Seder Nezikin · Massechet Bava Batra · Perek Hei · Mishná 5 de 11

Quem vende a cabeça do animal

הַמּוֹכֵר רֹאשׁ בְּהֵמָה גַסָּה לֹא מָכַר אֶת הָרַגְלָיִם
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR

A Mishná · הַמִּשְׁנָה

A quinta mishná, breve, trata da venda de partes do abate: a cabeça e as patas dianteiras, a traqueia e o fígado, e a diferença de regra entre o gado grande e o gado miúdo.

Quem vende a cabeça de um animal de grande porte não vendeu as patas dianteiras. Vendeu as patas, não vendeu a cabeça. Vendeu a traqueia, não vendeu o fígado. Vendeu o fígado, não vendeu a traqueia.No gado grande — bovinos —, cada uma dessas partes do abate é importante o bastante por si mesma para não se incluir automaticamente na venda de outra: a cabeça e as patas são vendidas separadamente, assim como a traqueia (com os pulmões) e o fígado.

Mas no gado miúdo, quem vendeu a cabeça vendeu as patas — mas vendeu as patas, não vendeu a cabeça. Vendeu a traqueia, vendeu o fígado — mas vendeu o fígado, não vendeu a traqueia.Já no gado miúdo — ovinos e caprinos, de menor porte e valor —, a regra é assimétrica: a cabeça, por ser a parte principal e de maior valor, arrasta consigo as patas dianteiras (mas não o inverso); e a traqueia com os pulmões, por serem fisicamente ligados ao fígado com frequência, arrastam o fígado consigo (mas não o inverso).

הַמּוֹכֵר רֹאשׁ בְּהֵמָה גַסָּה, לֹא מָכַר אֶת הָרַגְלָיִם. מָכַר אֶת הָרַגְלַיִם, לֹא מָכַר אֶת הָרֹאשׁ. מָכַר אֶת הַקָּנֶה, לֹא מָכַר אֶת הַכָּבֵד. מָכַר אֶת הַכָּבֵד, לֹא מָכַר אֶת הַקָּנֶה. אֲבָל בְּדַקָּה, מָכַר אֶת הָרֹאשׁ, מָכַר אֶת הָרַגְלָיִם. מָכַר אֶת הָרַגְלַיִם, לֹא מָכַר אֶת הָרֹאשׁ. מָכַר אֶת הַקָּנֶה, מָכַר אֶת הַכָּבֵד. מָכַר אֶת הַכָּבֵד, לֹא מָכַר אֶת הַקָּנֶה:

Halachot · הֲלָכוֹת

Rambam esclarece que "gado grande" refere-se especificamente aos bovinos; Bartenura acrescenta, a partir da Tosefta, que a regra vale onde não há costume local em contrário, e explica por que a traqueia recebe o nome coloquial de "cana".

Rambam · Perush HaMishná, Bava Batra 5:5
הַמּוֹכֵר רֹאשׁ בְּהֵמָה גַסָּה לֹא מָכַר אֶת כו':
בְּהֵמָה גַסָּה — הַבָּקָר בִּלְבַד:

Rambam esclarece brevemente que, para os fins desta mishná, "animal de grande porte" (behemá gassá) refere-se exclusivamente ao gado bovino.

Bartenura · Bava Batra 5:5
לֹא מָכַר אֶת הָרַגְלָיִם. בַּתּוֹסֶפְתָּא תַּנְיָא, בַּמֶּה דְּבָרִים אֲמוּרִים, בִּמְקוֹם שֶׁלֹּא נָהֲגוּ, אֲבָל בִּמְקוֹם שֶׁנָּהֲגוּ הַכֹּל כְּמִנְהַג הַמְּדִינָה: מָכַר אֶת הַקָּנֶה. אֶת הָרֵאָה. וְנִקְרֵאת עַל שֵׁם הַקָּנֶה שֶׁלָּהּ:

Bartenura traz da Tosefta que toda essa regra vale apenas onde não há costume comercial estabelecido em contrário — mas onde o costume local determina o que se inclui na venda, segue-se o costume da região. Esclarece ainda que "vendeu a cana" refere-se aos pulmões, chamados coloquialmente pelo nome da traqueia (a "cana" da respiração) que os atravessa.

Perush — os Mefarshim · הַמְּפָרְשִׁים

Rashbam sobre o daf 83b transmite a mesma nota da Tosefta sobre o costume local, confirmando que a distinção entre gado grande e miúdo é a única variável fixa da mishná.

Rashbam · רשב״ם
Bava Batra 83b, sobre a mishná (no lugar de Rashi)
מַתְנִי׳ לֹא מָכַר אֶת הָרַגְלָיִם — וּבַתּוֹסֶפְתָּא (פ"ד) תָּנֵי, בַּמֶּה דְּבָרִים אֲמוּרִים בִּמְקוֹם שֶׁלֹּא נָהֲגוּ, אֲבָל בִּמְקוֹם שֶׁנָּהֲגוּ הַכֹּל כְּמִנְהַג הַמְּדִינָה: הַקָּנֶה — הִיא הָרֵאָה, וְנִקְרֵאת עַל שֵׁם קָנֶה שֶׁלָּהּ:

Rashbam confirma, citando a mesma Tosefta trazida por Bartenura, que a regra desta mishná — cabeça sem patas, patas sem cabeça, traqueia sem fígado — aplica-se apenas onde não há costume comercial local estabelecido; onde há costume, tudo segue o costume da região. E explica que "a cana" mencionada na mishná é o próprio pulmão, chamado por essa palavra devido ao cano (a traqueia) que o atravessa.