Seder Moed · Massechet Pessachim · Perek Zayin · Mishná 2 de 13

Nem espeto de metal, nem grelha

אֵין צוֹלִין אֶת הַפֶּסַח לֹא עַל הַשַּׁפּוּד וְלֹא עַל הָאַסְכְּלָא
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR

A Mishná · הַמִּשְׁנָה

Proíbe assar o korban Pessach num espeto de metal comum ou numa grelha, e traz o episódio de Rabán Gamliel, que mandou seu escravo Tavi assar o Pessach numa grelha — episódio do qual se aprende que apenas uma grelha perfurada, que não retém calor como o metal maciço, é permitida.

Não se assa o Pessach nem num espeto, nem numa grelha. Disse Rabi Tzadok: aconteceu com Rabán Gamliel, que disse a Tavi, seu escravo: "Vai e assa para nós o Pessach na grelha."O espeto aqui referido é de metal, e não de madeira como o do primeiro caso da mishná anterior: por ser condutor de calor, um espeto metálico esquenta por inteiro assim que uma parte dele é aquecida, e o animal acaba sendo assado também pelo calor irradiado do próprio metal, e não apenas pelo fogo direto, como a Torá exige. Pelo mesmo motivo, uma grelha comum e maciça também é proibida. O relato de Rabán Gamliel, contudo, mostra que ele instruiu seu escravo a usar especificamente uma grelha perfurada, cujos vãos permitem que o fogo alcance o animal diretamente, sem que o metal maciço sirva de intermediário — e é essa distinção que justifica a permissão registrada por Rabi Tzadok.

אֵין צוֹלִין אֶת הַפֶּסַח לֹא עַל הַשַּׁפּוּד וְלֹא עַל הָאַסְכְּלָא. אָמַר רַבִּי צָדוֹק, מַעֲשֶׂה בְּרַבָּן גַּמְלִיאֵל שֶׁאָמַר לְטָבִי עַבְדּוֹ, צֵא וּצְלֵה לָנוּ אֶת הַפֶּסַח עַל הָאַסְכְּלָא.
Trata do caso em que o korban Pessach, ao ser assado, toca a parede de barro do forno — determinando que se remova apenas a parte que tocou, sem invalidar o restante.

Se tocou na parede de barro do forno, remove-se aquele lugar.Se, durante o assamento, uma parte do animal encostou na parede interna de barro do forno, aquele ponto específico foi assado pelo calor do barro aquecido, e não diretamente pelo fogo — o que o torna, tecnicamente, "assado por causa de outra coisa" e não puramente "assado ao fogo". Por isso, remove-se e descarta-se apenas o pedaço que tocou o barro, enquanto o restante do animal, assado corretamente pelo fogo, permanece apto para ser comido.

נָגַע בְּחַרְסוֹ שֶׁל תַּנּוּר, יִקְלֹף אֶת מְקוֹמוֹ.
Encerra a mishná com dois casos de gotejamento do caldo do Pessach — sobre o barro do forno, de onde volta a cair sobre o animal, e sobre a farinha fina próxima — cada um exigindo a remoção do ponto afetado, em graus diferentes de profundidade.

Se pingou de seu caldo sobre o barro e voltou a cair sobre ele, remove-se aquele lugar. Se pingou de seu caldo sobre a farinha fina, tira-se um punhado daquele lugar.Se um pouco do caldo do animal pingou sobre o barro quente do forno e, aquecido ali, voltou a cair sobre o próprio animal, o ponto onde caiu deve ser removido, pois aquele caldo foi efetivamente aquecido pelo calor do barro — e não do fogo — antes de ser reabsorvido pela carne, tornando aquele local novamente "assado por causa de outra coisa". Já se o caldo pingou sobre a farinha fina colocada por baixo para recolher a gordura, e ali borbulhou e assou uma pequena porção da própria farinha, deve-se retirar um punhado — uma quantidade maior do que uma simples raspagem — daquele local, pois a farinha embebida de caldo assado torna-se equiparável a um alimento consagrado que se tornou impróprio, exigindo remoção mais generosa do que a simples camada superficial.

