Seder Moed · Massechet Shabat · Perek Yud Bet · Mishná 2

O que lavra qualquer quantidade

הַחוֹרֵשׁ כָּל שֶׁהוּא
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR

A Mishná · הַמִּשְׁנָה

O que lavra é responsável por qualquer quantidade; o que capina, poda ramos secos e desgalha ramos novos, qualquer quantidade; o que colhe lenha: se para aperfeiçoar a árvore, qualquer quantidade; se para combustível, o suficiente para cozinhar um ovo leve; o que colhe ervas: se para aperfeiçoar, qualquer quantidade; se para animal, o suficiente para encher a boca de um cabrito

Aquele que lavra a terra no Shabat é responsável por qualquer quantidade que lavrar. O que capinaarrancando ervas daninhas do meio das boas, ou revolvendo a terra ao redor das raízes das plantas — e o que poda ramos secos e o que desgalha ramos verdes e novos que enfraquecem a árvore — por qualquer quantidade é responsável. O que colhe lenha, se o faz para aperfeiçoar a árvore ou o terreno, é responsável por qualquer quantidade que colher; se o faz para combustível, só é responsável quando colhe o suficiente para cozinhar um ovo leveuma medida equivalente ao ovo de galinha, que cozinha mais rapidamente que os demais. O que colhe ervas, se o faz para aperfeiçoar a planta ou o terreno, qualquer quantidade; se o faz para alimentar um animal, só é responsável quando colhe o suficiente para encher a boca de um cabrito.

הַחוֹרֵשׁ כָּל שֶׁהוּא, הַמְנַכֵּשׁ וְהַמְקַרְסֵם וְהַמְזָרֵד כָּל שֶׁהוּא, חַיָּב. הַמְלַקֵּט עֵצִים, אִם לְתַקֵּן, כָּל שֶׁהֵן, אִם לְהֶסֵּק, כְּדֵי לְבַשֵּׁל בֵּיצָה קַלָּה. הַמְלַקֵּט עֲשָׂבִים, אִם לְתַקֵּן, כָּל שֶׁהוּא, אִם לִבְהֵמָה, כִּמְלֹא פִי הַגְּדִי:

Sobre a lavoura e a colheita · עַל הַחֲרִישָׁה וְהַלִּקּוּט

Esta mishná trata das categorias agrícolas de trabalho proibido: lavrar, capinar, podar e colher — e estabelece o princípio de que a medida mínima de responsabilidade varia conforme a intenção do ato: aperfeiçoar a planta ou o terreno exige apenas quantidade mínima, enquanto colher para uso prático exige uma medida específica de utilidade.

Devarim 5:12-14
שָׁמוֹר אֶת יוֹם הַשַּׁבָּת לְקַדְּשׁוֹ, כַּאֲשֶׁר צִוְּךָ יְהוָה אֱלֹהֶיךָ. שֵׁשֶׁת יָמִים תַּעֲבֹד וְעָשִׂיתָ כָּל מְלַאכְתֶּךָ. וְיוֹם הַשְּׁבִיעִי שַׁבָּת לַיהוָה אֱלֹהֶיךָ, לֹא תַעֲשֶׂה כָל מְלָאכָה, אַתָּה וּבִנְךָ וּבִתֶּךָ.
Guarda o dia de Shabat para santificá-lo, como Hashem teu Deus te ordenou. Seis dias trabalharás e farás todo o teu trabalho. Mas o sétimo dia é Shabat para Hashem teu Deus; não farás nenhum trabalho, tu, e teu filho, e tua filha.

Por que a lavoura, mesmo mínima, gera responsabilidade plena. As categorias agrícolas — lavrar, semear, capinar, podar — fazem parte das trinta e nove categorias de trabalho derivadas do cultivo necessário à produção dos materiais do Mishcan (como o linho e as tintas vegetais). A lavoura, por revolver e preparar a terra de modo permanente, gera responsabilidade já pela menor porção lavrada. Já a colheita para consumo direto (lenha para queimar, erva para alimentar animal) segue a lógica das categorias de "produção para uso": só há responsabilidade plena quando a quantidade colhida atinge um patamar mínimo de utilidade prática — refletindo o princípio geral de que o trabalho proibido se mede pela sua significância funcional, não apenas por sua ocorrência física.

Halachot · הֲלָכוֹת

Como o Rambam codifica as medidas mínimas de responsabilidade nas categorias agrícolas, em Hilchot Shabat, capítulo oito.

