Seder Zeraim · Massechet Terumot · Perek Dalet · Mishná 8

"Figos pretos elevam os brancos"

תְּאֵנִים שְׁחוֹרוֹת מַעֲלוֹת אֶת הַלְּבָנוֹת
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR

A Mishná · הַמִּשְׁנָה

Quando não se sabe se a teruma caiu entre figos pretos ou brancos, ou entre círculos grandes ou pequenos de figada seca, ou entre círculos e retângulos da mesma pasta, cada espécie serve de referência de cálculo (bittul) para a outra — introdução ao debate sobre casos específicos que se desenvolve nas mishnayot seguintes

Rabi Yehoshua diz: figos pretos elevam (servem de base de cálculo proporcional para determinar a anulação de teruma que pode ter caído entre) os brancos (quando não se sabe ao certo em qual das duas variedades a teruma caiu — calcula-se a proporção como se toda a mistura fosse uma única massa, usando o total combinado das duas cores para aplicar a regra de bittul), e os brancos elevam os pretos (a regra funciona nos dois sentidos, independentemente de qual variedade seja a maior). Círculos de figada seca (prensada em formato redondo), os grandes elevam os pequenos, e os pequenos elevam os grandes (mesmo princípio, aplicado a círculos de tamanhos diferentes). Os círculos elevam os retângulos (outra forma de prensar a mesma pasta de figos), e os retângulos elevam os círculos (o princípio de cálculo combinado se aplica também entre formatos diferentes do mesmo produto, e não apenas entre cores ou tamanhos).

רַבִּי יְהוֹשֻׁעַ אוֹמֵר, תְּאֵנִים שְׁחוֹרוֹת מַעֲלוֹת אֶת הַלְּבָנוֹת, לְבָנוֹת, מַעֲלוֹת אֶת הַשְּׁחוֹרוֹת. עִגּוּלֵי דְבֵלָה, הַגְּדוֹלִים מַעֲלִים אֶת הַקְּטַנִּים, וְהַקְּטַנִּים מַעֲלִין אֶת הַגְּדוֹלִים. הָעִגּוּלִים מַעֲלִין אֶת הַמַּלְבְּנִים, וְהַמַּלְבְּנִים מַעֲלִין אֶת הָעִגּוּלִים. רַ

Fontes da Torá · מְקוֹרוֹת בַּתּוֹרָה

Esta mishná dá continuidade ao tema do medumá (mishná 4:7), aplicando o princípio de bittul a casos concretos de dúvida sobre a variedade exata do produto onde a teruma caiu.

Vayikrá (Levítico) 22:15
וְלֹא יְחַלְּלוּ אֶת קָדְשֵׁי בְּנֵי יִשְׂרָאֵל אֵת אֲשֶׁר יָרִימוּ לַיהֹוָה.
"E não profanarão as coisas sagradas dos filhos de Israel, o que separarem para o Eterno" (Vayikrá 22:15) — quando há dúvida sobre exatamente onde a teruma caiu entre duas variedades semelhantes de um mesmo produto (como figos pretos e brancos), a preocupação com a profanação da santidade da teruma exige que se calcule a proporção de bittul considerando o total combinado, e não apenas uma das variedades isoladamente — pois seria impossível, na prática, isolar com certeza qual porção especificamente recebeu a teruma.

Por que figos pretos e brancos, apesar de serem visualmente distintos, "se elevam" (servem de base de cálculo) reciprocamente para fins de bittul? Embora sejam de cores diferentes, pretos e brancos são a mesma espécie botânica de figo — a distinção é apenas de aparência (como já discutido em outros contextos de kilayim, mishná 2:6). Por isso, para efeitos de teruma, contam como um único tipo de produto, e a incerteza sobre exatamente onde a teruma caiu (entre os pretos ou entre os brancos) não impede que se use o total combinado das duas cores como base para calcular se a proporção atinge o limiar de bittul estabelecido na mishná anterior (cem e mais). O mesmo raciocínio se aplica aos círculos grandes e pequenos, e aos círculos e retângulos de figada — todos são a mesma pasta de figos secos prensada, apenas com formato ou tamanho distintos, e por isso "se elevam" mutuamente no cálculo.

Halachot · הֲלָכוֹת

O Rambam não dedica uma halachá específica e isolada a este caso preciso de figos pretos e brancos, ou círculos e retângulos de figada, que "se elevam" mutuamente no cálculo de bittul. O princípio geral de que produtos da mesma espécie, ainda que de aparência distinta, contam como um único tipo para fins de teruma, já foi tratado em termos gerais alhures (cf. Hilchot Terumot 5:3, citado no comentário à mishná 2:6). Registra-se aqui, honestamente, a ausência de uma halachá dedicada a este caso específico de bittul entre variedades visuais do mesmo produto.