נָטַף מֵרָטְבּוֹ עַל הַחֶרֶס וְחָזַר עָלָיו, יִטֹּל אֶת מְקוֹמוֹ. נָטַף מֵרָטְבּוֹ עַל הַסֹּלֶת, יִקְמֹץ אֶת מְקוֹמוֹ:

Fonte na Torá · מָקוֹר בַּתּוֹרָה

Shemot 12:8-9
וְאָכְלוּ אֶת הַבָּשָׂר בַּלַּיְלָה הַזֶּה, צְלִי אֵשׁ... אַל תֹּאכְלוּ מִמֶּנּוּ נָא וּבָשֵׁל מְבֻשָּׁל בַּמָּיִם, כִּי אִם צְלִי אֵשׁ.
E comerão a carne nesta noite, assada ao fogo... Não comereis dele cru, nem cozido em água, mas assado ao fogo.

Toda a mishná deriva da exigência repetida "assado ao fogo", entendida pelos sábios como excluindo qualquer forma de assamento que dependa de um intermediário — metal aquecido, barro quente ou farinha aquecida — em vez do calor direto do fogo. O espeto e a grelha de metal são proibidos porque o próprio metal, uma vez aquecido, torna-se a fonte de calor que assa o animal; e pela mesma razão, qualquer ponto do animal que toque o barro do forno, ou qualquer caldo que seja reabsorvido depois de aquecido por um intermediário, deixa de satisfazer estritamente "assado ao fogo" e deve ser removido, ainda que o restante do korban permaneça válido.

Halachot · הֲלָכוֹת

O Rambam, no Perush HaMishná, explica por que o espeto de metal é proibido e por que a grelha perfurada de Rabán Gamliel era exceção, e fixa a halachá conforme Rabi Tzadok.

Rambam · Perush HaMishná, Pessachim 7:2
אָסוּר לִצְלוֹת בְּשַׁפּוּד שֶׁל בַּרְזֶל לְפִי שֶׁהוּא מִתְחַמֵּם וְצוֹלֶה הַבָּשָׂר, וְאָנוּ צְרִיכִים לִצְלוֹתוֹ בַּחֲמִימוּת הָאֵשׁ בְּלִי אֶמְצָעִי, כְּמוֹ שֶׁאָמַר הַשֵּׁם צְלִי אֵשׁ וְלֹא צְלִי דָבָר אַחֵר. וְלָזֹאת הַמִּשְׁנָה שִׁעוּרוֹ הוּא כָּךְ: וְלֹא בָאַסְכְּלָא, וְאִם אַסְכְּלָא מְנֻקֶּבֶת הִיא כְּשֵׁרָה, אָמַר רַבִּי צָדוֹק וְכוּ'. וְכֵן כְּשֶׁיָּזוּב מִלַּחְלוּחִיתוֹ עַל הַסֹּלֶת, כַּאֲשֶׁר זָכַר, יָסִיר אוֹתוֹ הַסֹּלֶת, כִּי אָסוּר לֶאֱכֹל מִמֶּנּוּ אֶלָּא מַה שֶּׁנִּשְׁאַר בְּעַצְמוֹ קָשֶׁה, אֲבָל מַה שֶּׁיָּזוּב מִמֶּנּוּ הֲרֵי הוּא כַּמָּרָק. וְהֲלָכָה כְּרַבִּי צָדוֹק.

É proibido assar num espeto de ferro, pois ele esquenta e assa a carne, e nós precisamos assá-lo pela quentura do fogo sem intermediário, como disse o Nome: "assado ao fogo" e não assado por causa de outra coisa. E por isso o teor da mishná é este: "e não na grelha" — e se a grelha é perfurada, é apta, disse Rabi Tzadok etc. E o mesmo quando escorrer de sua umidade sobre a farinha fina, como mencionou, remove-se aquela farinha, pois é proibido comer dele senão o que permaneceu firme; mas o que escorreu dele é como um caldo. E a halachá segue Rabi Tzadok.

Perush — os Mefarshim · הַמְּפָרְשִׁים

Bartenura reconstrói a mishná como "faltando algo" para explicar a permissão da grelha perfurada, e detalha cada um dos casos de contato e gotejamento; Rashi, na Guemará, confirma a proibição do espeto de metal e explica a razão da grelha perfurada.