Rambam · Mishné Torá, Hilchot Shabat 8:1-2
הַחוֹרֵשׁ כָּל שֶׁהוּא, וְהַמְנַכֵּשׁ בַּעֲקָרִים, וְהַמְקַרְסֵם עֲלִין יְבֵשִׁין, וְהַמְזָרֵד זְרָדִין לַחִין, כָּל שֶׁהוּא, חַיָּב, מִפְּנֵי שֶׁהוּא כְּחוֹרֵשׁ. הַמְלַקֵּט עֵצִים מֵעַל גַּבֵּי קַרְקַע, אִם לְתַקֵּן אֶת הַקַּרְקַע, חַיָּב כָּל שֶׁהוּא, שֶׁהֲרֵי הוּא כְּחוֹרֵשׁ. וְאִם לְהַסִּיק תַּחַת הַתַּבְשִׁיל, אֵינוֹ חַיָּב עַד שֶׁיִּלְקֹט כְּדֵי לְבַשֵּׁל בֵּיצָה קַלָּה שֶׁבַּבֵּיצִים.
Aquele que lavra qualquer quantidade, e o que capina junto às raízes, e o que remove folhas secas, e o que desgalha ramos verdes, por qualquer quantidade é responsável, porque é como quem lavra. Aquele que colhe lenha de sobre o solo: se para aperfeiçoar o terreno, é responsável por qualquer quantidade, pois é como quem lavra. E se para queimar sob a comida, só é responsável quando colhe o suficiente para cozinhar o mais leve dos ovos.

Por que "aperfeiçoar" equivale a lavrar. O Rambam explica que qualquer ato que melhore a condição do terreno ou da planta — mesmo que não seja lavoura no sentido estrito — é classificado sob a mesma categoria de "lavrar" (choresh), porque seu efeito é preparar e beneficiar o solo para crescimento futuro. Já quando o propósito é puramente utilitário — obter combustível ou alimento — a ação se classifica sob a lógica de "colheita para consumo", que exige a medida mínima de utilidade real: o suficiente para uma necessidade concreta, como cozinhar um ovo ou alimentar um animal por uma vez.

Perush — os Mefarshim · הַמְּפָרְשִׁים

Os comentadores esclarecem os termos técnicos de capina, poda e desgalho, e por que a medida de responsabilidade varia conforme a finalidade do ato.

Rambam · פֵּרוּשׁ הַמִּשְׁנָה
Comentário à Mishná, Shabat 12:2
הַחוֹרֵשׁ כָּל שֶׁהוּא הַמְנַכֵּשׁ וְהַמְקַרְסֵם וְהַמְזָרֵד כוֹ': מְנַכֵּשׁ הוּא הֶחוֹפֵר סָבִיב בְּעִקְּרֵי הַגְּפָנִים וְהַצְּמָחִים וְהוּא מִמְּלָאכוֹת הָעֲבוֹדָה וְהִיא וְהַחֲרִישָׁה שָׁוֶה: מְקַרְסֵם הוּא הַקּוֹטֵעַ יְרָקוֹת הַכּוֹרֵת מֵהֶם מַה שֶּׁעָלָה עַל פְּנֵי הָאָרֶץ: וּמְזָרֵד הַכּוֹרֵת עַנְפֵי הָאִילָנוֹת. וְזֶה הַמְקַרְסֵם וְהַמְזָרֵד כְּשֶׁהוּא מִתְכַּוֵּן לְתוֹעַלְתּוֹ בְּמַה שֶּׁכָּרַת הוּא מֵאֲבוֹת מְלָאכוֹת הַקּוֹצֵר וְאִם נִתְכַּוֵּן לְתַקֵּן הַצֶּמַח כְּדֵי שֶׁיִּרְבּוּ וְיִגְדְּלוּ כַּאֲשֶׁר יַעֲשׂוּ בִּזְמוֹרוֹת הַגְּפָנִים הוּא זוֹרֵעַ. וְעִנְיַן אָמְרוֹ לְתַקֵּן, לְתַקֵּן הָאָרֶץ לַחֲרִישָׁה וְאִם הָיְתָה כַּוָּנָתוֹ בְּלִקִּיטַת הָעֵצִים לְשָׂרְפָן אוֹ בַּאֲסִיפַת הָעֲשָׂבִים לְגָדְשָׁן וּלְהַאֲכִילָן לִבְהֶמְתּוֹ נִקְרָא מְעַמֵּר.

"Aquele que lavra qualquer quantidade; o que capina, o que poda e o que desgalha etc." — Menakesh (capinador) é aquele que escava ao redor, junto às raízes das videiras e das plantas, e é uma das obras de cultivo, sendo equivalente à lavoura.

Mekarsem (podador) é aquele que corta hortaliças, cortando delas o que se elevou sobre a face da terra. E mezared (desgalhador) é o que corta os ramos das árvores. E este podador e este desgalhador, quando têm a intenção de obter proveito do que cortaram, praticam uma das categorias principais do que colhe; mas se tiveram a intenção de aperfeiçoar a planta, para que se multipliquem e cresçam, como se faz com os sarmentos das videiras, isto é semear.