Rambam · Mishné Torá, Hilchot Terumot 5:3 (princípio geral da mesma espécie)
הַקְּשׁוּת וְהַמְּלָפְפוֹן מִין אֶחָד. כָּל מִין חִטִּים אֶחָד. כָּל מִין תְּאֵנִים וּגְרוֹגָרוֹת וּדְבֵלָה אֶחָד. וְתוֹרֵם מִזֶּה עַל זֶה.
O pepino e o melão são uma só espécie. Todo tipo de trigo é um. Todo tipo de figo, figo seco e figada é um. E separa-se teruma de um sobre o outro.

É esse princípio geral — de que figos, figos secos e figada, independentemente de variedade, formato ou cor, contam como uma única espécie para fins de teruma — que sustenta a regra desta mishná de que figos pretos e brancos, círculos grandes e pequenos, círculos e retângulos, "se elevam" mutuamente no cálculo de bittul.

Perush — os Mefarshim · הַמְּפָרְשִׁים

O que os grandes comentadores dizem sobre esta Mishná.

Rambam · פֵּרוּשׁ הַמִּשְׁנָה
Comentário à Mishná, Terumot 4:8
מעלות, ר"ל שאם נפלה סאה תרומה בין תאנים שחורות או לבנות ולא ידע לאיזה מהן נפלה, יצטרפו שתיהן לעלות התרומה בהן במאה ועוד, כאילו הן מין אחד, לפי שהתאנים השחורות והלבנות מין אחד הן ואינן חלוקות אלא בגוון, וכן עגולי דבילה גדולים וקטנים, וכן העגולים והמלבנים, כל אלו מין אחד הן, ולכך הם מצטרפים זה עם זה לענין העלאת התרומה כשנסתפק לאיזה מהן נפלה:

"Elevam", isto é: se caiu uma seá de teruma entre figos pretos ou brancos e não se sabe em qual deles caiu, ambos se combinam para calcular a anulação da teruma neles, na proporção de cem e mais, como se fossem uma única espécie — pois os figos pretos e brancos são uma única espécie, e não se distinguem senão pela cor. E do mesmo modo os círculos de figada grandes e pequenos, e do mesmo modo os círculos e os retângulos — todos estes são uma única espécie, e por isso se combinam entre si para efeito de anulação da teruma quando há dúvida sobre em qual deles ela caiu.

Bartenura · בַּרְטְנוּרָא
Comentário à Mishná, Terumot 4:8
תְּאֵנִים שְׁחוֹרוֹת מַעֲלוֹת אֶת הַלְּבָנוֹת. כְּשֶׁנָּפְלָה סְאָה תְּרוּמָה בֵּין תְּאֵנִים שְׁחוֹרוֹת וּלְבָנוֹת וְאֵין יָדוּעַ לְאֵיזוֹ מֵהֶן נָפְלָה, מִצְטָרְפוֹת שְׁתֵּיהֶן לְהַעֲלוֹת הַתְּרוּמָה בְּמֵאָה וָעוֹד, כְּאִלּוּ הֵן מִין אֶחָד, שֶׁהֲרֵי שְׁחוֹרוֹת וּלְבָנוֹת אֵינָן נֶחְלָקוֹת אֶלָּא בְּמַרְאֶה בִּלְבַד: עִגּוּלֵי דְבֵלָה. תְּאֵנִים כְּבוּשׁוֹת וְעֵגוּלוֹת: הַגְּדוֹלִים מַעֲלִים אֶת הַקְּטַנִּים. וְכֵן לְהֵפֶךְ, שֶׁהַכֹּל מִין אֶחָד: הָעִגּוּלִים מַעֲלִין אֶת הַמַּלְבְּנִים. הַמַּלְבֵּן הוּא דְבֵלָה עֲשׂוּיָה כְּמִין לְבֵנָה אֲרֻכָּה, וְהַכֹּל מִין אֶחָד, וּמִצְטָרְפִים זֶה עִם זֶה לְעִנְיַן עֲלִיַּת הַתְּרוּמָה:

"Figos pretos elevam os brancos": quando caiu uma seá de teruma entre figos pretos e brancos, e não se sabe em qual deles caiu, ambos se combinam para calcular a anulação da teruma na proporção de cem e mais, como se fossem uma única espécie — pois os pretos e os brancos não se distinguem senão pela aparência.

"Círculos de figada": figos prensados em forma redonda.

"Os grandes elevam os pequenos": e vice-versa, pois tudo é uma única espécie.

"Os círculos elevam os retângulos": o retângulo é uma figada feita em forma de tijolo alongado, e tudo é uma única espécie, e se combinam entre si para efeito de anulação da teruma.

Massechet Terumot não possui Guemará no Talmud Bavli — como os demais tratados da Ordem de Zeraim (com exceção de Berachot), restando apenas o Talmud Yerushalmi e a Tosefta. Por isso, o comentário de Rashi é omitido nesta e em todas as demais mishnayot deste tratado.