עוד שאחד איננו נסתלקה שכינה כמאמר חכמינו ז"ל כ"ב שנים שפירש יוסף מאביו לא שרתה עליו השכינה וכיון שאין השכינה שורה אי אפשר להעלות ניצוצות אפס כשישרה אם ירצה השם במהרה שכינה עלינו אז בידנו להעלות נצוצות:
Parágrafo 6

"E disse-lhes Yossef, no terceiro dia: fazei isto e vivereis; a D'us eu temo. Se sois honestos" etc., "e vosso irmão menor" etc., "e assim fizeram" (Bereshit 42:18-19). E é preciso examinar, segundo o sentido simples: "a D'us eu temo" — deveria ter dito primeiro "fazei isto e vivereis". E ainda, o que diz o versículo "e assim fizeram", que indica que fizeram imediatamente — mas, afinal, a trazida de Binyamin foi depois disto, depois de subirem a seu pai e depois descerem de novo ao Egito, com o consentimento de seu pai; e a expressão "e assim fizeram" indica que fizeram isto imediatamente.

E me parece assim: eis que este é o caminho correto para o homem — quando alguém se levanta contra ele, que o julgue para o lado do mérito, pensando que faz tudo por temor do Nome, bendito seja; e por meio disto, ao não suspeitar dele que age por maldade, mas apenas por temor de D'us, que se aproxima de seu coração para com ele, então automaticamente alcançará dele a paz, visto que seu coração se aproximou dele.

E isto é o que disse Yossef: "fazei isto e vivereis; a D'us eu temo" — que, por meio disto, tereis vida, pois automaticamente meu coração se aproximará de vós, por acreditardes que "a D'us eu temo" e que não venho, D'us nos livre, sobre vós com maldade; e o que vos digo, "e vosso irmão menor trazei-me", não o faço por ódio e maldade. Isto é o que diz o versículo "e assim fizeram" — que fizeram isto imediatamente, pois acreditaram que ele temia a D'us e não agia por ódio. E por isso se diz logo em seguida no versículo: "mas culpados somos nós por nosso irmão" etc. — que atribuíram o assunto a si mesmos, não por ódio dele contra eles, mas porque ele é temente ao Céu, e eles são os que causaram isto que lhes sucedeu.

ויאמר אליהם יוסף ביום השלישי זאת עשו וחיו את האלהים אני ירא אם כנים אתם אחיכם כו' ואת אחיכם הקטן כו' ויעשו כן (בראשית מב, יח-יט). ויש לדקדק לפי הפשט את האלהים אני ירא, הוי ליה לומר מקודם זאת עשו וחיו. ותו מה שאמר הכתוב ויעשו כן, דמשמע שעשו מיד והלא הבאת בנימין היה אחרי כן אחר עלותם לאביהם וירידתם אחר כך למצרים בהסכמת אביהם ולשון ויעשו כן, משמע דמיד עשו כן. ונראה לי, דהנה זה הדרכה הנכונה לאדם בקום אדם עליו ידין אותו לכף זכות שעושה הכל למען יראת השם יתברך ועל ידי זה שאינו חושדו שעושה לו מחמת רשעת רק ביראת ה' מקרב לבבו אליו ואז ממילא יושג לו שלום מאתו כיון שלבבו נתקרב אליו. וזה שאמר יוסף זאת עשו וחיו את האלהים אני ירא, שעל ידי זה יהיה לכם חיות שממילא יתקרב לבבי עליכם על ידי שתאמינו שהאלהים אני ירא ואין אני בא חס ושלום עליכם ברשעות ומה שאני אומר לכם ואת אחיכם הקטן תביאו אלי, איני עושה מחמת שנאה ורשעות זה שאמר הכתוב ויעשו כן, שזה עשו מיד שהאמינו שהוא ירא אלהים ואינו עושה משנאה. ולזה נאמר מיד אחר כך בקרא אבל אשמים אנחנו על אחינו כו', שתלו הדבר בעצמם לא על ידי שנאתו אותם רק הוא ירא שמים והם הגורמים שבא להם זה: