Seder Nashim · Massechet Kidushin · Perek Guimel · Mishná 9 de 13

Duas categorias de filhas, duas esposas: a dúvida sobre qual delas foi consagrada

מִי שֶׁיֶּשׁ לוֹ שְׁתֵּי כִתֵּי בָנוֹת מִשְּׁתֵּי נָשִׁים
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR

A Mishná · הַמִּשְׁנָה

A mishná trata do caso de um homem com duas esposas e, portanto, duas categorias de filhas, que declara ter consagrado ‘a filha maior’ ou ‘a filha menor’ sem conseguir identificar exatamente qual delas — gerando uma dúvida que se propaga por toda a família, segundo o critério de Rabi Meir e Rabi Yosei.

Aquele que tem duas categorias de filhas de duas esposas, e disse: ‘Consagrei minha filha maior, mas não sei se é a maior das maiores, ou a maior das menores, ou a menor das maiores — que é maior do que a maior das menores’ — todas estão proibidas [a ele], exceto a menor das menores; palavras de Rabi Meir. Rabi Yosei diz: todas estão permitidas, exceto a maior das maiores. ‘Consagrei minha filha menor, mas não sei se é a menor das menores, ou a menor das maiores, ou a maior das menores — que é menor do que a menor das maiores’ — todas estão proibidas, exceto a maior das maiores; palavras de Rabi Meir. Rabi Yosei diz: todas estão permitidas, exceto a menor das menores.O homem tem duas séries de filhas — de sua primeira esposa (as ‘maiores’, por serem mais velhas em geração) e de sua segunda esposa (as ‘menores’) —, e declara ter consagrado ‘minha filha maior’ sem saber precisar qual delas. Segundo Rabi Meir, todo homem tende a chamar sua filha de ‘maior’ em relação a qualquer irmã mais nova, mesmo que ela própria seja jovem — é um modo de elogio; por isso a incerteza se estende amplamente, e apenas a mais nova de todas — que não pode ser chamada de ‘maior’ por ninguém — fica livre de qualquer dúvida, enquanto todas as demais permanecem proibidas a outros pretendentes até que se esclareça qual delas foi consagrada. Rabi Yosei discorda: ninguém arriscaria fazer uma declaração que pudesse gerar tamanha confusão e exigir consulta aos sábios — por isso, quando o pai diz ‘a maior’, presume-se que ele se refira, com precisão, à mais velha de todas, a ‘maior das maiores’, e apenas ela fica proibida, permanecendo todas as demais livres. O caso paralelo, quando o pai declara ter consagrado ‘a menor’, segue a mesma lógica invertida entre os dois sábios.

מִי שֶׁיֶּשׁ לוֹ שְׁתֵּי כִתֵּי בָנוֹת מִשְּׁתֵּי נָשִׁים, וְאָמַר קִדַּשְׁתִּי אֶת בִּתִּי הַגְּדוֹלָה וְאֵינִי יוֹדֵעַ אִם גְּדוֹלָה שֶׁבַּגְּדוֹלוֹת אוֹ גְדוֹלָה שֶׁבַּקְּטַנּוֹת, אוֹ קְטַנָּה שֶׁבַּגְּדוֹלוֹת שֶׁהִיא גְדוֹלָה מִן הַגְּדוֹלָה שֶׁבַּקְּטַנּוֹת, כֻּלָּן אֲסוּרוֹת, חוּץ מִן הַקְּטַנָּה שֶׁבַּקְּטַנּוֹת, דִּבְרֵי רַבִּי מֵאִיר. רַבִּי יוֹסֵי אוֹמֵר, כֻּלָּן מֻתָּרוֹת, חוּץ מִן הַגְּדוֹלָה שֶׁבַּגְּדוֹלוֹת. קִדַּשְׁתִּי אֶת בִּתִּי הַקְּטַנָּה וְאֵינִי יוֹדֵעַ אִם קְטַנָּה שֶׁבַּקְּטַנּוֹת אוֹ קְטַנָּה שֶׁבַּגְּדוֹלוֹת, אוֹ גְדוֹלָה שֶׁבַּקְּטַנּוֹת שֶׁהִיא קְטַנָּה מִן הַקְּטַנּוֹת שֶׁבַּגְּדוֹלוֹת, כֻּלָּן אֲסוּרוֹת, חוּץ מִן הַגְּדוֹלָה שֶׁבַּגְּדוֹלוֹת, דִּבְרֵי רַבִּי מֵאִיר. רַבִּי יוֹסֵי אוֹמֵר, כֻּלָּן מֻתָּרוֹת, חוּץ מִן הַקְּטַנָּה שֶׁבַּקְּטַנּוֹת:

Halachot · הֲלָכוֹת

Rambam · Perush HaMishná, Kidushin 3:9
מִי שֶׁיֶּשׁ לוֹ שְׁתֵּי כִתֵּי בָנוֹת מִשְּׁתֵּי נָשִׁים כוֹ': הִשְׁמִיעָנוּ מַחְלֹקֶת בְּזֹאת הַבָּבָא הַשְּׁנִיָּה, לְפִי שֶׁמָּא יַעֲלֶה עַל דַּעְתֵּנוּ כִּי כְּמוֹ שֶׁרַבִּי מֵאִיר אוֹמֵר בַּבָּבָא הָרִאשׁוֹנָה שֶׁכֻּלָּן אֲסוּרוֹת חוּץ מִן הַקְּטַנָּה שֶׁבַּקְּטַנּוֹת, לְפִי שֶׁכָּל אַחַת מֵהֶן בְּעֵרֶךְ הַקְּטַנָּה מִן הַקְּטַנּוֹת גְּדוֹלָה נִקְרֵאת, לְפִי שֶׁמִּנְהַג בְּנֵי אָדָם שֶׁאוֹמְרִים עַל הַבָּנוֹת שֶׁהֵן גְּדוֹלוֹת וּלְהַרְבּוֹת הַשָּׁנִים שֶׁלָּהֶן, אֲבָל בְּזֹאת הַבָּבָא הַשְּׁנִיָּה שֶׁקִּדֵּשׁ קְטַנָּה אֵינָהּ נִקְרֵאת קְטַנָּה אֶלָּא כְּשֶׁאֵין שָׁם קְטַנָּה מִמֶּנָּה, וּלְכָךְ לָמַדְנוּ שֶׁאֲפִלּוּ בְּזֹאת חוֹלֵק רַבִּי מֵאִיר, וְהֲלָכָה כְּרַבִּי יוֹסֵי בִּשְׁנֵי הַמַּאֲמָרִים:

Rambam explica por que a mishná precisou repetir a mesma disputa duas vezes — uma para ‘a filha maior’ e outra para ‘a filha menor’: se apenas o caso da ‘maior’ fosse ensinado, poder-se-ia pensar que Rabi Meir discorda apenas ali, porque é elogioso chamar uma filha de ‘maior’ mesmo sendo jovem, quando há alguém ainda mais jovem abaixo dela — mas, no caso da ‘menor’, talvez ele concordasse com Rabi Yosei, já que ninguém chamaria de ‘menor’ quem pode ser chamada de ‘maior’. E se apenas o caso da ‘menor’ fosse ensinado, poder-se-ia pensar o inverso. Por isso ambos os casos precisaram ser explicitados — e a halachá segue Rabi Yosei em ambos.

Bartenura · Kidushin 3:9
קִדַּשְׁתִּי אֶת בִּתִּי גְדוֹלָה, אִצְטְרִיךְ תַּנָּא לְאַשְׁמוֹעִינַן פְּלֻגְתָּא דְּרַבִּי מֵאִיר וְרַבִּי יוֹסֵי בְּקִדַּשְׁתִּי אֶת הַגְּדוֹלָה וּבְקִדַּשְׁתִּי אֶת הַקְּטַנָּה, דְּאִי אַשְׁמוֹעִינַן בְּקִדַּשְׁתִּי אֶת הַגְּדוֹלָה הֲוָה אֲמִינָא בְּהָא קָאָמַר רַבִּי מֵאִיר, דְּכֵיוָן דְּאִיכָּא דְזוּטְרָא מִנָּהּ לְהַךְ גְּדוֹלָה קָרֵי לָהּ, דְּשֶׁבַח הוּא לָאָדָם לִקְרוֹת בִּתּוֹ בְּלָשׁוֹן גְּדוֹלָה אַף עַל פִּי שֶׁהִיא קְטַנָּה כְּשֶׁיֵּשׁ קְטַנָּה לְמַטָּה מִמֶּנָּה, אֲבָל קְטַנָּה אֵימָא מוֹדֵי לֵיהּ לְרַבִּי יוֹסֵי דְּכָל שֶׁהוּא יָכוֹל לִקְרוֹת אוֹתָהּ גְּדוֹלָה אֵין קוֹרֵא אוֹתָהּ קְטַנָּה, וְאִי אִתְּמַר בְּהָא בְּהָא קָאָמַר רַבִּי יוֹסֵי אֲבָל בְּהַךְ אֵימָא מוֹדֵי לֵיהּ לְרַבִּי מֵאִיר, לְכָךְ הֻצְרְכוּ שְׁתֵּיהֶן, וַהֲלָכָה כְּרַבִּי יוֹסֵי בִּשְׁתֵּיהֶן:

Bartenura explica exatamente a mesma necessidade lógica de se ensinar os dois casos separadamente — sem cada um deles, poder-se-ia erroneamente supor que a disputa entre Rabi Meir e Rabi Yosei se restringe a apenas um dos dois cenários. Conclui, de acordo com o Rambam, que a halachá segue Rabi Yosei em ambos os casos: quando o pai declara ter consagrado ‘a maior’, apenas a maior das maiores fica proibida aos demais; quando declara ter consagrado ‘a menor’, apenas a menor das menores fica proibida — todas as demais ficam livres, pois presume-se que o pai fala com precisão, e ninguém se arriscaria a uma declaração que gerasse tamanha incerteza.

Perush — os Mefarshim · הַמְּפָרְשִׁים

Rashi · רש״י
Kiddushin 64b, s.v. מתני' המקדש את בתו סתם; משתי נשים; גדולות; קטנות; כולן אסורות; כולן מותרות
מַתְנִיתִין הַמְקַדֵּשׁ אֶת בִּתּוֹ סְתָם – בִּתִּי מְקֻדֶּשֶׁת לָךְ, וְלֹא פֵּרֵשׁ אֵיזוֹ מֵהֶן: אֵין הַבּוֹגֶרֶת בִּכְלָל – וּמֻתֶּרֶת לְכָל אָדָם, וְאֵין צְרִיכָה גֵט מִזֶּה, לְפִי שֶׁאֵינָהּ בִּרְשׁוּת הָאָב לְקַדְּשָׁהּ: מִשְּׁתֵי נָשִׁים – שֶׁנָּשָׂא שְׁנִיָּה לְאַחַר מִיתַת הָרִאשׁוֹנָה: גְּדוֹלוֹת – כַּת הָרִאשׁוֹנָה: קְטַנּוֹת – כַּת שְׁנִיָּה: כֻּלָּן אֲסוּרוֹת – קָסָבַר אֲפִלּוּ הֵן מֵאָה, שֶׁכָּל אַחַת קְרוּיָה גְדוֹלָה אֵצֶל קְטַנָּה הֵימֶנָּה, וּבַגְּמָרָא פָּרִיךְ אַמַּאי לֹא תָּנָא סְפֵקָא אֶמְצָעִית שֶׁבִּשְׁתֵּי הַבָּנוֹת שֶׁהֵן גְּדוֹלוֹת לְגַבֵּי קְטַנּוֹת שֶׁבְּכֻלָּן: כֻּלָּן מֻתָּרוֹת – דְּלָא מָחֵית אִינִישׁ לְמֵימַר מִלְּתָא דְּלֵיתֵי בֵּיהּ לִידֵי שְׁאֵלָה לַחֲכָמִים, וְכִי אָמַר גְּדוֹלָה גְּדוֹלָה שֶׁבַּגְּדוֹלוֹת קָאָמַר:

Rashi esclarece os termos técnicos: as ‘maiores’ são as filhas da primeira esposa, e as ‘menores’ as da segunda esposa que ele desposou após a morte da primeira. Sobre a opinião que proíbe todas exceto a mais nova, observa que ela se sustenta mesmo que houvesse cem filhas, pois cada uma pode ser chamada de ‘maior’ em relação a alguma irmã mais jovem — e nota que a Guemará questiona por que a mishná não distinguiu, dentro da própria dúvida, um caso intermediário mais restrito. Sobre a opinião que libera todas exceto a mais velha, explica a lógica de Rabi Yosei: ninguém arriscaria fazer uma afirmação capaz de gerar tamanha confusão a ponto de exigir consulta aos sábios — por isso, ao dizer ‘a maior’, presume-se que o pai se refira precisamente à mais velha de todas.