Rambam · פֵּרוּשׁ הַמִּשְׁנָה
Comentário à Mishná, Pessachim 7:2
אֵין צוֹלִין אֶת הַפֶּסַח לֹא עַל הַשַּׁפּוּד כוּ': נָגַע בְּחַרְסוֹ שֶׁל תַּנּוּר יִקְלֹף אֶת מְקוֹמוֹ כוּ': אָסוּר לִצְלוֹת בְּשַׁפּוּד שֶׁל בַּרְזֶל לְפִי שֶׁהוּא מִתְחַמֵּם וְצוֹלֶה הַבָּשָׂר וְאָנוּ צְרִיכִים לִצְלוֹתוֹ בַּחֲמִימוּת הָאֵשׁ בְּלִי אֶמְצָעִי כְּמוֹ שֶׁאָמַר הַשֵּׁם יִתְעַלֶּה צְלִי אֵשׁ וְלֹא צְלִי דָבָר אַחֵר, וְלָזֹאת הַמִּשְׁנָה שִׁעוּרוֹ הוּא כָּךְ וְלֹא בָאַסְכְּלָא וְאִם אַסְכְּלָא מְנֻקֶּבֶת הִיא כְּשֵׁרָה אָמַר רַבִּי צָדוֹק וְכוּ'. וְכֵן כְּשֶׁיָּזוּב מִלַּחְלוּחִיתוֹ עַל הַסֹּלֶת כַּאֲשֶׁר זָכַר יָסִיר אוֹתוֹ הַסֹּלֶת, כִּי אָסוּר לֶאֱכֹל מִמֶּנּוּ אֶלָּא מַה שֶּׁנִּשְׁאַר בְּעַצְמוֹ קָשֶׁה, אֲבָל מַה שֶּׁיָּזוּב מִמֶּנּוּ הֲרֵי הוּא כַּמָּרָק. וְהֲלָכָה כְּרַבִּי צָדוֹק.

"Não se assa o Pessach nem no espeto etc.": "se tocou na parede de barro do forno, remove-se aquele lugar etc.": é proibido assar num espeto de ferro, pois ele esquenta e assa a carne, e nós precisamos assá-lo pela quentura do fogo sem intermediário, como disse o Nome, exaltado seja: "assado ao fogo" e não assado por causa de outra coisa. E por isso o teor da mishná é este: "e não na grelha" — e se a grelha é perfurada, é apta, disse Rabi Tzadok etc.

E o mesmo quando escorrer de sua umidade sobre a farinha fina, como mencionou, remove-se aquela farinha, pois é proibido comer dele senão o que permaneceu firme; mas o que escorreu dele é como um caldo. E a halachá segue Rabi Tzadok.

Bartenura · בַּרְטְנוּרָא
Comentário à Mishná, Pessachim 7:2
אָמַר רַבִּי צָדוֹק כוּ'. מַתְנִיתִין חַסּוֹרֵי מִחַסְּרָא וְהָכִי קָתָנֵי, וְאִם אַסְכָּלָה מְנֻקֶּבֶת הִיא כְּשֵׁרָה, וְאָמַר רַבִּי צָדוֹק וְכוּ', וַהֲלָכָה כְּרַבִּי צָדוֹק: נָגַע הַפֶּסַח בְּחַרְסוֹ שֶׁל תַּנּוּר יִקְלֹּף. מִן הַפֶּסַח מָקוֹם הַנּוֹגֵעַ בַּתַּנּוּר, שֶׁנִּצְלָה שָׁם מֵחֹם חֶרֶס הַתַּנּוּר וְלֹא צְלִי אֵשׁ הוּא: נָטַף מֵרָטְבּוֹ עַל הַחֶרֶס וְחָזַר אֵלָיו. שֶׁחָזַר שֻׁמָּן שֶׁנִּתְחַמֵּם מִן הַחֶרֶס וְנִבְלַע בַּפֶּסַח: יִטֹּל אֶת מְקוֹמוֹ. וְלֹא סַגִּי בִקְלִיפָה אֶלָּא בִנְטִילָה כָּעֳבִי אֶצְבַּע, דְּשֻׁמָּן נִבְלָע בְּתוֹכוֹ הַרְבֵּה, וְאוֹתוֹ שֻׁמָּן צָלִי מִן הַחֶרֶס הוּא: נָטַף מֵרָטְבּוֹ עַל הַסֹּלֶת. וְהַסֹּלֶת רוֹתַחַת, דְּמִצְלֵּי רֹטֶב מֵחֲמַת סֹלֶת, וְהַהוּא רֹטֶב שֶׁבְּתוֹךְ הַסֹּלֶת אָסוּר לְמֵיכְלֵיהּ, דַּהֲוָה לֵיהּ צָלִי מֵחֲמַת דָּבָר אַחֵר, הִלְכָּךְ יִקְמֹץ אֶת מְקוֹמוֹ וְיִשְׂרֹף אוֹתוֹ קֹמֶץ כִּשְׁאָר קָדָשִׁים הַפְּסוּלִים.