E o significado de "para aperfeiçoar" é aperfeiçoar a terra para lavoura. E se sua intenção, ao colher a lenha, foi queimá-la, ou ao recolher as ervas, foi empilhá-las e alimentar delas seu animal, isto se chama meamer (aquele que empilha/faz gavelas).

Bartenura · בַּרְטְנוּרָא
Comentário à Mishná, Shabat 12:2
הַמְנַכֵּשׁ. תּוֹלֵשׁ עֲשָׂבִים רָעִים מִתּוֹךְ טוֹבִים. פֵּרוּשׁ אַחֵר חוֹפֵר סְבִיב עִקְּרֵי הַצְּמָחִים, וְהִיא מְלָאכָה מֵעֵין חֲרִישָׁה: מְקַרְסֵם. קוֹצֵץ עֲנָפִים יְבֵשִׁים מִן הָאִילָן לְתַקְּנוֹ: מְזַרֵד. זְרָדִים לַחִים חֲדָשִׁים שֶׁל שָׁנָה זוֹ, וּפְעָמִים שֶׁהֵן מְרֻבִּים וּמִתְגַּדְּלִים וּמַכְחִישִׁים כֹּחַ הָאִילָן, וְקוֹצְצִין אוֹתָן מִמֶּנּוּ: אִם לְתַקֵּן. אֶת הָאִילָן אוֹ אֶת הַקַּרְקַע, וּקְצָצוֹ מִן הַמְּחֻבָּר: בֵּיצָה קַלָּה. כִּגְרוֹגֶרֶת מִבֵּיצַת תַּרְנְגֹלֶת, שֶׁהִיא קַלָּה לְהִתְבַּשֵּׁל יוֹתֵר מִשְּׁאָר בֵּיצִים.

"O que capina" — arranca ervas daninhas do meio das boas. Outra explicação: escava ao redor das raízes das plantas, e é um trabalho semelhante à lavoura.

"Poda" — corta ramos secos da árvore para aperfeiçoá-la.

"Desgalha" — corta ramos verdes e novos deste ano, que às vezes são numerosos e crescem e enfraquecem a força da árvore, e por isso os cortam dela.

"Se para aperfeiçoar" — a árvore ou o terreno, e o cortou daquilo que ainda estava ligado ao solo.

"Ovo leve" — uma medida equivalente a um figo seco tirado de um ovo de galinha, que é mais leve para cozinhar que os demais ovos.

Rashi · רַשִׁ״י
Comentário à Guemará, Shabat 103a
הַקּוֹדֵחַ - וְכָל הַקּוֹדֵחַ עַל מְנָת לְמַלֹּאות הוּא לִתְקֹעַ בּוֹ יָתֵד וְשֶׁלֹּא לְמַלֹּאות קְרֵי נוֹקֵב: בִּשְׁלָמָא לְרַב - דְּאָמַר נֶקֶב הָוֵי בִּנְיָן הַאי נַמִּי בִּנְיָן הָוֵה כָּל שֶׁהוּא וְאַף עַל פִּי שֶׁיְּמַלְּאֶנּוּ הֲרֵי הוֹעִיל לְבִנְיָן שֶׁקּוֹדֵחַ הַחוֹר: חַד חוֹרְתָא - קָדַח חוֹר: אֶלָּא לִשְׁמוּאֵל - דְּאָמַר נוֹקֵב לָאו בּוֹנֶה הוּא בִּשְׁלָמָא נֶקֶב דָּלוּל אִיכָּא לְמֵימַר מַכֶּה בְּפַטִּישׁ אֲבָל זֶה שֶׁעוֹמֵד לִסְתֹּם לָאו גְּמַר מְלָאכָה הוּא.

"O que perfura" — a Guemará distingue: todo aquele que perfura com a intenção de preencher depois o orifício visa cravar nele uma cavilha; e quando não é para preencher, chama-se "aquele que faz um orifício" simples.

"Está certo segundo Rav" — que diz que um orifício constitui construção; também este caso é construção por qualquer quantidade, e mesmo que a pessoa venha a preenchê-lo depois, já beneficiou a construção ao perfurar o buraco.

"Um único orifício" — a Guemará ilustra o caso de quem perfurou um único orifício.

"Mas segundo Shmuel" — que diz que perfurar não é construir: está certo o caso de um orifício que se destina a ser fino e permanente, do qual se pode dizer que é golpear com martelo; mas este, que se destina a ser tapado depois, não é acabamento de obra.

O princípio da intenção que rege a medida. Esta mishná ilustra um padrão recorrente nas categorias de trabalho proibido no Shabat: a mesma ação física — cortar um galho, colher lenha — pode ter medidas mínimas de responsabilidade completamente diferentes, dependendo do propósito subjacente. Quando o ato beneficia diretamente a terra ou a planta (categoria de lavoura), qualquer quantidade já é significativa. Quando o ato visa consumo ou uso prático (categoria de colheita para proveito), só a quantidade que satisfaz uma necessidade real gera responsabilidade plena.