"Disse Rabi Tzadok etc." — a mishná está faltando algo, e assim se ensina: "e se a grelha é perfurada, é apta", e disse Rabi Tzadok etc. E a halachá segue Rabi Tzadok.

"Se o Pessach tocou na parede de barro do forno, remove-se" — do Pessach o local que tocou o forno, pois foi assado ali pelo calor do barro do forno, e não é "assado ao fogo". "Se pingou de seu caldo sobre o barro e voltou a ele" — que voltou a gordura que se aqueceu do barro e foi absorvida no Pessach.

"Remove-se aquele lugar" — e não basta raspar, mas sim remover na espessura de um dedo, pois a gordura foi absorvida muito para dentro, e aquela gordura foi assada pelo barro. "Se pingou de seu caldo sobre a farinha fina" — e a farinha está fervente, pois o caldo é assado por causa da farinha, e aquele caldo dentro da farinha é proibido de comer, pois se tornou "assado por causa de outra coisa"; por isso tira-se um punhado daquele lugar e queima-se aquele punhado como as demais coisas consagradas inválidas.

Rashi · רַשִׁ״י
Comentário à Guemará, Pessachim 74a-75a
לֹא עַל הַשַּׁפּוּד — שֶׁל בַּרְזֶל, כִּדְמְפָרֵשׁ בַּגְּמָרָא, שֶׁהַמַּתֶּכֶת כְּשֶׁמִּתְחַמֵּם מִקְצָתוֹ מִתְחַמֵּם כֻּלּוֹ, וְנִצְלֶה הַפֶּסַח מֵחֹם הַשַּׁפּוּד שֶׁבְּתוֹכוֹ, שֶׁהַפְּנִימִי מִתְחַמֵּם עַל יְדֵי קְצָתוֹ הַחִיצוֹן, וַהֲוָה לֵיהּ פֶּסַח צָלִי מֵחֲמַת דָּבָר אַחֵר, וְרַחֲמָנָא אָמַר צְלִי אֵשׁ: אַסְכְּלָה — גְּרַאיִל"שׁ בְּלַעַ"ז, וְכֻלָּהּ חַד טַעְמָא: מְנֻקֶּבֶת — עֲשׂוּיָה כִּבְרִיחַיִם כְּעֵין שֶׁלָּנוּ, וְיֵשׁ חָלָל גָּדוֹל בֵּין בְּרִיחַ לִבְרִיחַ, וְנוֹתֵן הַשַּׁפּוּד לְרוֹחְבּוֹ, וְכָל הַטָּלֶה נִצְלֶה בָּאֲוִיר שֶׁבֵּין שְׁנֵי בְּרִיחִים, שֶׁאֵין בְּשָׂרוֹ נוֹגֵעַ בַּבַּרְזֶל.

"Não no espeto" — de ferro, como se explica na Guemará, pois o metal, quando parte dele esquenta, tudo esquenta, e o Pessach fica assado pelo calor do espeto que está dentro dele, pois a parte interna esquenta por meio de sua parte externa, e o Pessach fica "assado por causa de outra coisa", e o Misericordioso disse "assado ao fogo". "Grelha" — grelha, em língua estrangeira; e tudo tem a mesma razão.

"Perfurada" — feita como um moinho, como as nossas, com um grande vão entre uma barra e outra, e coloca-se o espeto ao longo de sua largura, e todo o cordeiro assa no ar que há entre as duas barras, de modo que sua carne não toca o ferro.